Śledź nas
Reklama

Pola litu w Ameryce Południowej i kopalnie niklu w Indonezji: mroczna strona elektryfikacji

Zbiorniki odparowujące do produkcji litu, pustynia Atakama, region Antofagasta w Chile, 2021.
Zbiorniki odparowujące do produkcji litu, pustynia Atakama, region Antofagasta, Chile, 2021. -  Prawo autorskie  Tom Hegen
Prawo autorskie Tom Hegen
Przez Angela Symons
Opublikowano dnia •Zaktualizowano
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Niemiecki fotograf lotniczy Tom Hegen udokumentował transformację energetyczną od bogatej w lit pustyni Atakama w Chile po zakłady przerobu niklu na Sulawesi w Indonezji.

Elektryfikację określa się jako „planetarny okład lodowy”, który może łagodzić globalne ocieplenie. Sposób wytwarzania tej energii elektrycznej budzi gorące spory – i nie jest to jedyne zmartwienie.

REKLAMA
REKLAMA

Za każdym samochodem elektrycznym, turbiną wiatrową i baterią kryją się kluczowe minerały wydobywane z ziemi, często w krajach szczególnie narażonych, odległych od ludzi, którzy z nich korzystają.

Niemiecki fotograf lotniczy Tom Hegen dokumentuje z powietrza transformację energetyczną od 2021 roku – od bogatej w lit pustyni Atacama w Chile po kompleksy przerobu niklu na Sulawesi w Indonezji.

Jego nowa książka „The Mineral Age (źródło w Angielski)” ma zmniejszyć dystans między kupowanymi przez nas produktami a miejscami ich pochodzenia oraz zwrócić uwagę na naruszenia praw człowieka, które towarzyszą transformacji energetycznej.

„Z ziemi niewiele widać. Teren jest ogrodzony, a obszar tak ogromny, że trudno objąć go wzrokiem… Kiedy lecę nad nim, cały krajobraz się odsłania” – mówi Hegen w ekskluzywnym wywiadzie dla Euronews Earth.

Elektrownia słoneczna Gemasolar, Andaluzja, Hiszpania, 2021.
Elektrownia słoneczna Gemasolar, Andaluzja, Hiszpania, 2021. Tom Hegen

Do czego służą kluczowe minerały i gdzie się je wydobywa?

Kluczowe minerały to niezbędne surowce wykorzystywane we współczesnych technologiach i obronności.

Samochody elektryczne (EV) i magazynujące energię baterie nie działałyby bez litu, niklu, kobaltu i grafitu.

Boliwia, Argentyna i Chile – tzw. „trójkąt litowy” – mają łącznie ponad połowę szacowanych światowych zasobów litu. Obecnie uważa się, że Indonezja posiada największe nadające się do wydobycia złoża niklu – 42 proc., a Demokratyczna Republika Konga to miejsce, gdzie znajduje się ok. połowa światowego kobaltu; w społecznościach górniczych DRC co szóste dziecko jest ofiarą pracy dzieci (źródło w Angielski).

Kopalnia odkrywkowa niklu wkraczająca w pierwotny las deszczowy, Sulawesi, Indonezja, 2025.
Kopalnia odkrywkowa niklu wkraczająca w pierwotny las deszczowy, Sulawesi, Indonezja, 2025. Tom Hegen

Silniki samochodów elektrycznych i generatory turbin wiatrowych potrzebują także metali ziem rzadkich do swoich silnych magnesów. Ziemie rzadkie to grupa 17 chemicznie podobnych pierwiastków metalicznych, obficie występujących w skorupie ziemskiej, ale rzadko tworzących skoncentrowane, opłacalne złoża. Chiny dysponują największymi na świecie zasobami pierwiastków ziem rzadkich – 50 proc. – i odgrywają kluczową rolę w ich przetwarzaniu, z udziałem na poziomie 76 proc.

Miedź, ceniona za przewodnictwo elektryczne i cieplne, służy do przesyłania energii w przewodach, płytkach drukowanych i układach scalonych.

Wraz z rozwojem czystych technologii – a także produkcji rakiet, centrów danych dla sztucznej inteligencji i elektroniki użytkowej, które również opierają się na kluczowych minerałach – zapotrzebowanie na te surowce gwałtownie rośnie.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (źródło w Angielski) (IEA) przewiduje, że przy obecnych politykach popyt prawie się podwoi do 2040 roku, a zapotrzebowanie na lit wzrośnie ponad trzykrotnie. Globalne zobowiązanie elektryfikacyjne „35-by-35”, omawiane na COP31, może te prognozy jeszcze podbić.

Według prognoz Benchmark Mineral Intelligence, aby zaspokoić popyt tylko na samochody elektryczne i baterie do magazynowania energii, do 2035 roku na świecie potrzeba będzie co najmniej 384 nowych kopalni.

Jedno badanie (źródło w Angielski) z 2022 roku wykazało, że ponad połowa projektów wydobywczych związanych z transformacją energetyczną powstaje na terenach rdzennych społeczności lub w ich pobliżu. Często miejsca najbogatsze w kluczowe minerały są zarazem najbardziej narażone na skutki klimatyczne, takie jak ekstremalne zjawiska pogodowe, co dodatkowo zwiększa ryzyko dla lokalnych mieszkańców.

Kopalnia miedzi Collahuasi, Tarapacá, Chile, 2021.
Kopalnia miedzi Collahuasi, Tarapacá, Chile, 2021. Tom Hegen

„Dziedzictwo jest na zawsze”: ludzki koszt wydobycia kluczowych minerałów

Dla osób żyjących w cieniu południowoamerykańskich złóż litu, kopalni kobaltu i miedzi w DRC oraz indonezyjskich zakładów wydobycia niklu i cyny, mroczna strona naszej elektrycznej przyszłości jest aż nadto widoczna.

Na marginesie COP31 przywódcy rdzennych społeczności biją na alarm. „Chcą przyspieszyć rozwój nowych technologii i górnictwa, ale nie w takim tempie jak prawa” – mówi działacz rdzennych społeczności Edson Krenak w rozmowie z Euronews Earth.

„Jedną z doktryn stworzonych, by kierować tą transformacją, nazwano «sprawiedliwą transformacją», ale na miejscu nie jest ona sprawiedliwa” – mówi Krenak, koordynator ds. rzecznictwa w prowadzonym przez ludność rdzenną stowarzyszeniu Cultural Survival. „Widzimy, jak prawa społeczności są poświęcane i łamane na rzecz praw bogatych… aby mieli swoją rzekomo czystą energię”.

Społeczność Krenaka z Minas Gerais w Brazylii wciąż żyje w cieniu skutków śmiertelnych katastrof Mariana z 2015 roku i Brumadinho z 2019 roku. Gdy zawaliły się tamy z odpadami po wydobyciu rudy żelaza, zginęły setki osób, toksyczne błoto nasączone metalami ciężkimi wciąż truje ocalałych, zniszczyło źródła utrzymania i rozbiło tradycyjne formy życia.

Teraz wkraczają kopalnie litu. Krenak mówi, że społeczności w dolinie Jequitinhonha od lat zgłaszają pył, skażenie wody i wysadzanie skał w pobliżu szkół oraz wsi, podczas gdy inwestorzy i władze opierają się na ocenach oddziaływania przygotowywanych przez same firmy górnicze.

„To dziedzictwo jest na zawsze, bo zwykle potrzeba 200–300 lat, by środowisko się odrodziło” – podkreśla Krenak. Dodaje, że społeczności rzadko mają świadomość, iż zbiorniki odpadów pogórniczych, w których magazynuje się odpady po wydobyciu rud, pozostają i wymagają stałego nadzoru także po zakończeniu eksploatacji. Hegen dokumentuje te sztucznie ukształtowane formy terenu w swojej książce, pokazując przykłady od USA po Hiszpanię i Chile.

Zasypane suchymi odpadami pogórniczymi zbocze, kopalnia miedzi Chino, Nowy Meksyk, Stany Zjednoczone, 2021.
Zasypane suchymi odpadami pogórniczymi zbocze, kopalnia miedzi Chino, Nowy Meksyk, Stany Zjednoczone, 2021. Tom Hegen

„Jesteśmy częścią problemu przez naszą konsumpcję”

Tysiące kilometrów dalej Europejczycy chronią się przed kryzysem energetycznym dzięki energii słonecznej, wiatrowej i samochodom elektrycznym. Pomaga to ograniczyć emisje ogrzewające planetę, ale przejście z systemu opartego na paliwach na system oparty na minerałach ma własne, poważne konsekwencje.

Krenak zapewnia, że „w pełni popiera transformację energetyczną”. „Nie ma wątpliwości, że potrzebujemy zmiany” – mówi – „ale potrzebujemy też przemiany po stronie popytu”.

„Każdy, kto korzysta z telefonu, laptopa, samochodu elektrycznego – czegokolwiek – w pewnym sensie jest częścią problemu przez swoją konsumpcję. Powinniśmy pamiętać, że ludzie w innych krajach cierpią z powodu wydobycia tych metali” – mówi Hegen, który swoimi zdjęciami chce skłonić do dyskusji i zmiany myślenia.

Park fotowoltaiczny Les Mées, Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, Francja, 2021.
Park fotowoltaiczny Les Mées, Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, Francja, 2021. Tom Hegen

Jak obchodzić się z kluczowymi minerałami w bardziej odpowiedzialny sposób?

Hegen uważa, że transformacja energetyczna to „jedyna droga naprzód”, ale ostrzega przed „powtarzaniem błędów z przeszłości, gdy eksploatowaliśmy inne kraje dla surowców, a inni ludzie ponosili za to koszt”.

Każdy z nas może mieć udział w ograniczaniu popytu na energię i produkty, jednak na miejscu potrzebne są znacznie większa kontrola i odpowiedzialność.

Międzynarodowe zasady dotyczące wydobycia minerałów dla transformacji energetycznej poczyniły w ostatnich latach postępy – m.in. dzięki Planowi działań G7 dotyczącym kluczowych minerałów z 2025 roku, który ma wspierać rynki oparte na standardach, oraz unijnemu rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych – ale wciąż są rozproszone i niewiążące.

Silny sprzeciw Chin i Rosji sprawił, że w zeszłym roku z finalnego tekstu COP30 usunięto zapisy o minerałach dla transformacji energetycznej, co nie daje większych nadziei na porozumienie w tym roku.

Pozostałości wioski Tshabula otoczone odpadami górniczymi, Kolwezi, Demokratyczna Republika Konga, 2026.
Pozostałości wioski Tshabula otoczone odpadami górniczymi, Kolwezi, Demokratyczna Republika Konga, 2026. Tom Hegen

„Potrzebujemy wzmocnienia przepisów i ustaw obowiązujących w Brazylii i wielu innych krajach, aby chronić nasze społeczności” – mówi Krenak, podkreślając konieczność niezależnych ocen, oddzielonych od raportów samych spółek górniczych.

Instytucje finansowe inwestujące w sektor minerałów mogą również wywierać presję, nakładając wymogi dotyczące wylesiania, gospodarki niebezpiecznymi odpadami, zabezpieczeń społecznych oraz naprawy wyrządzonych szkód.

„Nie ma wątpliwości: musimy zdekarbonizować nasze gospodarki i sposób życia” – pisze Hegen w swojej książce. „Wymaga to odejścia od paliw kopalnych, które wydobywa się i spala jednorazowo, ku systemowi opartemu na trwałych metalach, które można – i należy – ponownie wykorzystywać.”

Oprócz silniejszych regulacji, lepszego egzekwowania prawa i bardziej przejrzystych łańcuchów dostaw rozwiązaniem jest wydłużanie trwałości produktów i projektowanie w duchu gospodarki obiegu zamkniętego.

„Telefon jest bardzo trudny do recyklingu. Baterie są bardzo trudne do recyklingu” – mówi Hegen w rozmowie z Euronews Earth. „Produkty trzeba dziś projektować tak, by dało się je przetwarzać, bo wszystkie te metale zostały już raz wydobyte”.

Nadzieję mogą dawać także przyszłe innowacje, takie jak syntetyczne, wytwarzane w laboratoriach zamienniki kluczowych minerałów czy wyspecjalizowane rośliny, które naturalnie wyciągają metale z gleby.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Pompy ciepła mogą obciąć ćwierć emisji energii w UE, EHPA wzywa do działania

Europa może obniżyć koszty prądu o 40 proc., jeśli energia słoneczna i baterie współgrają

Turcja, gospodarz COP31, ma jedną z największych farm słonecznych Europy, ale wciąż stawia na węgiel