Śledź nas
Reklama

Pod lodami Antarktydy odkryto góry wielkości Himalajów

Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Pod lodami Antarktydy odkryto góry wielkości Himalajów.
Pod lodami Antarktydy odkryto góry wielkości Himalajów. -  Prawo autorskie  AP Photo/Brian Witte
Prawo autorskie AP Photo/Brian Witte
Przez Horváth Ferenc
Opublikowano dnia
Udostępnij Close Button

Pod lodową pustynią Antarktydy kryją się pozostałości gigantycznych gór sprzed setek milionów lat. Ich odkrycie może pomóc wyjaśnić ważne etapy ewolucji życia na Ziemi.

Pod grubą pokrywą lodową Antarktydy naukowcy odkryli pozostałości pradawnych łańcuchów górskich, których rozmiary mogą dorównywać Himalajom.

REKLAMA
REKLAMA

Formacje, określane mianem "supergór", powstały setki milionów lat temu. Ich historia może mieć związek z jednym z najważniejszych etapów rozwoju życia na naszej planecie.

Odkrycia dokonali naukowcy z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego (ANU) oraz niemieckiego Centrum Badawczego Nauk o Ziemi GFZ. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie "Earth and Planetary Science Letters".

Odkrycie rzuca nowe światło na geologiczną przeszłość Antarktydy, a jednocześnie dostarcza informacji o procesach, które mogły wpłynąć na ewolucję życia na Ziemi.

Zidentyfikowane pozostałości ogromnego łańcucha górskiego pochodzą z okresu formowania się superkontynentu Gondwana.

Góry powstały między 650 a 450 mln lat temu, prawdopodobnie w wyniku zderzenia Antarktydy z Indiami i Afryką.

Zdaniem badaczy był to największy epizod górotwórczy w geologicznej historii kontynentu.

Jak odkryto te góry?

Ponad 99,5 procent powierzchni Antarktydy pokrywa gruba warstwa lodu.

Bezpośrednie badanie znajdujących się pod nią skał jest więc niezwykle trudne. Naukowcy postanowili wykorzystać osady pobrane podczas odwiertów oceanicznych prowadzonych wzdłuż obrzeży kontynentu.

Przeanalizowali 1712 drobnych ziaren minerału zwanego cyrkonem. Dzięki swoim właściwościom geochemicznym kryształy te zachowują informacje o warunkach, w jakich powstały, w tym o ciśnieniu i temperaturze.

Pozwalają również określić wiek skał oraz odtworzyć procesy geologiczne, którym podlegały.

Analiza próbek umożliwiła ustalenie wieku i składu chemicznego materiału skalnego. Na tej podstawie badacze odtworzyli historię procesów prowadzących do powstania dawnych formacji. W ten sposób uzyskali dowody na istnienie głęboko położonych pozostałości supergór, które przez miliony lat ulegały erozji.

Antarktyda. Co wiemy o pradawnym łańcuchu górskim?

Według emerytowanego profesora Australijskiego Uniwersytetu Narodowego i współautora badania Iana Campbella szybka erozja pradawnych gór mogła odegrać istotną rolę w rozwoju życia na Ziemi.

Rozpadające się skały dostarczały do oceanów ogromne ilości składników odżywczych.

Procesy te przyczyniały się również do obniżania poziomu dwutlenku węgla w atmosferze i zwiększania stężenia tlenu.

Zmiany środowiskowe stworzyły warunki sprzyjające rozwojowi organizmów posiadających twarde szkielety, które pojawiły się około 539 mln lat temu.

Mogły także przyczynić się do jednego z najważniejszych wydarzeń w historii życia na Ziemi, czyli eksplozji kambryjskiej.

Był to okres gwałtownego wzrostu różnorodności organizmów zwierzęcych.

Ekolog z Brytyjskiego Antarktycznego Instytutu Badawczego szuka próbek na wyspie Deception, należącej do archipelagu Wysp Południowych Szetlandów na Antarktydzie.
Ekolog z Brytyjskiego Antarktycznego Instytutu Badawczego szuka próbek na wyspie Deception, należącej do archipelagu Wysp Południowych Szetlandów na Antarktydzie. AP Photo/Natacha Pisarenko

Jak działa datowanie wieku kryształów cyrkonu?

Jedną z najdokładniejszych metod określania wieku najstarszych skał na Ziemi jest radiometryczne datowanie uranowo-ołowiowe kryształów cyrkonu.

Technika ta wykorzystuje naturalny rozpad promieniotwórczy uranu do ołowiu.

Cyrkon (ZrSiO₄) to wyjątkowo odporny minerał. Nawet pod wpływem długotrwałej erozji, wysokiej temperatury i ciśnienia potrafi zachować swoją pierwotną strukturę przez miliardy lat.

Dzięki temu stanowi niezwykle cenne źródło informacji o najdawniejszych etapach historii naszej planety.

Podczas krystalizacji magmy minerał wbudowuje w swoją strukturę atomy uranu, natomiast praktycznie nie przyjmuje ołowiu.

Oznacza to, że świeżo powstały kryształ zawiera uran, ale nie ma pierwotnego ołowiu, który mógłby zaburzyć wynik pomiaru.

Z upływem czasu uran rozpada się na stabilne izotopy ołowiu. Produkty tego procesu pozostają uwięzione w stabilnej sieci krystalicznej cyrkonu.

Wyjątkiem są sytuacje, w których minerał zostaje poddany działaniu ekstremalnie wysokich temperatur, mogących zaburzyć jego pierwotny skład.

W cyrkonie występują dwa izotopy uranu, które rozpadają się do różnych izotopów ołowiu w odmiennym tempie.

Umożliwia to przeprowadzenie dwóch niezależnych pomiarów w obrębie tego samego kryształu.

Ponieważ okresy połowicznego rozpadu obu izotopów są dokładnie znane, na podstawie proporcji uranu do ołowiu można obliczyć czas, jaki upłynął od powstania minerału.

Jeżeli oba pomiary wskazują ten sam wiek, uzyskany wynik określa się mianem konkordantnego. Taka zgodność stanowi potwierdzenie wysokiej wiarygodności datowania.

Przykładem zastosowania tej metody są kryształy cyrkonu odnalezione w Jack Hills w Australii Zachodniej.

Ich wiek oszacowano na około 4,4 mld lat. Są to najstarsze znane dotąd zachowane fragmenty materiału mineralnego na Ziemi.

Na początku roku dokonano kolejnego ważnego przełomu

Odkrycie pradawnych gór nie jest jedynym tegorocznym osiągnięciem naukowców badających geologiczną przeszłość Antarktydy.

W styczniu 2026 roku w czasopiśmie "Science" opublikowano nową mapę podlodowej rzeźby kontynentu. Opracowano ją na podstawie danych satelitarnych oraz modeli opisujących przepływ lodu.

Mapa przedstawia powierzchnię skalną ukrytą pod wielokilometrową warstwą lodu z niespotykaną dotąd szczegółowością.

Ujawniła blisko 72 tysięcy wcześniej niezidentyfikowanych wzgórz, poszarpane łańcuchy górskie przypominające krajobrazy alpejskie oraz rozległe, pradawne koryta rzeczne.

Do opracowania mapy badacze wykorzystali metodę analizy zaburzeń przepływu lodu (IFPA).

Łączy ona zdjęcia satelitarne o wysokiej rozdzielczości z równaniami fizycznymi opisującymi ruch lodowców. Dzięki temu możliwe było odtworzenie form terenu o rozmiarach od 2 do 30 km.

Dokładna analiza pozwoliła zidentyfikować 71 997 wzgórz ukrytych pod lodem.

To ponad dwukrotnie więcej, niż wskazywały wcześniejsze modele.

Dotychczasowe pomiary radarowe przedstawiały podlodową powierzchnię jako stosunkowo gładką.

Nowa mapa ujawniła znacznie bardziej zróżnicowany krajobraz, pełen ostrych grzbietów górskich i głęboko wciętych dolin.

Szczególnie interesujące okazało się odkrycie w subglacjalnej niecce Maud.

Naukowcy zidentyfikowali tam niemal 400-kilometrowy kanał o szerokości około 6 km i głębokości 50 m.

Jego strome ściany wskazują, że powstał w wyniku działalności pradawnych cieków wodnych. Rzeki wyżłobiły swoje koryta jeszcze przed pojawieniem się rozległej pokrywy lodowej na kontynencie.

Lód pochodzący z antarktycznego płaskowyżu przeciska się między szczytami gór, tworząc lodowiec Beardmore.
Lód pochodzący z antarktycznego płaskowyżu przeciska się między szczytami gór, tworząc lodowiec Beardmore. AP Photo/Saul Pett

Dlaczego tegoroczne odkrycia na Antarktydzie są ważne?

Poznanie ukształtowania powierzchni znajdującej się pod lodem ma znaczenie nie tylko dla badań geologicznych.

Rzeźba terenu bezpośrednio wpływa na tempo przemieszczania się pokrywy lodowej w kierunku oceanu.

Jest to jeden z kluczowych czynników uwzględnianych w prognozach dotyczących przyszłego wzrostu globalnego poziomu mórz.

Wzgórza i poszarpane grzbiety górskie zwiększają tarcie u podstawy lodowców, przez co mogą spowalniać ich ruch.

Odmienną rolę odgrywają głębokie doliny, szczególnie te opadające w kierunku oceanu.

Mogą tworzyć naturalne korytarze, którymi lód przemieszcza się szybciej, przyspieszając jego odpływ z kontynentu.

Dokładniejsze poznanie podlodowego krajobrazu Antarktydy pozwoli naukowcom lepiej zrozumieć mechanizmy przemieszczania się lodowców.

Może również poprawić wiarygodność modeli przewidujących tempo topnienia pokrywy lodowej i jego wpływ na poziom mórz na całym świecie.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej