Nietypowo wczesne nagłe ocieplenie stratosfery odwróciło wir polarny, a analitycy obawiają się wzrostu cen energii.
Europejczycy przygotowują się na zimę, która może okazać się wyjątkowo mroźna, po nietypowo wczesnym nagłym ociepleniu stratosfery (SSW), które odwróciło wir polarny.
Wir polarny to pierścień zachodnich wiatrów, który utrzymuje mroźne powietrze polarne nad biegunem północnym, około 30 km nad powierzchnią Ziemi.
Czasem duże fale atmosferyczne zakłócają tę cyrkulację. Wiatry słabną wtedy wyraźnie, a nawet odwracają kierunek. Może to spowodować szybki wzrost temperatur w stratosferze.
Gdy zimne powietrze z wysokiej stratosfery się rozprasza, wpływa na kształt prądu strumieniowego. Zimne masy opadają ze stratosfery do troposfery, która sięga od powierzchni Ziemi do średniej wysokości około 8–15 km.
Kurczące się zapasy gazu w Europie
Zgodnie z prognozami firmy analitycznej Montel (źródło w Angielski) synoptycy ostrzegają, że to „zwiększa prawdopodobieństwo niższych temperatur”, większej liczby sztormów, silniejszych wiatrów i wyższego zapotrzebowania na ogrzewanie na kontynencie w nadchodzącym miesiącu.
Analitycy podkreślają jednak, że taki efekt musiałby się powtarzać, aby utrzymał się przez całą zimę, bo pojedyncze epizody SSW są „krótkotrwałe z natury”.
Silna fala mrozów mogłaby jeszcze bardziej obciążyć dostawy gazu, po ostrzeżeniach UE, że tej zimy może być zmuszona ograniczyć zużycie gazu o 7 proc., ponieważ zapasy spadły do rekordowo niskiego poziomu jak na tę porę roku.
Kurczące się rezerwy gazu, przede wszystkim z powodu wojny przeciwko Iranowi i późniejszej blokady cieśniny Ormuz – jednej z największych na świecie tras żeglugowych dla paliw kopalnych – mają się jeszcze bardziej zmniejszyć przed pełnym zakazem importu rosyjskiego skroplonego gazu ziemnego (LNG), który zacznie obowiązywać w styczniu 2027 r.
Nietypowo wczesne SSW „może trochę niepokoić ludzi” – mówi Klaas Dozeman, analityk rynku energii w Brainchild Commodity Intelligence, dodając, że „większość meteorologów wciąż jest zaskoczona i nie wie, jakie skutki zobaczymy w najbliższych tygodniach”.
Czy pompy ciepła ochronią gospodarstwa domowe przed rosnącymi rachunkami za energię tej zimy?
Zielone technologie łagodzą w Europie skutki trwającego kryzysu paliw kopalnych. Dają większej liczbie gospodarstw domowych bezpieczeństwo energetyczne i niższe rachunki.
Energia słoneczna od początku wojny przeciwko Iranowi pod przywództwem USA, rozpoczętej 28 lutego, pozwoliła już zaoszczędzić UE 44,6 mld euro na unikniętych importach gazu.
Gdy dni stają się krótsze i ciemniejsze, to jednak pompy ciepła będą dla wielu ulgą w obliczu rosnących cen energii.
Pompy ciepła pobierają energię z powietrza, wody lub gruntu i przekształcają ją w ciepło albo chłodne powietrze. Zwykle dostarczają 3–4 kWh ciepła z każdej zużytej kilowatogodziny (kWh) energii elektrycznej.
Każda domowa pompa ciepła zastępuje średnio ok. 1100 m3 gazu i ogranicza emisję o 2 tony CO2 rocznie, pod warunkiem że niewielka ilość energii elektrycznej potrzebnej do jej pracy pochodzi ze źródeł odnawialnych.
Pompy ciepła działające w Europie dostarczają tyle ciepła, ile odpowiada ilości LNG przewożonej przez ponad 200 metanowców – wynika z analizy Europejskiego Stowarzyszenia Pomp Ciepła (EHPA) opublikowanej w czerwcu*.
To dwa razy więcej niż ilość LNG, która dotarła do UE w 2025 r. z Bliskiego Wschodu, oraz około 7 proc. całego rocznego importu LNG do UE. Pozwoliło to w ubiegłym roku uniknąć kosztów importu w wysokości 9,7 mld euro.
„Każda zainstalowana pompa ciepła to kolejna rygla w drzwiach europejskiego bezpieczeństwa energetycznego” – mówi Paul Kenny, dyrektor generalny EHPA.
„LNG jest najdroższym źródłem energii i pochodzi od niepewnych dostawców, a pompy ciepła mogą radykalnie ograniczyć nasze zapotrzebowanie na ten surowiec”.
Mimo mitów, że pompy ciepła nie działają w zimnych krajach – które Euronews Earth obalił tutaj – nowe badania pokazują, że przy właściwym użytkowaniu pompy ciepła typu powietrze–powietrze mogą ogrzać dom w typowy zimowy dzień za zaledwie 1,84 funta (około 2,20 euro) dziennie.
Pompy ciepła bardziej efektywne niż kotły gazowe
Badanie przeprowadzone przez brytyjskich deweloperów Barratt Redrow wykazało, że pompy ciepła mogą być bardziej efektywne niż tradycyjne kotły gazowe, ponieważ utrzymują bardziej stałą temperaturę zamiast opierać się na nagłych skokach ciepła.
„Pompy ciepła będą pracować nawet przy dużym mrozie, ale wtedy zużyją znacznie więcej energii elektrycznej” – mówi w rozmowie z Euronews Earth Jean-Paul Harreman, dyrektor w firmie Montel.
„Sprawność pompy ciepła jest wyższa niż kotła gazowego, jednak jeśli ceny prądu bardzo wzrosną, wysokie koszty mogą pojawić się w najzimniejszym okresie. Zwykle dotyczy to tylko części zimy, więc taki skok cen nie powinien być mylony z całkowitym rocznym kosztem.”
Sprzedaż pomp ciepła wzrosła w ubiegłym roku o 13 proc., osiągając 2,9 mln sztuk w 21 krajach Europy. Łączna liczba zainstalowanych urządzeń sięga już 29,3 mln.
Zapytany, czy pompy ciepła mogą pomóc w sytuacji kurczących się dostaw gazu do UE, Harreman stwierdził: „Trochę tak. Widzimy elektryfikację ogrzewania w wielu krajach, ale ogólny wpływ na popyt nie jest aż tak duży.
„Większą rolę odgrywa załamanie popytu w przemyśle”.
Załamanie popytu w przemyśle oznacza trwały lub stały spadek zużycia energii w sektorze przemysłowym, spowodowany długotrwale wysokimi cenami lub ograniczeniami podaży.
*Dane EHPA obejmują 21 państw członkowskich UE. Pełną analizę można przeczytać w tym opracowaniu (źródło w Angielski).