Grupa państw europejskich i rozwijających się domaga się, by odchodzenie od paliw kopalnych było w pełni odzwierciedlone w ostatecznym porozumieniu COP31.
Osiem państw europejskich i krajów rozwijających się zaapelowało, by w końcowym porozumieniu COP31 znalazła się strategia wyjścia z paliw kopalnych – po tym, jak wszelkie wzmianki o takim planie usunięto z najnowszego projektu.
W liście otwartym opublikowanym dziś (20 listopada), gdy szczyt klimatyczny ONZ w Antalyi w Turcji wchodzi w fazę przeciągniętych negocjacji, grupa wymieniła odejście od ropy, gazu i węgla – głównych czynników napędzających zmiany klimatu – wśród kwestii, które powinny „w pełni znaleźć odzwierciedlenie” w końcowej decyzji spotkania.
Przedstawili też pięć innych postulatów. Chcą między innymi, by podstawą decyzji były raporty naukowe ONZ oraz aby „ci, którzy wytwarzają problem”, pomagali światowi mierzyć się ze zmianą klimatu.
„Państwa rozwinięte, kraje produkujące ropę oraz emitenci dwutlenku węgla powinny proporcjonalnie dokładać się do wysiłków na rzecz adaptacji i ograniczania emisji oraz do finansowania działań klimatycznych” – napisali.
Domagają się „natychmiastowego impulsu na rzecz elektryfikacji opartej na odnawialnych i niskoemisyjnych źródłach energii” oraz „silnego sygnału, by przyspieszyć ograniczanie emisji metanu”.
Francja, Niemcy, Holandia, Norwegia i Szwajcaria należą do państw europejskich, które poparły list.
Porozumienia COP31 wymagają konsensusu wszystkich stron, czyli niemal 200 państw, a to oznacza, że postęp bywa powolny i stopniowy.
To powtórka z ubiegłorocznego szczytu COP30 w Belém, gdzie przejście od paliw kopalnych (TAFF) zostało usunięte z końcowego porozumienia po sprzeciwie krajów eksportujących paliwa kopalne.
Panama jest jednym z państw, które wyjątkowo jasno określiły swoje oczekiwania podczas szczytu, grożąc zablokowaniem każdego końcowego porozumienia, które nie wprowadzi limitu wydobycia ropy, a jednocześnie stanowczo broniąc nauki.
Jak jednak powiedziała Euronews w czwartkowy wieczór María Fernanda Espinosa, kandydatka na sekretarza generalnego ONZ i była przewodnicząca Zgromadzenia Ogólnego ONZ: „Nic nie jest uzgodnione, dopóki nie uzgodni się wszystkiego”. Przypomniała przy tym trudności związane ze wzmianką o paliwach kopalnych na COP28 w Dubaju, która ostatecznie znalazła się w tekście końcowym.
Czego oczekuje się po COP31?
Projekt „decyzji ramowej” ma podsumować efekty COP31 i wytyczyć kierunek przyszłych działań, gdy globalne temperatury rosną, a katastrofy klimatyczne się mnożą.
Po kilku dniach napiętych konsultacji przewodniczący negocjacji, Australia, opublikował znacznie skrócony tekst – o połowę krótszy – zawierający nowe sformułowania i propozycje w sprawie najbardziej spornych kwestii.
Obejmuje to m.in. wezwanie, by do 2035 r. zwiększyć globalny udział końcowego zapotrzebowania na energię zaspokajanego przez elektryczność do 35 proc. To kluczowa inicjatywa Turcji, gospodarza COP31.
Zobowiązanie „35 × 35” jest krytykowane, ponieważ nie wskazuje wprost, że dodatkowa energia ma pochodzić wyłącznie ze źródeł odnawialnych.
Jak dotąd nie określono punktu wyjścia ani celu dla potrojenia finansowania adaptacji, mimo że raport Programu Środowiskowego ONZ (UNEP) opublikowany na kilka dni przed szczytem ostrzegał, iż nawet potrojenie obecnego międzynarodowego publicznego finansowania działań adaptacyjnych pokryłoby jedynie 23–29 proc. potrzeb krajów rozwijających się.
Bogate państwa opierają się apelom o zwiększenie wsparcia dla krajów zmagających się z dostosowaniem do zmiany klimatu, powołując się na ograniczenia budżetowe i domagając się, by duże gospodarki wschodzące także się do tego dokładały.
Projekt porozumienia zawiera też odwołanie do „najlepiej dostępnej wiedzy naukowej” oraz wzmiankę o pracach Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), co jest jedną z kluczowych osi sporu na COP31.
„COP31 zostało uciszone”
Na COP28 w Dubaju w 2023 r. państwa zgodziły się na stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych, jednak język dotyczący źródeł energii budzi ogromne kontrowersje podczas corocznych rozmów.
„Jeśli utrzyma się najnowsza wersja tekstu COP31, będzie to widmo COP” – ostrzega Mohamed Adow, założyciel i dyrektor think tanku klimatycznego Power Shift Africa.
Napisał na LinkedIn: „Szczyt nie będzie miał nic, co pokazałoby, co wydarzyło się tutaj. Po postępie osiągniętym w 2023 r. na COP28 w Dubaju, gdzie po raz pierwszy wspomniano o paliwach kopalnych, teraz w ogóle nie ma wzmianki o tym «słowie na f».”
Mimo usunięcia TAFF z projektu porozumienia kilka państw opublikowało własne mapy drogowe przejścia na czystą energię.
11 listopada Finlandia potwierdziła swoje zaangażowanie w TAFF, publikując krajową mapę drogową i idąc tym samym śladem Francji, Niemiec i Holandii.
Niemal tydzień później (17 listopada) Dania, Portugalia, Luksemburg i Hiszpania ogłosiły swoje własne krajowe plany.
Choć „zawsze można mieć nadzieję i walczyć” o to, by TAFF zostało zapisane w decyzji ramowej, „nie jest to dla nas ostateczne kryterium sukcesu” – powiedziała dziennikarzom w poniedziałek (16 listopada), jeszcze przed publikacją projektu, sekretarz stanu w niemieckim Ministerstwie Środowiska Heike Henn. „Sukces polega na działaniu, na rosnącej koalicji” – dodała.