Przejście od paliw kopalnych (TAFF) stało się punktem zapalnym dyskusji na corocznym szczycie klimatycznym ONZ.
Z najnowszej wersji projektu porozumienia COP31 usunięto wszystkie wzmianki o paliwach kopalnych, choć rośnie presja, by uzgodnić plan odejścia od nich.
Współgospodarz, Australia, przedstawiła w czwartek (19 listopada) projekt porozumienia, w którym usunięto wcześniejsze propozycje wzywające państwa do przyspieszenia wygaszania węgla, ropy i gazu – głównych motorów zmian klimatu.
Blisko 200 państw uczestniczących w dorocznym szczycie klimatycznym ONZ ma czas do jutra (20 listopada), by uzgodnić ostateczne porozumienie, jednak analitycy spodziewają się, że rozmowy mogą się przedłużyć.
Porozumienia COP31 wymagają jednomyślności wszystkich stron, dlatego postęp jest zwykle powolny i odbywa się małymi krokami.
To sytuacja jak na szczycie COP30 w Belém w ubiegłym roku, gdy zapis o przejściu od paliw kopalnych (TAFF) został usunięty z końcowego dokumentu po sprzeciwie krajów eksportujących surowce kopalne.
COP31 unika tematu paliw kopalnych
Projekt „decyzji przewodniej” ma podsumować wyniki COP31 i wyznaczyć kierunek dalszych działań w obliczu rosnących temperatur i coraz częstszych katastrof klimatycznych.
Po kilku dniach napiętych konsultacji przewodnicząca rozmów, Australia, opublikowała odchudzony tekst, o połowę krótszy od pierwotnego, zawierający nowe sformułowania i propozycje w najtrudniejszych kwestiach.
Obejmuje to m.in. wezwanie, by do 2035 r. zwiększyć globalny udział energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii do 35 proc. To kluczowa inicjatywa gospodarza COP31, Turcji.
Zobowiązanie 35 × 35 jest krytykowane, bo nie mówi wprost, że dodatkowa energia powinna pochodzić wyłącznie ze źródeł odnawialnych.
Dotąd nie wyjaśniono punktu wyjścia ani celu dla potrojenia finansowania działań adaptacyjnych, choć tuż przed szczytem opublikowano raport Programu Środowiskowego ONZ (UNEP). Ostrzega on, że nawet trzykrotny wzrost obecnego międzynarodowego publicznego finansowania adaptacji pokryłby jedynie 23–29 proc. potrzeb krajów rozwijających się.
Państwa bogate sprzeciwiają się postulatom zwiększenia wsparcia dla krajów zmagających się z konsekwencjami zmian klimatu, powołując się na ograniczenia budżetowe i domagając się, by duże gospodarki wschodzące także wniosły swój wkład.
Projekt porozumienia zawiera też odwołanie do „najlepiej dostępnych badań” i wzmiankę o pracach Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), co jest jednym z głównych pól sporu na COP31.
COP31 „pozbawione głosu”
Na COP28 w Dubaju w 2023 r. państwa zgodziły się na przejście od paliw kopalnych, jednak sformułowania dotyczące źródeł energii na corocznych rozmowach budzą ogromne kontrowersje.
„Jeśli najnowsza wersja tekstu COP31 się utrzyma, będzie to szczyt‑widmo” – ostrzega Mohamed Adow, założyciel i dyrektor think tanku klimatycznego Power Shift Africa.
Napisał na LinkedIn: „Szczyt nie będzie miał nic, czym mógłby podsumować to, co się tu wydarzyło. Po postępie z 2023 r. na COP28 w Dubaju, gdzie paliwa kopalne wspomniano po raz pierwszy, teraz nie ma żadnej wzmianki o słowie na «f».”
Mimo że TAFF zniknęło z projektu porozumienia, kilka państw ogłosiło własne mapy drogowe przejścia na czystą energię.
11 listopada Finlandia potwierdziła swoje zaangażowanie w TAFF, publikując krajową mapę drogową. Poszła tym samym śladem Francji, Niemiec i Niderlandów.
Niecały tydzień później (17 listopada) Dania, Portugalia, Luksemburg i Hiszpania ogłosiły własne krajowe plany.
Choć „zawsze można mieć nadzieję i walczyć” o to, by TAFF zostało wpisane do decyzji przewodniej, „nie jest to dla nas ostateczny wyznacznik sukcesu” – powiedziała dziennikarzom w poniedziałek (16 listopada), przed publikacją projektu, sekretarz stanu w niemieckim ministerstwie środowiska Heike Henn. „Sukces tkwi w działaniu, w rosnącej koalicji” – dodała.