Śledź nas
Reklama

COP31: spór o odejście od paliw kopalnych, kolejne kraje UE ruszają z planami

- Na archiwalnym zdjęciu z wtorku 20 stycznia 2015 r. kłęby pary unoszą się znad elektrowni węglowej Merrimack Station w Bow w stanie New Hampshire.
- Na tym archiwalnym zdjęciu z wtorku, 20 stycznia 2015 r., kłąb pary unosi się znad węglowej elektrowni Merrimack Station w Bow w stanie New Hampshire. -  Prawo autorskie  AP Photo
Prawo autorskie AP Photo
Przez Liam Gilliver & Angela Symons
Opublikowano dnia •Zaktualizowano
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Kolejne cztery państwa UE dołączyły do Finlandii, Francji, Niemiec i Niderlandów, ogłaszając krajowe plany odchodzenia od paliw kopalnych.

Paliwa kopalne – główny motor globalnego ocieplenia – wciąż są kością niezgody na COP31, gdy szczyt klimatyczny ONZ wchodzi w ostatnie dni.

REKLAMA
REKLAMA

Choć wielu przywódców podczas rozmów unika mówienia o odchodzeniu od węgla, ropy i gazu, w projekcie porozumienia opublikowanym w poniedziałek, 16 listopada, wezwano do „przyspieszonych działań na rzecz wycofania paliw kopalnych, w tym poprzez natychmiastowe odchodzenie od paliw kopalnych w systemach energetycznych”.

Po tym jak ubiegłoroczny szczyt w Brazylii zakończył się bez choćby jednego odniesienia do paliw kopalnych w końcowym porozumieniu, państwa opowiadające się za ich wycofywaniem przyjęły mocniejsze sformułowania z zadowoleniem – projekt ma jednak przede wszystkim rozniecić dyskusję o najbardziej spornych kwestiach.

Sprzeciw, zwłaszcza ze strony krajów eksportujących paliwa kopalne, zapewne znajdzie odzwierciedlenie w ostatecznym tekście. Ustalenia na szczycie ONZ wymagają konsensusu wszystkich stron – to niemal 200 państw – co sprawia, że postęp jest zazwyczaj powolny i stopniowy.

Elektryfikację trzeba wyraźnie powiązać z odchodzeniem od paliw kopalnych

Mimo narastających ostrzeżeń, że świat przekroczy próg ocieplenia o 1,5°C, główna przyczyna emisji podgrzewających planetę – spalanie paliw kopalnych na potrzeby energetyki – była wyraźnie nieobecna w części kluczowych rozmów na szczycie.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zwróciła się do przywódców w Antalyi 11 listopada. Określiła ostatnią falę ekstremalnych zjawisk pogodowych i śmiertelnych pożarów, które pustoszyły Europę i resztę świata, mianem „lata prawdy”.

„Jesteśmy na globalnym punkcie zwrotnym” – powiedziała. – „Najnowszy raport ONZ jest jasny: zmierzamy do przekroczenia celu 1,5°C, a każda ułamkowa część stopnia ma znaczenie”.

Von der Leyen przedstawiła priorytety UE na COP31, w tym przyspieszenie elektryfikacji oraz „wzmacnianie globalnych partnerstw” na rzecz budowy czystych gospodarek. Ani razu nie wspomniała jednak o paliwach kopalnych.

Z danych ONZ wynika, że paliwa kopalne – węgiel, ropa i gaz – są zdecydowanie największym czynnikiem napędzającym globalną zmianę klimatu. Odpowiadają za ok. 68 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych i niemal 90 proc. wszystkich emisji dwutlenku węgla.

Von der Leyen została oskarżona o „chybienie celu”, bo nie padło z jej ust ani słowo o odchodzeniu od paliw kopalnych (TAFF – transition away from fossil fuels) oraz o „ton triumfalizmu”, mimo że finansowanie działań klimatycznych UE utknęło w martwym punkcie.

„Elektryfikację trzeba jasno powiązać z odchodzeniem od paliw kopalnych, w przeciwnym razie daje to przemysłowi paliwowemu parasol ochronny, by dalej działać po staremu, zgarniając zyski, podczas gdy zwykli ludzie odczuwają rosnące rachunki za energię i skutki kryzysu” – mówi Chiara Martinelli, dyrektorka Climate Action Network (CAN) Europe.

Cztery kolejne państwa UE przedstawiają mapy drogowe odchodzenia od paliw kopalnych

Dla części uczestników końcowe sformułowania COP nie są jednak jedyną miarą sukcesu.

Choć – jak mówi – „zawsze można chcieć i walczyć” o to, by TAFF znalazło się w decyzji końcowej, „nie jest to dla nas ostateczne kryterium powodzenia” – powiedziała w poniedziałek, 16 listopada, sekretarz stanu w niemieckim ministerstwie środowiska Heike Henn, jeszcze przed publikacją projektu. – „Sukces tkwi w działaniu, w rosnącej koalicji”.

11 listopada Finlandia potwierdziła swoje zaangażowanie w TAFF, publikując krajową mapę drogową – w ślady Francji, Niemiec i Niderlandów.

Prawie tydzień później, 17 listopada, Dania, Portugalia, Luksemburg i Hiszpania ogłosiły własne krajowe plany.

Po tym jak Brazylia przed przekazaniem prezydencji COP przygotowała globalną mapę drogową TAFF, kraj ten aktywnie pracuje także nad własną krajową mapą, podobnie jak kilka państw wyspiarskich na Pacyfiku.

„Pozytywne jest to, że coraz więcej państw odpowiada na apel, by zaplanować swoją przyszłość poza paliwami kopalnymi” – mówi Romain Ioualalen z organizacji pozarządowej Oil Change International.

„Mapy drogowe muszą jednak być czymś więcej niż powtórzeniem już istniejących polityk: bogate kraje muszą przyspieszyć odchodzenie od paliw kopalnych, by dostosować się do globalnych celów klimatycznych”.

Jaki udział w energii Finlandii mają paliwa kopalne?

Ponad 96 proc. energii elektrycznej w Finlandii powstaje już ze źródeł innych niż paliwa kopalne – to jeden z najwyższych udziałów na świecie.

Jednocześnie energochłonność gospodarki i zużycie energii na mieszkańca są bardzo wysokie. Wynika to z rozbudowanego sektora przemysłu ciężkiego, dużych odległości podróży oraz dużego zapotrzebowania na ogrzewanie w zimnym klimacie.

Wykres przedstawiający produkcję energii elektrycznej w Finlandii w latach 2000–2025
Wykres przedstawiający produkcję energii elektrycznej w Finlandii w latach 2000–2025 Ember

W 2025 roku największym pojedynczym źródłem energii były paliwa drzewne, które odpowiadały za 28 proc. całkowitego zużycia energii, podczas gdy energia jądrowa i paliwa kopalne stanowiły odpowiednio 27 i 18 proc.

Główne krajowe źródła energii to obecnie paliwa pochodzenia drzewnego, hydroenergetyka, energia wiatrowa, energia słoneczna, odpady, torf i pompy ciepła.

Finlandia, która chce osiągnąć neutralność klimatyczną do 2035 roku, nie wyznaczyła jednak prawnie wiążącego terminu realizacji TAFF. Jej mapa drogowa nawiązuje do procesu z Santa Marty dotyczącego TAFF, po tym jak wszystkie wzmianki o utworzeniu globalnej mapy odchodzenia od paliw kopalnych zostały usunięte z końcowego tekstu COP30 w Belém w ubiegłym roku.

Wycofywanie paliw kopalnych „nie ma sensu” bez finansowania

Turcja, Francja, USA i Włochy to część państw, które przywiozły na doroczny szczyt klimatyczny lobbystów sektora paliw kopalnych. Ponownie wywołało to pytania o to, kto zasiada przy stole i na ile wiarygodny jest sam proces.

Współgospodarz szczytu, Turcja, jest też krytykowana za silne uzależnienie od węgla, który pozostaje jej głównym źródłem energii.

Mimo starań o rozwój odnawialnych źródeł energii, krajowy plan klimatyczny Turcji dopuszcza dalszy wzrost emisji gazów cieplarnianych zamiast ich spadku – państwo nadal intensyfikuje poszukiwania paliw kopalnych zarówno na Morzu Czarnym, jak i na południu kraju.

W istocie, gdy 9 listopada ruszał COP31, prezydent Turcji Recep Tayyip Erdogan świętował odkrycie złóż ropy naftowej na terytorium kraju.

12 listopada minister energii Turcji Alparslan Bayraktar – który wcześniej twierdził, że paliwa kopalne są niezbędne dla bezpieczeństwa energetycznego – powiedział, że kraje rozwijające się potrzebują dostępu do technologii i finansowania, inaczej nie będą w stanie przejść na czystą energię.

„Bez tego mówienie ludziom, że nie powinni zużywać węgla ani innych paliw kopalnych, nie ma najmniejszego sensu” – powiedział agencji AFP.

„Musimy wytworzyć tę energię elektryczną. Chcielibyśmy robić to dzięki źródłom odnawialnym. Chcielibyśmy robić to dzięki energii jądrowej – ale oczywiście rozwój elektrowni jądrowych wymaga ogromnych nakładów finansowych”.

Kwestia finansowania stała się w Antalyi jednym z najbardziej spornych tematów, zwłaszcza jeśli chodzi o środki na adaptację oraz straty i szkody w krajach najbardziej narażonych na katastrofy klimatyczne, takich jak państwa rozwijające się i małe państwa wyspiarskie.

Na COP29 w Baku w 2024 roku państwa rozwinięte zgodziły się mobilizować co najmniej 300 mld dol. (268 mld euro) rocznie na rzecz krajów rozwijających się do 2035 roku, w ramach szerszego celu na poziomie 1,3 bln dol. (1,63 bln euro) z zasobów publicznych i prywatnych.

Na COP30 w ubiegłym roku rządy zgodziły się dążyć do co najmniej potrojenia finansowania adaptacji do 2035 roku, nie ustalono jednak poziomu wyjściowego, podziału obciążeń ani sposobu przekazywania środków.

Analitycy twierdzą, że jedną z „realistycznych dróg do znaczących rezultatów” w kwestii finansowania klimatycznego na COP31 byłoby wpisanie do decyzji celu potrojenia nakładów oraz uzgodnienie poziomu bazowego 40 mld dol. (36,2 mld euro), wraz z celami pośrednimi przed 2035 rokiem i minimalnym udziałem grantów w stosunku do pożyczek.

Jednak opublikowany tuż przed szczytem raport Programu Środowiskowego ONZ (UNEP) pokazuje, że nawet potrojenie obecnego międzynarodowego publicznego finansowania adaptacji pokryłoby jedynie 23–29 proc. potrzeb krajów rozwijających się.

Obietnica elektryfikacji na COP31 nabiera rozpędu – i budzi krytykę

Odchodzenie od paliw kopalnych stało się jednym z najgorętszych tematów na COP31, nie tylko ze względu na rosnące ceny ropy i gazu po wojnie USA z Iranem.

Paliwa kopalne budzą też coraz większe obawy w związku z tureckim zobowiązaniem „35x35”. Zakłada ono wzrost udziału energii elektrycznej w globalnym popycie na energię do 35 proc., z ok. 23 proc. obecnie, do 2035 roku.

Około 75 państw i kilka małych państw wyspiarskich publicznie poparło już ten cel, w tym brytyjski premier Andy Burnham – zaledwie kilka tygodni po tym, jak jego rząd zatwierdził kontrowersyjne złoże gazu Jackdaw na Morzu Północnym.

Von der Leyen również wyraziła poparcie, argumentując, że realizacja tego zobowiązania jest w zasięgu ręki i zapewni większe bezpieczeństwo energetyczne UE.

Elektryfikacja oznacza zastępowanie technologii spalających paliwa kopalne rozwiązaniami opartymi na elektryczności – na przykład przejście z samochodu z silnikiem Diesla na pojazd elektryczny.

Krytycy ostrzegają jednak, że sama elektryfikacja nie wyeliminuje użycia paliw kopalnych i może posłużyć za pretekst, by rządy uznawały rozbudowę elektrowni gazowych za postęp w kierunku realizacji celu 35×35.

„Przejście z ropy i gazu na energię elektryczną ogranicza emisje tylko wtedy, gdy ta energia elektryczna jest czysta – dlatego szybka rozbudowa odnawialnych źródeł energii jest nie do negocjacji” – mówi Linda Kalcher, dyrektorka wykonawcza paneuropejskiego think tanku Strategic Perspectives.

„Energia słoneczna i wiatrowa to dziś najtańsze i jedne z najszybszych do uruchomienia źródeł nowej energii elektrycznej na świecie, tym bardziej po skoku cen ropy i gazu. Wciąż jednak istnieje ryzyko dalszego „zamknięcia” gospodarek w paliwach kopalnych i inwestowania w nieopłacalne zasoby ropy i gazu – zwłaszcza że rosnący popyt na energię ze strony centrów danych napędza wezwania do budowy nowych mocy opartych na paliwach kopalnych”.

Oficjalnie COP31 ma zakończyć się 20 listopada, choć rozmowy mogą się przeciągnąć, gdy państwa będą próbowały dojść do porozumienia.

Ten artykuł został pierwotnie opublikowany 14 listopada. Zaktualizowano go o projekt decyzji ogólnej opublikowany 16 listopada oraz o informacje o nowych krajach ogłaszających mapy drogowe TAFF 17 listopada.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Euronews Verify: Europa chce potroić pojemność centrów danych – co jest stawką

Turcja, gospodarz COP31, ma jedną z największych farm słonecznych Europy, ale wciąż stawia na węgiel

Nagrody Earthshot 2026: ruch obywatelski, dawna węglowa firma i cały kraj wśród laureatów