Rozdzierające serce miauczenie, słodkie mruczenie, niewinny wzrok wielkich oczu – koty świetnie wiedzą, jak przyciągnąć uwagę człowieka. Badania pokazują, że mają zaskakująco wyrafinowane strategie komunikacji.
Naukowcy ustalili, że koty zadziwiająco sprawnie potrafią przyciągać ludzką uwagę i dopasowywać sposób komunikacji do naszych reakcji. Wykorzystują do tego głos, kontakt wzrokowy i mowę ciała. A my, ludzie? Wygląda na to, że bardzo łatwo ulegamy tym sygnałom.
Mruczenie z wbudowaną prośbą
Szczególnie interesujące są wyniki badania z Uniwersytetu w Sussex z 2009 roku. Badaczka Karen McComb wraz z zespołem sprawdzała, jak koty wykorzystują mruczenie, gdy chcą dostać jedzenie.
Odkryli oni wyjątkową odmianę mruczenia: tak zwane „Solicitation Purring”, czyli mruczenie mające coś wyprosić. Kot stosuje przy tym akustyczny trik, który na jego ludzkiego współlokatora działa zaskakująco skutecznie.
Takie proszeniowe mruczenie składa się z typowego, niskiego pomruku, ale zawiera też wysoką nutę, przypominającą płacz niemowlęcia. Osoby biorące udział w eksperymencie odbierały ten rodzaj mruczenia jako bardziej naglący i mniej kojący niż zwykłe mruczenie. Najwyraźniej wyjątkowo mocno reagujemy na dźwięki, które kojarzą się z wołaniem o pomoc dziecka.
Przyjazne przymrużanie: mowa ciała też jest częścią repertuaru
Koty umiejętnie korzystają nie tylko ze swojego głosu. W komunikacji ważną rolę odgrywają także ich oczy.
Badanie z 2020 roku, opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports, zajmowało się tak zwanym powolnym mruganiem. Kot najpierw lekko zwęża oczy, a potem na krótki moment je zamyka.
Koty reagowały również na powolne mruganie swoich opiekunów i często odmrugiwały w ten sam sposób. Chętniej też podchodziły do ludzi, którzy wcześniej w ten sposób do nich przymrużali oczy.
Powolne mruganie uchodzi więc za rodzaj przyjaznego kociego sygnału. Kto chce swojej kocie powiedzieć: „Lubię cię”, może spróbować zrobić to właśnie delikatnym mrugnięciem.
Koty nie miauczą bez celu – mówią konkretnie do swoich ludzi
Jak sprytnie koty wykorzystują swój głos, pokazuje nowe badanie Uniwersytetu w São Paulo w Brazylii. W eksperymencie obserwowano 38 kotów domowych, które siedziały przed zamkniętym plastikowym pudełkiem z ulubionym przysmakiem. Zwierzęta mogły go wyczuć po zapachu, ale nie były w stanie samodzielnie otworzyć pudełka. Każde z nich obserwowano przez minutę – raz w obecności uważnego człowieka, a raz w samotności.
Wynik był jednoznaczny: gdy w pokoju był człowiek, badacze zarejestrowali łącznie 86 miauknięć. Bez ludzkiego towarzystwa było ich tylko 20. Podczas miauczenia koty często szukały kontaktu wzrokowego i spoglądały na przemian na opiekuna i na pudełko z jedzeniem.
Naukowcy podejrzewają więc, że zwierzęta kierują swoje dźwięki świadomie do ludzi, od których oczekują pomocy. Czy robią to naprawdę w pełni świadomie według określonej strategii, na razie nie da się jednak jednoznacznie udowodnić.
Możliwe więc, że kot bardzo dobrze wie, kiedy warto odwoływać się do człowieka, a kiedy lepiej w ogóle nie zawracać sobie tym głowy.
Znają nawet własne imię
Kto sądzi, że jego kot reaguje jedynie wtedy, gdy chodzi o jedzenie, może nie doceniać tych małych domowych tygrysów.
Badanie opublikowane w 2019 roku w Scientific Reports wykazało, że koty domowe potrafią odróżnić swoje imię od innych słów i od imion innych kotów.
Zwierzęta reagowały na własne imię inaczej niż na porównywalne wyrażenia. Nie oznacza to jednak, że każdy kot na wołanie natychmiast biegnie do człowieka. W porównaniu z psami, które często już na sam dźwięk imienia radośnie przybiegają, koty zwykle najpierw rejestrują informację, a dopiero potem według własnego uznania decydują, czy warto „posłuchać”.
Ludzie nie zawsze dobrze rozumieją koty
Mimo że koty komunikują się bardzo zręcznie, porozumienie wcale nie jest takie proste.
Badanie opublikowane w 2024 roku w czasopiśmie Applied Animal Behaviour Science analizowało, jak dobrze ludzie potrafią rozpoznawać sygnały wysyłane przez koty.
W tym celu 630 osób oglądało nagrania kotów w różnych sytuacjach. Naukowcy sprawdzali, jak dobrze uczestnicy rozpoznają stany emocjonalne na podstawie samych dźwięków, samych obrazów oraz połączenia obu bodźców.
Wynik: gdy ludzie jednocześnie widzieli mowę ciała kota i słyszeli jego dźwięki, trafnie oceniali sytuację w 91,8 proc. przypadków. Przy samych sygnałach akustycznych poprawnych odpowiedzi było już tylko 72,2 proc.
Szczególnie trudno było badanym prawidłowo rozpoznać niezadowolenie kota.
Samo miauczenie wcale nie zdradza nam zawsze, co dokładnie dzieje się w kociej głowie. Kto chce lepiej rozumieć swojego kota, powinien więc zwracać uwagę także na uszy, ogon, oczy i postawę ciała.
Manipulacja czy po prostu bardzo dobra komunikacja?
Przez wiele pokoleń wspólnego życia z ludźmi koty najwyraźniej wykształciły sposoby komunikacji, które działają na nas wyjątkowo skutecznie. Czy rzeczywiście świadomie manipulują swoimi opiekunami, nauka na razie nie może jednoznacznie stwierdzić. Z badań wynika jednak przynajmniej tyle, że koty zadziwiająco dobrze potrafią wychwytywać ludzką uwagę i odpowiednio dobierać swoje sygnały.
Proszeniowe mruczenie, delikatne mrugnięcie czy celowane miauczenie mogą w końcu zdziałać więcej niż najbardziej przekonująca dyskusja.
Być może koty po prostu zrozumiały, jak funkcjonują ludzie.