Pół godziny ciszy przed debatą powiedziało o hiszpańskiej polityce więcej niż niejedno wystąpienie. Pedro Sánchez i Alberto Núñez Feijóo po prawie 600 dniach stanęli naprzeciw siebie, by rozliczyć osiem lat rządów, afer, kryzysów i obietnic – a zamiast dialogu od początku wybrali konfrontację.
Nic, nawet sam wyborczy pojedynek twarzą w twarz, nie oddałoby lepiej ostatnich ośmiu lat życia politycznego Hiszpanii niż pół godziny poprzedzające spotkanie kandydatów na szefa rządu. Nawet jedno spojrzenie, słowo czy gest nie padły między Pedro Sánchezem a Alberto Núñezem Feijóo podczas ich pierwszego spotkania na żywo – nie licząc debat parlamentarnych – od prawie 600 dni.
Nawet próby rozładowania napięcia przez prowadzącą debatę, Maríę Casado, nie przyniosły skutku. „Ábalos, Jéssica, orgie” – tymi słowami rozpoczął swoje pierwsze wystąpienie kandydat Partido Popular, podsumowując, jak według niego wyglądały dwie kadencje rządów socjalistów.
Akademia Telewizji, RTVE i prywatne stacje, które zorganizowały spotkanie, zdecydowały, że zaczną od problemu, który – według badań CIS – najbardziej niepokoi Hiszpanów: mieszkalnictwa. Imię kobiety, która stała się symbolem protestów i katalizatorem przedterminowych wyborów, Mari Carmen Abascal, unosiło się nad starciem wizji Partii Ludowej i Partii Socjalistycznej dotyczących tego strukturalnego problemu.
Kandydaci starli się na liczby dotyczące budowy mieszkań za obecnego rządu, a Sánchez przyznał, że trzeba tworzyć więcej terenów pod zabudowę mieszkaniową w kraju, gdzie wciąż są cztery miliony pustych lokali – 14 proc. zasobu, jak podaje Krajowy Urząd Statystyczny.
„Trzeba budować, oczywiście, ale też regulować rynek, inaczej skończymy z kolejną bańką mieszkaniową” – podsumował swój blok premier. Feijóo odpowiedział propozycjami: państwowym funduszem dla najemców, zwolnieniem młodych z podatku dochodowego w pierwszym roku pracy i jego obniżeniem w kolejnych trzech latach, a także redukcją VAT z 10 do 4 proc.
Konserwatysta wykorzystał ciekawy zabieg w drugim bloku wieczoru, poświęconym gospodarce. „Próbuję z panem rozmawiać, ale to wygląda jak monolog” – rzucił do premiera, gdy ten bronił swoich wyników makroekonomicznych. Do tego motywu wracał kilkakrotnie w czasie debaty.
Sánchez przypomniał prognozy Komisji Europejskiej, zgodnie z którymi Hiszpania ma być gospodarką najszybciej rosnącą i tworzącą najwięcej miejsc pracy w strefie euro, i wyzwał byłego prezydenta Galicji, by zobowiązał się do dalszego podnoszenia płacy minimalnej – polityki prowadzonej przez mniejszościowych koalicjantów z Sumar oraz resort wicepremierki Yolandy Díaz – do poziomu 60 proc. średniego wynagrodzenia.
„W burzliwych czasach hiszpański model działa” – zapewnił Sánchez, po czym lider Partii Ludowej oskarżył go o kontrolowanie związków zawodowych. „Ogłosił pan strajk generalny przeciwko opozycji” – zarzucił. „W Hiszpanii potrzeba zarządzania, a do tego potrzebne są budżety” – dodał, przypominając brak uchwalonego budżetu w drugiej kadencji rządów socjalistów.
Feijóo wzmocnił blok, który z początku wydawał się dla niego najsłabszy, przywołując wypadki w Adamuz i Urdzie oraz afery korupcyjne w ministerstwie transportu. „Ani razu nie przeprosił pan za to, proszę to teraz zrobić”.
„Oczywiście, że przepraszam” – odpowiedział Sánchez. „Biorę odpowiedzialność. Rząd musi stać po stronie ofiar i mówić prawdę, czego wy nie robiliście” – dodał, przypominając katastrofę samolotu Yak-42 za rządów premiera José Maríi Aznara oraz sposób, w jaki prezydent wspólnoty autonomicznej Madrytu, Isabel Díaz Ayuso, zarządzała kryzysem w czasie pandemii.
Kwestia, która zdominowała kampanię w 2023 roku, czyli emerytury, szybko wróciła w debacie. Obaj kandydaci dobrze zdają sobie sprawę z ryzyka: każdy z nich chce rządzić krajem z odwróconą piramidą demograficzną, w którym znaczną część wydatków budżetowych pochłania system emerytalny. Tym razem Feijóo postanowił ominąć temat, wracając do kolei. „Brakuje zarządzania” – powtórzył po raz kolejny, ujawniając swoją podstawową narrację.
Sánchez przeszedł wtedy do kwestii obrony, pytając rywala, jak zamierza osiągnąć poziom wydatków wojskowych, do którego zobowiązali się inni przywódcy NATO pod presją prezydenta USA Donalda Trumpa.
„Jak zamierza pan pokryć te 80 mld euro?” – pytał premier, po czym przeszedł do bilansu rządów Núñeza Feijóo w Galicji, zarzucając mu cięcia liczby łóżek szpitalnych w Sergas, czemu polityk z Ourense zdecydowanie zaprzeczył. „Całe życie zarządzałem usługami publicznymi, studiowałem na publicznym uniwersytecie – pan nie” – zakończył lider Partii Ludowej w ostatnich 10 sekundach swojej wypowiedzi.
Lider PP zapowiedział, że zmieni ustawę o eutanazji, ale uszanowałby ustawę aborcyjną, po tym jak Sánchez wielokrotnie ostrzegał, że Feijóo chce ją ograniczyć. Jej autorką jest kandydatka na urząd premiera i była minister ds. równości Irene Montero.
Sánchez przeprasza w bloku o korupcji i kontratakuje: „Mój rząd jest jednym z najczystszych w historii demokracji”
Lider opozycji wyliczył afery obciążające premiera, który trafił do Moncloy dzięki wotum nieufności wymierzonym w korupcję z czasów rządów Mariano Rajoya. Wniosek w Kongresie przedstawił José Luis Ábalos, dziś skazany były sekretarz organizacyjny PSOE i minister w pierwszej kadencji.
„Zarówno moja partia, jak i mój rząd to ludzie czyści. Działaliśmy i współpracowaliśmy z wymiarem sprawiedliwości (...) nie przyjmę żadnych lekcji od najbardziej skorumpowanej partii w historii demokracji” – kontratakował premier, zadając pierwszy cios. „Korupcja na poziomie zero nie istnieje, ale zerowa tolerancja wobec niej już tak”.
Był to bez wątpienia najciekawszy blok wieczoru, w którym obaj kandydaci szybko wymieniali argumenty i wyraźnie ujawniła się strategia premiera: przechodzić do ofensywy w sprawach dla niego niewygodnych, broniąc przy tym swojego gabinetu jako znacznie bardziej przejrzystego niż obecne i poprzednie administracje Partii Ludowej.
„Nie może mi pan zarzucić żadnej afery korupcyjnej” – powiedział Feijóo. „Nigdy nie ułaskawię nikogo skazanego za takie przestępstwa” – dodał, prawdopodobnie nawiązując do częściowego ułaskawienia Laury Borràs, byłej przewodniczącej parlamentu Katalonii z Junts i bliskiej współpracowniczki Carlesa Puigdemonta (były prezydent Katalonii był od początku silnie obecny w tej debacie). Sąd wykazał, że jako szefowa katalońskiej instytucji kulturalnej stosowała machinacje, by zatrudnić przyjaciela.
Polityka zagraniczna i migracja: „Mniej Trumpa, więcej pociągów”
Feijóo kwestionował międzynarodową pozycję Hiszpanii w drugiej kadencji Sáncheza. „Hiszpania świeciła własnym blaskiem” – mówił premier, wymieniając Palestynę, Iran i Ukrainę – oskarżając przeciwnika, że w ten sposób ucieka od krajowych problemów socjalistów. „Ten rząd ograniczył nielegalną migrację o 18 proc.” – podkreślił, broniąc stanowiska socjalistów: przyciągać nowych mieszkańców z powodów gospodarczych i wobec realiów demograficznych. „Czy chcemy społeczeństw otwartych i zamożnych, czy zamkniętych, podupadających i biednych?” – pytał Sánchez.
„Pański rząd to prezent dla mafii przemytniczych: tysiące i tysiące ludzi zginęło przez pańską nieodpowiedzialność” – odpowiedział Feijóo, proponując wprowadzenie wizy w systemie punktowym, która miałaby wskazać, którzy migranci pasują do jego wizji kraju.
W swojej końcowej „złotej minucie” Feijóo bronił zalet szarości. „Nie jestem kandydatem z podręcznika, nie tańczę, ale nie kradnę” – mówił, po raz ostatni odwołując się do swoich umiejętności zarządczych. Sánchez zwrócił się w drugiej osobie liczby pojedynczej, stawiając na przekaz emocjonalny i mobilizację wyborców. Przedstawił się jako ofiara „technooligarchów” i korporacji medialnych działających wbrew interesom zwykłych ludzi: „Mówią: niech ten, kto może coś zrobić, robi. Ja proszę: niech ten, kto może głosować, głosuje”.
Obaj zakończyli debatę uściskiem dłoni i bardziej serdecznymi gestami niż na początku, co było zwieńczeniem debaty na ogół spokojniejszej niż wiele posiedzeń, które w ostatnich ośmiu latach prowadzili wspólnie w Kongresie. Za dziesięć dni obywatele Hiszpanii zdecydują, czy ich ugrupowania po ośmiu latach zamienią się miejscami na ławach Senatu.