W ostatnim dniu COP31 jedno państwo zapowiada, że „nie użyczy swego nazwiska” „letniemu ani nieskutecznemu językowi” w końcowym pakcie wymagającym konsensusu.
Na COP31 nadchodzi moment rozstrzygnięcia. Szczyt wchodzi w ostatni dzień obrad po nijakim projekcie porozumienia, który wywołał ostrą krytykę.
Coroczny szczyt klimatyczny ONZ odbywa się w Antalyi w Turcji i może przeciągnąć się na weekend, bo podziały rosną.
Wczoraj (19 listopada) współgospodarz Australia przedstawiła odchudzony projekt porozumienia, z którego usunięto wszystkie wzmianki o paliwach kopalnych – głównym motorze zmian klimatu – mimo rosnącej presji, by ogłosić strategię wyjścia.
To zapowiada powtórkę z ubiegłorocznego szczytu COP30 w Belém, gdzie zapis o odejściu od paliw kopalnych (TAFF) został wykreślony z ostatecznego dokumentu po sprzeciwie państw eksportujących paliwa kopalne.
Panama grozi zablokowaniem ostatecznego porozumienia COP31
Porozumienia COP wymagają zgody wszystkich stron – to niemal 200 państw – dlatego postęp jest zwykle powolny i stopniowy.
Panama najwyraźniej stawia sprawę twardo, grożąc zablokowaniem każdego końcowego porozumienia, które nie wprowadzi limitu produkcji ropy oraz zdecydowanej obrony nauki.
W liście do gospodarzy COP31 minister środowiska Panamy, Juan Carlos Navarro, napisał, że jego kraj „nie przyłączy się do żadnego konsensusu i w oficjalnych sesjach zamykających formalnie zgłosi sprzeciw wobec przyjęcia jakiejkolwiek decyzji, która nie prowadzi do wyniku satysfakcjonującego” dla jego zasad i wartości.
Navarro dodał, że Panama „nie użyczy swojego nazwiska” „pobłażliwemu ani nieskutecznemu językowi” w końcowym pakcie.
Na początku tygodnia polityk stwierdził, że świat jest „zakładnikiem mafii naftowej”, a państwa są „zakochane w swoich porywaczach”.
„Torturowali nas dla naszego dobra, niszczą naszą planetę dla naszego dobra. Niszczą przyrodę, żeby nam pomóc, i żądają naszej nieodwzajemnionej, niekończącej się, nieograniczonej, bezgranicznej miłości. A my jesteśmy tak głupi, że się na to nabieramy.”
Mapy drogowe TAFF zyskują zwolenników poza ramami ONZ
Państwa uzgodniły na COP28 w Dubaju w 2023 roku odejście od paliw kopalnych, ale zapisy dotyczące źródeł energii pozostają na corocznych rozmowach mocno sporne.
Po pierwszej konferencji TAFF w Santa Marta w Kolumbii, która odbyła się w kwietniu, kilka krajów przygotowało własne strategie wyjścia – na czele z Europą.
Przed COP31 Francja, Niemcy i Holandia opublikowały krajowe mapy drogowe odchodzenia od węgla, ropy i gazu.
11 listopada, dwa dni po rozpoczęciu rozmów, Finlandia potwierdziła swoje zaangażowanie w TAFF.
Prawie tydzień później (17 listopada) Dania, Portugalia, Luksemburg i Hiszpania ogłosiły własne krajowe plany.
Choć „zawsze można mieć nadzieję i walczyć” o umocowanie TAFF w decyzji końcowej, „nie jest to dla nas ostateczne kryterium sukcesu” – powiedziała dziennikarzom w poniedziałek (16 listopada), jeszcze przed publikacją projektu, sekretarz stanu w niemieckim Ministerstwie Środowiska Heike Henn. „Sukces tkwi w działaniu, w rosnącej koalicji” – dodała.
Co COP31 faktycznie zdecyduje?
Eksperci skrytykowali usunięcie paliw kopalnych z najnowszego projektu porozumienia, ostrzegając, że rozmowy grożą przekształceniem się w „widmo‑COP”.
„Szczyt nie będzie miał nic do pokazania po tym, co wydarzyło się tutaj” – powiedział w czwartek 19 listopada Mohamed Adow, założyciel i dyrektor think tanku klimatycznego Power Shift Africa.
„Po postępie z 2023 roku na COP28 w Dubaju, gdzie po raz pierwszy wspomniano o paliwach kopalnych, teraz nie ma już żadnej wzmianki o tym słowie na f.
„COP31 został uciszony w sprawie najpoważniejszego zagrożenia powodującego kryzys klimatyczny.”
Inga Fritzen Buan z organizacji ekologicznej WWF powiedziała agencji AFP, że niektóre duże państwa produkujące energię z paliw kopalnych próbują „podważyć” wszystko, co dotyczy ograniczania emisji i transformacji energetycznej.
„Z tym projektem im się to udaje” – dodała Buan. „To nie jest zwykły spór o miejsce przecinka.”
Elektryfikacja w centrum uwagi
W najnowszym tekście znalazło się wezwanie, by do 2035 roku zwiększyć globalny udział energii końcowej zaspokajanej przez elektryczność do 35 proc. – to kluczowa inicjatywa Turcji.
Utrzymują się jednak obawy, że projekt porozumienia nie wymaga wprost, by dodatkowa energia elektryczna pochodziła z czystych źródeł energii, a nie z węgla czy gazu.
„Będziemy walczyć o czystą elektryfikację” opartą na odnawialnych źródłach i energetyce jądrowej – powiedziała dziennikarzom minister transformacji ekologicznej Francji, Monique Barbut.
Część państw odrzuciła wezwania do zwiększenia wykorzystania technologii wychwytywania, użycia i składowania dwutlenku węgla, którą krytycy uważają za kosztowne odwracanie uwagi od redukcji zanieczyszczeń.
Projekt przewiduje też dalsze rozmowy nad „potrojeniem” finansowania działań adaptacyjnych do 2035 roku, ale rezygnuje z celu 120 mld dol. (ok. 109 mld euro), o który zabiegają państwa rozwijające się.
Bogate kraje od dawna opierają się apelom o większe wsparcie dla państw zmagających się z dostosowaniem do zmian klimatu, powołując się na ograniczenia budżetowe i domagając się, by dołożyły się także duże gospodarki wschodzące, takie jak Chiny.
Projekt porozumienia zawiera także odwołanie do „najlepiej dostępnej wiedzy naukowej” oraz wzmiankę o pracach Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), co jest jednym z kluczowych pól sporu na COP31.