Naukowcy tworzą mapę jednego z ostatnich dzikich ekosystemów na Ziemi, aby pomóc nam zrozumieć, co utraciliśmy w innych miejscach.
Gniazdujące żółwie, tętniące życiem rafy koralowe i tajemnicze stworzenia głębinowe – to właśnie znaleźli naukowcy w jednym z ostatnich na świecie w dużej mierze nienaruszonych ekosystemów.
REKLAMA
REKLAMA
Na dwóch odległych atolach koralowych na Oceanie Spokojnym prowadzone są badania, które mają wesprzeć lokalne i globalne wysiłki na rzecz ochrony przyrody.
Bikar i Bokak stały się w 2025 roku pierwszymi morskimi narodowymi sanktuariami Wysp Marshalla. Od tego czasu naukowcy pracują nad stworzeniem pełnego obrazu ekologicznego tego obszaru o powierzchni 48 tys. km² – od nieba, przez ląd, po morze.
Ich ustalenia mają znaczenie daleko poza tymi odległymi atolami, które leżą odpowiednio około 116 i 385 km od najbliższego zamieszkanego atolu.
„To jedne z najlepszych punktów odniesienia, jakie mamy, aby lepiej zrozumieć, co utraciliśmy w innych miejscach, i zdobyć podstawową wiedzę niezbędną do skutecznej ochrony i odbudowy przyrody” – mówi ekolog morski, dr Alan Friedlander z Uniwersytetu Hawajskiego.
Był głównym naukowcem podczas wspólnej ekspedycji na Bikar i Bokak prowadzonej z organizacją Pristine Seas – globalnym projektem badawczo-ochronnym założonym przez eksploratora National Geographic, Enrica Salę, który ma chronić kluczowe obszary oceanu.
Jak podkreśla, odkryli „jedne z najbardziej nienaruszonych ekosystemów, jakie pozostały w tym regionie” – a być może na całym świecie.
Skarby dla całej planety: czego świat może się nauczyć z odległych ekosystemów
Szeroko zakrojone badania prowadzone na Bikarze i Bokaku w 2023 roku posłużyły do wyznaczenia obszaru chronionego.
Badacze kierowali się krajowym ramowym programem Wysp Marshalla dotyczącym ochrony przyrody z udziałem społeczności lokalnych. Zakłada on ochronę zasobów naturalnych „przy jednoczesnym zapewnieniu, że życie na wyspach będzie kwitnąć przez kolejne pokolenia” – wyjaśnia Friedlander, który kierował niedawnym badaniem (źródło w Angielski) poświęconym ekosystemom tych atolów.
„Bikar i Bokak to nie tylko skarby Wysp Marshalla, ale całej planety, dar od społeczności atolu Utirik, która od pokoleń uważnie strzeże tych kruchych ekosystemów” – mówi.
Choć atole dopiero niedawno objęto krajową ochroną, od dawna opiekowano się nimi w ramach zarządzania przez społeczność lokalną. Najwyżsi wodzowie wyznaczali obszary „mo” lub „tabu”, w których działalność człowieka jest ograniczona, co pozwala przyrodzie odpocząć i odrodzić się – takie rozwiązanie włączono do krajowego programu.
W efekcie powstał ekosystem, który daje wyjątkowe wyobrażenie o tym, jak wygląda życie przy znikomej ingerencji człowieka.
„Rząd Wysp Marshalla zasługuje na uznanie za dalekowzroczność w ochronie tych globalnych ostoi bioróżnorodności, gdzie człowiek jest daleko, a siedliska kipią życiem” – podkreśla Friedlander. „W świecie, gdzie działalność ludzi coraz mocniej zagraża bioróżnorodności, obszary wolne od silnych presji stają się kluczowymi ostojami.”
Tak rozległe morskie obszary chronione są na świecie ważnym punktem odniesienia. Dzięki nim można zrozumieć, jak zbudowane są tropikalne ekosystemy oceaniczne i jak mogą się zmieniać w epoce zdominowanej przez działalność człowieka – zauważają badacze.
Odległe atole tętnią życiem, a gdzie indziej przyroda zanika
Bikar i Bokak wyraźnie kontrastują z resztą świata. Według raportu WWF „Living Planet Report 2026” monitorowane populacje dzikich zwierząt od 1970 roku zmniejszyły się średnio o 73 proc., a populacje morskie – o 59 proc.
Międzynarodowe analizy pokazują, że między styczniem 2023 a majem 2025 r. aż 84 proc. światowych raf koralowych doświadczyło upałów prowadzących do bielenia korali, a zaledwie ok. 3,5 proc. oceanu uznaje się za w pełni lub wysoko chronione.
Zespół Pristine Seas, korzystając z nurkowania z akwalungiem, kamer podwodnych, głębinowych urządzeń wizyjnych i miniłodzi podwodnej, badał ekosystemy Pacyfiku, które w porównaniu z innymi miejscami pozostają stosunkowo nienaruszone.
Na obu atolach stwierdzono obecność 15 gatunków ptaków morskich gniazdujących lub prawdopodobnie gniazdujących i ponad 260 gatunków ryb rafowych, a także drapieżników otwartych wód, w tym rekinów, karanksów i wahoo. Kamery i łódź podwodna ujawniły również „zaskakująco różnorodne, słabo poznane społeczności głębinowe”, a dwa z zarejestrowanych gatunków ryb mogą okazać się nowe dla nauki – podają badacze.
Na Bikarze obserwowano także gniazdujące zielone żółwie morskie.
Odnotowano różnice ekologiczne między obiema rafami, choć ich przyczyny nie są jeszcze jasne. Rafy Bokaku zdominowane są przez koralowce, a biomasa ryb jest tam mniej więcej dwukrotnie większa niż na Bikarze. Na niektórych głębszych stokach Bikar glony zajmują ponad połowę powierzchni.
Projekt podkreśla również, jak ważne jest badanie ekosystemów jako całości, aby chronić ich spójność i śledzić przyszłe zmiany wywołane zmianą klimatu – zaznaczają naukowcy, dodając, że kolejne prace powinny analizować przepływ składników odżywczych i powiązania ekologiczne między siedliskami.
Nawet przy odpowiedzialnym zarządzaniu lokalnym najbardziej odizolowane tropikalne systemy rafowe nie są odporne na globalne skutki zmian klimatu spowodowanych przez człowieka. Coraz częściej dotykają je bielenie korali, ocieplenie oceanów, podnoszenie się poziomu morza oraz zmiany w ilości pokarmu produkowanego przez otwarty ocean – ostrzega badanie.