Plantatorzy kawy apelują do rządów o pilne działania chroniące zbiory przed coraz częstszymi falami ekstremalnych upałów.
Zmiana klimatu zagraża światowym dostawom kawy i winduje ceny dla konsumentów, a zmagający się z problemami plantatorzy apelują do swoich rządów o szybkie działania.
REKLAMA
REKLAMA
Climate Central, niezależna grupa naukowców i popularyzatorów nauki, przeanalizowała temperatury z lat 2021–2025 i porównała je z hipotetycznym światem bez zanieczyszczeń węglowych. Ustalono, że napędzana przez człowieka zmiana klimatu podnosi temperatury powyżej „szkodliwego dla kawy progu” 30℃ w głównych regionach uprawy kawy na świecie.
Pięć największych krajów produkujących kawę – Brazylia, Kolumbia, Etiopia, Indonezja i Wietnam – odnotowało średnio o 57 dodatkowych dni szkodliwych upałów rocznie z powodu zmiany klimatu. Razem dostarczają 75 proc. kawy spożywanej na świecie.
Jak zmiana klimatu wpływa na kawę
Przy temperaturach powyżej 30℃ krzewy kawowca doznają stresu cieplnego. Może to obniżać plony, pogarszać jakość ziaren i zwiększać podatność roślin na choroby.
W efekcie spada podaż i jakość kawy, a ceny na całym świecie rosną. Większość kawy importowanej do UE pochodzi z Brazylii (34 proc.) i Wietnamu (24 proc.) – dwóch krajów szczególnie dotkniętych ociepleniem napędzanym przez paliwa kopalne.
Niższe zbiory i wyższe ceny najmocniej uderzają w drobnych rolników, którzy stanowią ok. 80 proc. światowych producentów kawy. Mimo to w 2021 roku te małe gospodarstwa otrzymały jedynie 0,36 proc. potrzebnych środków na dostosowanie się do skutków zmiany klimatu.
Według Climate Central średni koszt działań adaptacyjnych na hektarze plantacji wynosi 2,19 dol. dziennie (ok. 1,85 euro), czyli mniej niż cena filiżanki kawy w wielu krajach.
„Niemal wszystkie główne kraje produkujące kawę mają dziś więcej dni ekstremalnych upałów, które mogą szkodzić krzewom, zmniejszać plony i obniżać jakość” – mówi dr Kristina Dahl z Climate Central.
„Z czasem te skutki przeniosą się z plantacji do konsumentów, odbijając się na jakości i cenie waszej codziennej filiżanki kawy.”
Dr Dahl podkreśla, że choć to opracowanie dotyczy wyłącznie kawy, zmiana klimatu uderza także w inne uprawy i rolników. Jej zdaniem wywoła to „efekt domina” w cenach żywności i źródłach utrzymania na całym świecie.
Plantatorzy kawy zmagający się z ekstremalnymi upałami
„Plantatorzy kawy w Etiopii już odczuwają skutki ekstremalnych upałów” – mówi Dejene Dadi, dyrektor generalny spółdzielni Oromia Coffee Farmers Cooperatives Union (OCFCU), zrzeszającej drobnych rolników i należącej do największych producentów oraz eksporterów kawy w Etiopii.
„Etiopska arabika jest szczególnie wrażliwa na bezpośrednie słońce. Bez wystarczającego zacienienia krzewy kawowe wydają mniej ziaren i stają się bardziej podatne na choroby.
„Aby zabezpieczyć dostawy kawy, rządy muszą działać w sprawie klimatu. Powinny też współpracować z drobnymi plantatorami kawy i ich organizacjami oraz inwestować w nie, byśmy mogli na większą skalę wdrażać rozwiązania potrzebne do adaptacji.”
Dadi wyjaśnia, że spółdzielnia rozdaje energooszczędne kuchenki, które ograniczają zapotrzebowanie na drewno opałowe i pomagają chronić lasy będące naturalnym schronieniem dla upraw kawy.
„Uprawa kawy jest częścią naszego dziedzictwa kulturowego, a drzewa kawowe są symbolem ciągłości i dumy” – dodaje. „Etiopia jest kolebką kawy, a etiopscy plantatorzy odgrywają kluczową rolę w zabezpieczeniu jej przyszłości.”
Eugenio Cifuentes z Kolumbii od 25 lat uprawia kawę i współzałożył stowarzyszenie Colombian Organic Coffee Growers Association.
Jak mówi, kolumbijscy plantatorzy kawy zmagają się z upałami, suszą i ulewnymi deszczami i pilnie potrzebują finansowania, by dostosować się do zmiany klimatu.
Cifuentes dodaje, że kraj potrzebuje wsparcia, by odchodzić od monokultur, które opierają się na intensywnym stosowaniu nawozów sztucznych i pestycydów dla jednej uprawy, oraz bardziej wykorzystywać to, jak natura może pomóc budować odporność na zmiany klimatu.
„Korzyści widać i czuć na mojej plantacji, gdzie posadziłem drzewa, by chroniły kawę przed upałem” – dodaje. „W 2024 roku – gorącym i suchym – ich chłodzący efekt pomógł utrzymać jakość i wielkość zbiorów, podczas gdy sąsiednie plantacje monokulturowe miały poważne problemy z jakością.”
W Zachodnich Gatach w Indiach Sohan Shetty, który zarządza kilkoma zacienionymi, ekologicznymi plantacjami kawy bogatymi w bioróżnorodność, także obserwuje wzrost temperatur i „nieregularne” opady.
Przedwczesne kwitnienie często oznacza mniej owoców lub niższą ich jakość i może prowadzić do nierównomiernego dojrzewania.
„Dość często zdarza się, że plantatorzy wstrzymują zbiory, bo część ich krzewów właśnie zakwitła” – mówi Shetty.
Kawa najlepiej rośnie w równowadze
Dla Akshaya Dashratha, współzałożyciela i plantatora w South India Coffee Company w stanie Karnataka, zmiana klimatu to nie coś przewidywanego na przyszłość, lecz czynnik, który mierzą każdego dnia.
„Nasze czujniki w terenie pokazują dłuższe okresy wysokich temperatur w ciągu dnia, cieplejsze noce i szybszą utratę wilgotności gleby, niż ta, od której tutejsza kawa historycznie zależała” – mówi Dashrath.
„Kawa to uprawa, która najlepiej rozwija się w równowadze: przy odpowiednim zacienieniu, wilgoci i chłodnych okresach regeneracji. Gdy ta równowaga się kurczy, takie plantacje jak nasza i gospodarstwa naszych partnerów muszą szybko się dostosować, poprawiając gospodarowanie cieniem, kondycję gleby i odporność na suszę.”