Już na początku tego roku w Holandii zakazano fajerwerków ze względów bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
Obywatele Szwajcarii szykują się do burzliwego głosowania: zdecydują, czy zakazać głośnych fajerwerków.
REKLAMA
REKLAMA
Napędzana przez organizacje działające na rzecz ochrony zwierząt i środowiska, obywatelska inicjatywa ludowa trafi pod głosowanie 29 listopada.
„Dla zwierząt domowych, dzikich i gospodarskich fajerwerki nie są świętem, lecz czystym stresem” – mówi organizacja pozarządowa Schweizer Tierschutz STS (Swiss Animal Protection), która popiera inicjatywę.
Projekt zakłada też lepszą ochronę ludzi i przyrody przed hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, zaśmiecaniem, wypadkami i pożarami wywołanymi przez fajerwerki.
Wstępny sondaż Szwajcarskiej Korporacji Radiowo-Telewizyjnej (SBC), opublikowany w piątek 23 października, pokazał obiecujące poparcie dla zakazu – 69 proc. ankietowanych zamierza głosować za jego wprowadzeniem.
Projekt cieszy się największym poparciem wśród wyborców lewicy, ale większość popiera go w całym spektrum politycznym, szczególnie kobiety.
Tego typu głosowania są w Szwajcarii czymś zwyczajnym. Każdy obywatel lub grupa mogą uruchomić inicjatywę, jeśli zbiorą 100 tys. ważnych podpisów uprawnionych do głosowania. W ostatnich latach pojawiły się m.in. odrzucona we wrześniu inicjatywa w sprawie neutralności oraz oczekująca na głosowanie inicjatywa dotycząca rozbrojenia nuklearnego.
Czy oznaczałoby to całkowity zakaz fajerwerków w Szwajcarii?
Projekt przewiduje „znaczne ograniczenie szczególnie głośnych i uciążliwych fajerwerków” w użytku prywatnym poprzez zakaz sprzedaży hałaśliwej pirotechniki. Nadal dopuszczone byłyby cichsze alternatywy, takie jak zimne ognie czy wulkany typu fontanna.
Zakłada też, że kantony będą mogły udzielać wyjątków dla wydarzeń „o ponadregionalnym znaczeniu”, takich jak 1 sierpnia, czyli szwajcarskie Święto Narodowe, oraz Sylwester, przy nacisku na spokojniejsze formy świętowania.
Obecnie kantony i gminy w Szwajcarii mogą lokalnie ograniczać lub zakazywać sprzedaży i używania fajerwerków. Ich użycie podlega też ograniczeniom wiekowym i wymogom licencyjnym.
STS podkreśla, że inicjatywa „Na rzecz ograniczenia fajerwerków” wprowadziłaby jasną zasadę dla całego kraju.
Stowarzyszenie branżowe Swiss Fireworks Coordination Office (SFK) twierdzi jednak, że projekt jest „zagrożeniem dla szwajcarskiej tradycji”, a część polityków uważa, że naruszałby on wolności osobiste obywateli i że to kantony powinny decydować o takich regulacjach.
Szwajcarska Partia Ludowa, Partia Centrum i Szwajcarskie Zrzeszenie Handlowe rozpoczęły kampanię przeciwko inicjatywie, ostrzegając przed jej skutkami dla właścicieli firm oraz przed ryzykiem umacniania „kultury zakazów”.
Po złożeniu projektu w 2023 roku zebrano ponad 137 tys. podpisów. Nieudana kontrinicjatywa latem oznacza, że sprawa trafi teraz do głosowania powszechnego.
Jeśli inicjatywa zostanie przyjęta, Szwajcaria mogłaby pójść w ślady Holandii, gdzie tego lata wszedł w życie szeroki zakaz fajerwerków, wprowadzony głównie ze względów bezpieczeństwa, ale także z troski o zwierzęta i środowisko. Inne kraje Europy mają własne przepisy i ograniczenia, jak Belgia, gdzie użycie dużych, silnych fajerwerków jest zastrzeżone wyłącznie dla profesjonalistów.
Jak fajerwerki wpływają na środowisko?
Gdy fajerwerki eksplodują, uwalniają drobne cząstki pyłu bogate w toksyczne metale z prochu strzelniczego i związków barwiących, które nadają im kolory.
Według Federalnego Urzędu Policji co roku w Szwajcarii zużywa się od 1000 do 2000 ton fajerwerków – przy czym trzy czwarte tej masy stanowią opakowania – co generuje od 200 do 400 ton pyłów zawieszonych rocznie.
To 2–3 proc. rocznej emisji pyłów zawieszonych w kraju, wynika z danych Federalnego Urzędu ds. Środowiska (FOEN).
Oprócz zanieczyszczania powietrza, wody i gleby drobne cząstki mogą być wdychane, powodując szkodliwe skutki zdrowotne, szczególnie u osób wrażliwych i z chorobami przewlekłymi.
Niekorzystna pogoda może dodatkowo nasilać te zagrożenia: mgła zatrzymuje cząstki w powietrzu na dłużej, a gorące i suche warunki zwiększają ryzyko pożarów lasów.
FOEN apeluje o odpowiedzialne wyrzucanie zużytych fajerwerków. Po ostygnięciu można je wrzucić do zwykłych odpadów domowych, a opakowania powinny trafić do recyklingu.
Fajerwerki wywołują „strach, panikę i dezorientację”
Organizacje zajmujące się dobrostanem zwierząt głośno popierają zakaz fajerwerków.
„Nagły hałas wywołuje u zwierząt strach, panikę i dezorientację” – podkreśla STS. „Konsekwencje sięgają od ucieczek i ostrego stresu po urazy, a nawet śmierć. Ochrona zwierząt przed niepotrzebnym hałasem jest więc jednym z centralnych celów działań na rzecz dobrostanu zwierząt.”
W materiale kampanijnym na rzecz inicjatywy szwajcarska lekarka weterynarii Maruschka Blaser tłumaczy, że zwierzęta słyszą wysokie tony i głośne wybuchy znacznie silniej niż ludzie. Na przykład u koni „bardzo szybko robi się niebezpiecznie, gdy biegną niekontrolowanie z powodu fajerwerków” – zarówno dla ludzi w tłumie, jak i dla innych zwierząt na pastwiskach.
„W przypadku zwierząt domowych, takich jak koty i psy, czasem trzeba podawać im leki uspokajające już na kilka dni przed pokazami fajerwerków” – mówi Blaser. „Znam też rodziny, które spędzają noc w schronie przeciwlotniczym razem ze swoimi zwierzętami, ale to również nie jest prawdziwe rozwiązanie” – dodaje.
„W Szwajcarii żyją miliony zwierząt domowych. U wielu z nich fajerwerki wywołują stres lub panikę” – mówi Casimir von Arx, prezydent berneńskiego oddziału Schweizer Tierschutz STS (Swiss Animal Protection SAP), w materiale kampanijnym. „Możemy je chronić tylko wtedy, gdy jako społeczeństwo będziemy okazywać sobie nawzajem więcej uwagi i troski.”