„Format jałtański nie przyniesie pokoju” – powiedział kanclerz Niemiec Friedrich Merz na zakończenie spotkania Koalicji Chętnych w Berlinie, kilka godzin po rozmowach Trumpa, Putina i Xi w Chinach.
Przywódcy europejscy stanowczo odrzucili wszelkie próby odtworzenia konferencji jałtańskiej z 1945 roku jako sposobu zakończenia wojny Rosji przeciwko Ukrainie i ponownego podziału kontynentu na strefy wpływów.
Sprzeciw został wyrażony publicznie w czwartek podczas spotkania koalicji „Coalition of the Willing”, skupiającej sojuszników Kijowa, które zorganizował kanclerz Niemiec Friedrich Merz.
Spotkanie w Berlinie odbyło się zaledwie kilka godzin po tym, jak prezydent Rosji Władimir Putin, prezydent USA Donald Trump i prezydent Chin Xi Jinping przeprowadzili w Shenzhen w Chinach historyczne trójstronne spotkanie, okrzyknięte przez komentatorów „Jałtą 2.0”.
Trump, Putin i Xi rozmawiali o Ukrainie, jednak ich wspólne oświadczenie zatytułowane „Deklaracja na rzecz pokoju” nie wspomniało o tym kraju.
„Format jałtański nie przyniesie pokoju” – powiedział Merz, w otoczeniu innych przywódców.
„W Jałcie Europę podzielono. Rozparcelowano ją. I nie dopuścimy, by coś takiego wydarzyło się ponownie”.
Merz podarował ponad 40 delegacjom biorącym udział w rozmowach fragment Muru Berlińskiego, który – jak powiedział – jest tym, «co symbolizowała Jałta».
Obok niego prezydent Francji Emmanuel Macron stwierdził, że czteropunktowe oświadczenie ogłoszone w Shenzhen przez Trumpa, Putina i Xi nie powtarza rezultatów konferencji z 1945 roku, która otworzyła drogę do czterdziestoletniej zimnej wojny.
„Nie sądzę, by oznaczało to reorganizację świata” – powiedział.
„Jeśli jest jeden kluczowy element dla przeorganizowania Europy i jej bezpieczeństwa, to właśnie spotkanie, które odbyło się dziś w Berlinie”.
Macron podkreślił, że rozmowy o zakończeniu wojny muszą toczyć się przy jednym stole, z udziałem Ukrainy, Europy, USA i Rosji.
„Europejczycy podjęli decyzje. Zdecydowali, że sami będą kształtować swój los” – mówił prezydent Francji. „Europa nie jest daniem w menu negocjacji, lecz zbiorem mocarstw, które chcą budować własną przyszłość”.
Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham powtórzył przesłanie Macrona, mówiąc: „O Ukrainie nie będzie się decydować bez Ukrainy w pokoju obrad, a o bezpieczeństwie Europy – bez reprezentacji Europy przy stole”.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział, że spotkanie w Berlinie jest „dowodem” na to, iż Rosji nie udało się zasiać podziałów między europejskimi sojusznikami.
Czterej przywódcy zgodzili się, że nadszedł czas, by Europa podjęła bezpośrednie negocjacje z Rosją. Byłby to etap, którego dotąd brakowało w procesie rozmów.
Europa powołała wspólny zespół siedmiu przedstawicieli z Francji, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Polski, Włoch, instytucji UE i NATO na kolejną rundę rozmów.
Specjalni wysłannicy USA Steve Witkoff i Jared Kushner, którzy przylecieli do Berlina na to spotkanie, również wezwali Rosję, by dopuściła udział Europejczyków.
„Uważamy, że obecność Europy przy stole negocjacyjnym będzie kluczowa, by zakończyć tę wojnę w sposób sprawiedliwy i trwały” – powiedział Kushner na kończącej szczyt konferencji prasowej.
„I Rosjanie są gotowi zaufać naszemu przeczuciu w tej sprawie”.
Moskwa jednak wciąż nie zobowiązała się do formatu wielostronnego.
Występując w Shenzhen, Putin powiedział, że zaproponował „za pośrednictwem kanałów dyplomatycznych, aby Europejczycy przyjechali do Moskwy i określili swoje stanowiska”, a potem Kreml „zadecyduje o kontynuowaniu dialogu z Ukrainą”.
Putin dodał też, że „dziwne byłoby dyskutować o bezpieczeństwie Europy bez samej Europy”, odnosząc się do żądań, które Moskwa przedstawiła w sprawie przebudowy architektury bezpieczeństwa kontynentu. Macron określił je jako „maksymalistyczne”.
Merz zapowiedział, że debata o bezpieczeństwie Europy odbędzie się dopiero po ustanowieniu pokoju w Ukrainie. Przyszłe gwarancje bezpieczeństwa dla wyczerpanego wojną kraju będą z natury miały „konsekwencje” dla sojuszu transatlantyckiego – dodał.
Wśród rozważanych gwarancji jest zapis na wzór artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego o wzajemnej obronie, który miałby obowiązywać w razie ponownego ataku Rosji na Ukrainę. Kolejna gwarancja to kierowane przez Europę siły pokojowe, na które – jak twierdzi Putin – nie zgodzi się w żadnym scenariuszu.
„Z punktu widzenia Ameryki przyznanie gwarancji bezpieczeństwa podobnej do artykułu 5 to naprawdę bardzo poważna sprawa” – mówił Kushner. „Myślę, że prezydent Trump jest na to otwarty, ale oczywiście musi to leżeć w interesie Stanów Zjednoczonych”.
Jak potwierdził Kushner, podczas zamkniętych rozmów w Berlinie Trump połączył się telefonicznie ze swojego samolotu i zwrócił się do uczestników. Według doniesień medialnych wyraził sceptycyzm wobec europejskiego wsparcia wojskowego dla Ukrainy.
Przywódcy nie wydawali się poruszeni i zgodzili się, że pomoc będzie kontynuowana nieprzerwanie, aby Ukraina zasiadła do negocjacji z silnej pozycji.
„Mam nadzieję, że ten przekaz zostanie bardzo wyraźnie usłyszany w Moskwie” – powiedział Burnham.
„Tak długo, jak będzie trzeba, będziemy u boku Ukrainy i nie ustąpimy. Nasze wsparcie pozostanie niezachwiane. To nasza największa wspólna broń”.