Międzynarodowe festiwale filmowe, aktorzy, reżyserzy i ludzie kina wspólnie potępiają trwające prześladowania cenionego reżysera „To był tylko wypadek”.
Międzynarodowe środowisko filmowe zabiera głos w obronie irańskiego reżysera i dysydenta Jafara Panahiego, któremu Teherański Sąd Rewolucyjny w październiku wymierzył karę pięciu lat i jednego miesiąca więzienia.
List zainicjowany przez International Coalition for Filmmakers at Risk (i udostępniony magazynowi Variety (źródło w Angielski)) podpisało już ponad 200 osób, „głęboko zaniepokojonych doniesieniami o nowym wyroku pięciu lat i jednego miesiąca więzienia, wydanym przez Teherański Sąd Rewolucyjny wobec irańskiego reżysera Jafara Panahiego, zaocznie”.
Reżyser nominowany do Oscara wiosną wrócił do Iranu, po zakończeniu kampanii nagród dla swojego filmu nagrodzonego Złotą Palmą, It Was Just an Accident, nominowanego do Oscara w kategoriach najlepszy film międzynarodowy i najlepszy scenariusz oryginalny w 2026 r.
„W marcu 2026 r. 66‑letni Panahi odważnie zdecydował się wrócić do Iranu. Był świadomy ryzyka, ale zawsze mówił o swojej głębokiej miłości do kraju i pragnieniu, by tam pozostać i pracować” – czytamy w liście.
„W październiku 2026 r. dowiedział się o nowym wyroku, gdy jego konta bankowe zostały zamrożone – poinformował w oświadczeniu dla irańskich mediów jego prawnik, Mostafa Nili. Nowe zarzuty wobec reżysera pozostają niejasne, ale zdają się wpisywać w powtarzające się próby zastraszenia go i zmuszenia do zaprzestania pracy nad filmami. Sprawa trafi teraz do sądu regionalnego i wyrok może zostać zaskarżony. Wymaga to jednak środków, a wszystkie konta Pana Panahiego są zablokowane.”
Oświadczenie kończy się słowami: „Stoimy w solidarności z Panem Panahim oraz wszystkimi Irańczykami prześladowanymi przez własny rząd za wykonywaną pracę. Wzywamy Teherański Sąd Rewolucyjny do wycofania wszystkich działań mających na celu ukaranie i uwięzienie Pana Panahiego oraz do przestrzegania Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, którego stroną jest rząd Iranu”.
„W tym wyjątkowo napiętym momencie konfliktu i politycznych tarć artyści tacy jak Pan Panahi, którzy budują zrozumienie w kraju i ponad granicami, mają kluczowe znaczenie. Międzynarodowa społeczność twórcza występuje razem, by dać świadectwo i bronić wolności wypowiedzi artystycznej na całym świecie”.
Pełną treść oświadczenia można przeczytać tutaj (źródło w Angielski).
Do sygnatariuszy listu należą aktorzy i filmowcy, m.in. Tilda Swinton, Mark Ruffalo, Barry Jenkins, Alex Gibney, Jacques Audiard, Kleber Mendonça Filho, Laura Poitras, Catherine Breillat, Michael Moore, Alice Braga, Asif Kapadia, Lucrecia Martel i wielu innych.
List podpisali także dyrektorzy festiwali, w tym szefowa Berlinale Tricia Tuttle, dyrektor weneckiego festiwalu Alberto Barbera, szefowa Telluride Julie Huntsinger, dyrektor artystyczny New York Film Festival Dennis Lim, a także przedstawiciele festiwali w Rotterdamie, Locarno, Karlowych Warach, Sydney, Tokio i Busan – oraz Niemieckiej Akademii Filmowej, Austriackiej Akademii Filmowej i Académie des César.
Oświadczenie nawiązuje do opublikowanego w tym tygodniu podobnego listu protestacyjnego festiwalu w Cannes, w którym stwierdzono, że festiwal „potępia sądowe prześladowanie Jafara Panahiego i domaga się zniesienia wszelkich ograniczeń uniemożliwiających mu swobodne podróżowanie, tworzenie i wypowiadanie się”.
„Podobnie jak artyści, festiwale i instytucje kultury na całym świecie, Festival de Cannes wzywa społeczność międzynarodową do działania i przemówienia jednym głosem, aby zapobiec jego uwięzieniu. Jego wolność nie dotyczy wyłącznie jednego filmowca, lecz prawa wszystkich artystów do myślenia, tworzenia i wyrażania siebie bez obawy przed więzieniem” – czytamy w liście.
Panahi zdobył w ubiegłym roku Złotą Palmę w Cannes za It Was Just an Accident. Pod koniec 2025 r. został zaocznie skazany przez irański Sąd Rewolucyjny na rok więzienia i dwuletni zakaz wyjazdów z kraju w końcówce 2025 r..
Panahi trafił do więzienia krótko przed rozpoczęciem pracy nad It Was Just an Accident i został zwolniony dopiero po podjęciu głodówki. Spędził 86 dni w owianym złą sławą więzieniu Ewin w latach 2022–2023, oskarżony o działalność antyrządową sięgającą 2010 r. oraz udział w protestach przeciwko uwięzieniu swojego przyjaciela, reżysera Mohammada Rasoulofa.
W więzieniu Panahi poznał aktywistę i więźnia politycznego Mehdiego Mahmoudiana. Obaj współpracowali przy scenariuszu It Was Just an Accident, thrillera inspirowanego czasem spędzonym przez reżysera za kratami.
Mahmoudian został ponownie aresztowany na początku tego roku, pod zarzutem „znieważenia Najwyższego Przywódcy” i „propagandy przeciwko Islamskiej Republice”.
Panahi wchodzi w konflikt z represyjnymi władzami Iranu co najmniej od 2003 r., był dwukrotnie więziony w Iranie, a za swój antyreżimowy sprzeciw i „propagandę przeciwko państwu” objęto go zakazem realizowania filmów.
Mimo to nadal kręci filmy, wbrew władzom. Najbardziej znane z nich to This Is Not a Film, No Bears oraz Taxi Tehran, które w 2015 r. zdobyło Złotego Niedźwiedzia na Berlinale.
It Was Just an Accident opowiada o grupie byłych więźniów politycznych z Iranu, którzy rozważają, czy zemścić się na mężczyźnie, którego uważają za swojego dawnego strażnika i oprawcę. Film jest bezkompromisowym potępieniem represji Islamskiej Republiki i ponadczasowym komentarzem na temat grzechów państwowego despotyzmu.
W naszej recenzji It Was Just an Accident pisaliśmy: „Nakręcony w tajemnicy, zważywszy, że Panahi nie otrzymał od władz zgody na zdjęcia, film jest zwartym, napiętym i precyzyjnie napisanym dramatem, który zaskakuje zręcznymi zmianami tonu. (...) To niezwykle wciągające dzieło, analizujące konsekwencje tortur, cenę zemsty i pytanie, czy miłosierdzie jest możliwe, gdy bohaterowie drżą na myśl, że odpowiadanie przemocą na przemoc może jeszcze bardziej ich odczłowieczyć”.