Niewielki odcisk pozostawiony w neolicznej cegle z gliny w Gruzji pomaga na nowo pisać historię jednej z najważniejszych upraw świata.
To podstawowy składnik diety w wielu kulturach na świecie. Ale skąd ludzie wiedzieli, że nasiona traw mogą stać się chlebem?
REKLAMA
REKLAMA
Nowe badanie sugeruje, że pszenica chlebowa pojawiła się około 8 tys. lat temu na Kaukazie Południowym, w wyniku naturalnej hybrydyzacji udomowionej już pszenicy z dziko rosnącą trawą.
Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), opierają się na pracach archeologicznych prowadzonych przez Narodowe Muzeum Gruzji w starożytnych osadach Gadachrili Gora i Shulaveris Gora, datowanych na okres neolitu.
Wykopaliska na tych stanowiskach odsłoniły kluczowe dowody botaniczne, w tym odciski kłosów pszenicy zachowane w starożytnych cegłach z suszonego błota oraz szczątki roślin świadczące o wczesnych eksperymentach rolniczych.
Stanowiska Gadachrili Gora i Shulaveris Gora należą do tradycji kulturowej Shulaveri–Shomutepe, która rozwinęła się na Kaukazie Południowym – na obszarze dzisiejszej południowo-wschodniej Gruzji, zachodniego Azerbejdżanu i północnej Armenii – około 8–7,3 tys. lat temu.
David Lordkipanidze, dyrektor Narodowego Muzeum Gruzji, mówi, że odkrycie dowodzi, iż Gruzini byli wśród pierwszych rolników.
„Mamy tu ślady pszenicy chlebowej sprzed 8 tys. lat, a kilka lat temu znaleźliśmy tu także ślady produkcji wina sprzed 8 tys. lat. Możemy więc z całą pewnością powiedzieć, że w Gruzji odkryliśmy ślady pszenicy chlebowej i winiarstwa sięgające 8 tys. lat” – mówi.
Badania archeologiczne i genetyczne pokazują, że w tym regionie mieszkały wczesne społeczności rolnicze, które uprawiały wiele gatunków roślin.
Nana Rusishvili, paleoetnobotaniczka z Narodowego Muzeum Gruzji, od dziesięcioleci bada materiał archeobotaniczny z Gadachrili Gora. Zwraca uwagę, że próbki zawierają dowody na skrzyżowanie wczesnej udomowionej pszenicy z dziką trawą znaną jako Aegilops tauschii.
„Dzięki temu możemy wykazać, że to na terytorium Gruzji powstała pszenica chlebowa, a w konsekwencji Gruzja jest jednym z centrów domestykacji pszenicy chlebowej” – podkreśla.
Odkrycie jest tym ciekawsze, że ten sam region uchodzi także za kolebkę wina.
Melinda Zeder, archeolożka z Narodowego Muzeum Historii Naturalnej Instytutu Smithsonian, podkreśla, że nowe badanie pozwala lepiej zrozumieć, jak przebiegał proces udomowienia.
Zeder zauważa, że badanie pokazuje, iż wczesni rolnicy na Kaukazie Południowym utrzymywali kontakty z sąsiednimi regionami. Czerpali z nich wiedzę, ale dostosowywali ją do lokalnego klimatu i warunków środowiskowych.
„To sprawia, że wynalezienie pszenicy chlebowej jest efektem pomysłowości i innowacyjności miejscowych społeczności Kaukazu Południowego, które korzystały z tych technologii” – mówi Zeder.
Kaukaz i Gruzja są częścią tak zwanego Żyznego Półksiężyca – pasa urodzajnych ziem rozciągającego się od Górnego Egiptu po Mezopotamię, czyli dzisiejszy Irak, Kuwejt i północno-wschodnią Syrię.
Region ten, często nazywany kolebką cywilizacji, uchodzi za miejsce narodzin wczesnego rolnictwa i pierwszych cywilizacji.