Wołodymyr Zełenski domaga się od USA i Europy jasnych zasad obrony Ukrainy po zakończeniu wojny. Kijów chce wiedzieć, jak Zachód zareaguje na ewentualny kolejny rosyjski atak i czy gwarancje bezpieczeństwa rzeczywiście powstrzymają Moskwę.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zwrócił się do Stanów Zjednoczonych o wyjaśnienie, co w praktyce oznaczałaby dla jego kraju gwarancja bezpieczeństwa na wzór art. 5 NATO po zakończeniu wojny. Ostrzegł przy tym, że kolejny rosyjski atak jest kwestią nie „czy”, lecz „kiedy”.
„Nie jestem pewien, czy mamy wspólne rozumienie art. 5” – powiedział Zełenski w czwartek wieczorem po spotkaniu Koalicji Chętnych w Berlinie. „Co to znaczy?” - zapytał.
Pomysł opracowania dla Ukrainy gwarancji bezpieczeństwa wzorowanej na zasadzie zbiorowej obrony NATO, zgodnie z którą zbrojny atak na jednego sojusznika traktowany jest jak atak na wszystkich, pojawił się po raz pierwszy w grudniu ubiegłego roku. Propozycja nie została jednak dopracowana, a później rozmowy pokojowe utknęły w martwym punkcie.
Do tego pomysłu powrócono w czwartek, gdy europejscy przywódcy spotkali się w Berlinie.
Uczestniczący w spotkaniu specjalny wysłannik USA Jared Kushner powiedział, że prezydent Donald Trump jest „otwarty” na złożenie Ukrainie takiego zobowiązania po zakończeniu wojny.
„Z amerykańskiego punktu widzenia nadanie gwarancji bezpieczeństwa na wzór art. 5 to naprawdę, naprawdę poważna sprawa” – powiedział Kushner, stojąc u boku Zełenskiego. „Oczywiście musi to leżeć w interesie USA. Musimy też dopilnować, by było częścią szerszego pakietu bezpieczeństwa”.
Kushner przekonywał, że Rosja stała się już z tym pomysłem „oswojona”, choć przyznał, że w Moskwie wciąż jest wobec niego „dużo sceptycyzmu i niedowierzania”. Dodał również, że intencją Rosji jest „nie mieć w przyszłości kolejnej wojny”.
„Dlatego ważne jest, by wznowić dialog między Europą a Rosją” – powiedział.
„Musimy wypracować system zachęt i interesów, aby mieć pewność, że każde porozumienie, do którego dojdziemy, będzie przestrzegane i monitorowane. Musi mieć silny efekt odstraszający, a w razie naruszenia pociągać za sobą poważne konsekwencje”.
Podczas późniejszej konferencji prasowej Zełenski zakwestionował jednak ogólnikowy charakter odpowiedzi Kushnera i zażądał konkretnych informacji. Pytał m.in. o możliwość rozmieszczenia amerykańskich wojsk lub utworzenia amerykańskich baz na terytorium Ukrainy.
„A co z amerykańskimi żołnierzami?” – zapytał. „Macie na to odpowiedź? Ja nie. Na dziś. Nie znam odpowiedzi”.
Zełenski podkreślił, że aby gwarancja bezpieczeństwa na wzór art. 5 mogła rzeczywiście działać, Stany Zjednoczone i Europa muszą jasno określić, jak zareagują na ewentualną kolejną rosyjską ofensywę.
„Co zrobią partnerzy? Co się stanie, jeśli – przepraszam za sceptycyzm – nie jeśli, lecz kiedy Rosjanie spróbują zrobić to ponownie? Co oni wtedy zrobią?”
„To musi być jasne nie tylko dla partnerów, lecz także dla ludzi, społeczeństw i inwestorów” – kontynuował, wskazując na osoby i firmy, które po wojnie będą chciały zaangażować się w odbudowę Ukrainy. „Wszyscy ci ludzie potrzebują jasnych odpowiedzi”.
Zełenski zaznaczył, że pełne członkostwo w NATO – od lat jeden z głównych celów Kijowa, a zarazem czerwona linia dla Moskwy – zapewniałoby znacznie większą przejrzystość. Ukraina korzystałaby wówczas z rzeczywistego art. 5, który stanowi jeden z filarów odstraszania Sojuszu.
Dążenie Ukrainy do członkostwa w NATO od lat dzieli sojuszników. Część z nich uważa, że byłoby to najskuteczniejszym sposobem zapobieżenia kolejnej rosyjskiej inwazji. Inni ostrzegają, że taki krok mógłby niepotrzebnie sprowokować Rosję.
Prezydent Francji Emmanuel Macron powiedział w czwartek, że „maksymalistyczne” żądania Rosji uzasadniają powrót do „kwestii członkostwa Ukrainy w NATO”.
Spotkanie w Berlinie zakończyło się podpisaniem przez Niemcy, Francję i Wielką Brytanię deklaracji zawierającej ostrożne odniesienie do możliwej gwarancji bezpieczeństwa na wzór art. 5.
W dokumencie nie nazwano jej wprost, lecz określono jako „prawnie wiążące zobowiązanie, podlegające krajowym procedurom, do podjęcia działań na rzecz przywrócenia pokoju i bezpieczeństwa w razie przyszłego zbrojnego ataku Rosji”.