Europosłowie i rządy UE odroczyli o dwa lata kluczowe wymogi dotyczące emisji metanu, pod presją sektora paliw kopalnych i obaw o bezpieczeństwo energii.
Unijne przepisy dotyczące emisji metanu zostaną opóźnione o dwa lata, do 2029 roku, zgodnie z porozumieniem zawartym między europosłami a rządami państw UE. Krytycy oceniają to jako kolejne ustępstwo wobec sektora naftowo-gazowego kosztem celów klimatycznych Wspólnoty.
Przyjęte po raz pierwszy w 2024 roku przepisy wymagają od zagranicznych dostawców, aby przekazywali informacje o emisjach metanu związanych z ropą, gazem i węglem sprzedawanymi europejskim odbiorcom.
To opóźnienie oznacza kolejny krok wstecz wobec zobowiązań klimatycznych UE, ponieważ rządy coraz bardziej stawiają na bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność przemysłu i przystępne ceny, a nie szybkie wdrażanie zielonych regulacji.
Państwa UE powołują się na wysokie i niestabilne ceny ropy oraz gazu, a także na ryzyko zakłóceń dostaw spowodowanych wojną USA i Izraela przeciwko Iranowi, aby uzasadnić odsunięcie w czasie wejścia w życie tych przepisów.
Polityczna batalia wokół opóźnienia ujawniła napięte relacje między centroprawicą w UE a jej tradycyjnymi sojusznikami popierającymi ambitną politykę klimatyczną.
W październiku największa frakcja w Parlamencie Europejskim, Europejska Partia Ludowa (EPL), przeforsowała trzyletnie odłożenie przepisów, zdobywając poparcie skrajnej prawicy po fiasku rozmów z socjalistami i liberałami. Za propozycją głosowało 341 posłów, 225 było przeciw.
Europejscy Zieloni oskarżyli konserwatystów o zawiązanie sojuszu ze skrajną prawicą, by osłabić regulacje klimatyczne i chronić interesy przemysłu paliw kopalnych. EPL przekonywała jednak, że pierwotny harmonogram był nierealny i groził postawieniem europejskich producentów oraz importerów w gorszej sytuacji.
Kompromis osiągnięty w czwartek skraca żądanie Parlamentu z trzech lat opóźnienia do dwóch, ale i tak wykracza poza pierwotną propozycję Komisji oraz roczne odłożenie terminu, którego chciały rządy państw UE.
Eurodeputowany Dimitris Tsiodras (EPL/Grecja), negocjator Parlamentu w Komisji Ochrony Środowiska, powiedział, że priorytetem EPL jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, przystępnych cen i konkurencyjności przemysłu równolegle z realizacją zobowiązań dotyczących ograniczania emisji metanu.
„Nie zawieszamy rozporządzenia metanowego, lecz dbamy o jego skuteczne wdrożenie i o to, by wszystkie wymogi związane z przestrzeganiem przepisów dało się realnie spełnić” – stwierdził Tsiodras.
Pierwszy wicepremier Czech oraz minister przemysłu i handlu, Karel Havlíček, powiedział, że porozumienie zapobiegnie dalszym wzrostom cen ropy i gazu.
„To się da zrobić. Gdy potrafimy się zjednoczyć i jesteśmy zdeterminowani, możemy zmienić nawet to, co wydawało się niemożliwe. Czechy, które przekonały do siebie 19 innych państw, odniosły w UE duży sukces” – napisał Havlíček na platformie X.
Interwencja Macrona i presja USA
Presja na opóźnienie przepisów narastała także poza Parlamentem.
Prezydent Francji Emmanuel Macron we wrześniu wystosował list do przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, w którym apelował o odłożenie w czasie wejścia w życie przepisów metanowych, argumentując, że UE nie powinna osłabiać własnych mocy produkcyjnych w okresie narastającej niepewności energetycznej.
Paryż wcześniej popierał ostrzejsze działania na rzecz ograniczenia emisji metanu, lecz dołączył do rządów i organizacji branżowych twierdzących, że nowe reguły mogą utrudnić zabezpieczenie dostaw ropy i gazu w okresie zakłóceń na rynku.
Stany Zjednoczone, największy dostawca skroplonego gazu ziemnego (LNG) do Europy, wielokrotnie krytykowały unijną legislację, ostrzegając, że jej wymogi mogą generować dodatkowe koszty i komplikować eksport na rynek UE.
Unia polega także na USA w przypadku od jednej trzeciej do połowy importu oleju napędowego – to około 180 tys. baryłek dziennie.
Presja rośnie, ponieważ wojna USA i Izraela przeciwko Iranowi zakłóciła żeglugę przez kluczową cieśninę Ormuz i wzmogła obawy o zależność UE od importowanych paliw kopalnych.
Argument, że odsunięcie w czasie przepisów dotyczących metanu ochroni dostawy i obniży ceny, pozostaje jednak sporny. Regulacje nie zakazują importu paliw kopalnych, które nie spełniają norm UE.
Wyjściowe wymogi koncentrują się na monitorowaniu i raportowaniu emisji, co ma umożliwić UE pozyskiwanie informacji o zanieczyszczeniach powstających podczas produkcji importowanej energii.
Organizacje ekologiczne i eksperci pytają, czy odłożenie tych obowiązków przyniesie jakąkolwiek realną różnicę dla cen energii lub dostępności dostaw.
Kolejny test dla Europejskiego Zielonego Ładu
Metan odpowiada za około 30 proc. globalnego ocieplenia i jest w krótkim okresie znacznie silniejszym gazem cieplarnianym niż CO2. Ograniczenie emisji związanych z wydobyciem paliw kopalnych uznaje się za jeden z najszybszych sposobów spowolnienia ocieplania się klimatu.
Zgodnie z porozumieniem zawartym w nocy z czwartku na piątek między rządami państw UE a Parlamentem, importerzy ropy naftowej, gazu ziemnego i węgla będą mieli czas do 1 stycznia 2029 roku na spełnienie wymogów dotyczących monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji – zamiast pierwotnego terminu wyznaczonego na styczeń 2027 roku.
Ustalenia przesuwają też o dwa lata, na sierpień 2030 roku, obowiązek raportowania intensywności emisji metanu zarówno dla europejskich producentów, jak i importerów.
Wstępne porozumienie wciąż wymaga formalnego zatwierdzenia przez Parlament i Radę, co powinno nastąpić do końca roku.
François-Régis Mouton de Lostalot, dyrektor zarządzający organizacji lobbystycznej International Association of Oil and Gas Producers (IOGP) Europe, nazwał to opóźnienie „pewną poprawą” względem propozycji Komisji.
„Ale bez klauzuli przeglądowej Europa nie ma marginesu błędu. Komisja i państwa członkowskie muszą od pierwszego dnia prowadzić skoordynowane działania, z jasno określonymi etapami i odpowiedzialnościami, aby ramy zgodności były w pełni gotowe, zanim zaczną obowiązywać nowe zobowiązania” – powiedział Mouton de Lostalot.
Europosłowie i klimatolodzy wcześniej wskazywali metan jako „łatwy do ograniczenia cel”, ponieważ dzięki istniejącym technologiom umożliwia szybkie i stosunkowo tanie ograniczenie ocieplenia w najbliższych dekadach.
Inger Andersen, dyrektorka wykonawcza Programu Środowiskowego ONZ (UNEP), powiedziała, że metan jest drugim – po CO2 – najważniejszym czynnikiem wpływającym na wzrost temperatury na świecie i ostrzegła, że ograniczenie jego emisji „jest naszym hamulcem awaryjnym, który ma spowolnić ocieplanie”.
„Skoro świat zmierza do przekroczenia progu 1,5°C ocieplenia, musimy ograniczyć, jak wysoko wzrośnie temperatura, jak długo utrzyma się na podwyższonym poziomie, a potem ją obniżyć” – stwierdziła Andersen.
Aktywiści ekologiczni przekonują, że dodatkowe opóźnienie osłabi cele klimatyczne, krytykując Brukselę za kolejne ustępstwa w innych elementach agendy klimatycznej, w tym w reformie rynku uprawnień do emisji CO2, zasad dotyczących dekarbonizacji przemysłu oraz norm emisji CO2 dla samochodów.