Śledź nas
Reklama

Niedobór żelaza u zdrowych ludzi: niespecyficzne objawy i zbyt późna diagnoza

Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Garść suplementów.
Garść suplementów. -  Prawo autorskie  Canva
Prawo autorskie Canva
Przez Gabriela Galvin
Opublikowano dnia
Udostępnij Close Button

U wielu osób z niedoborem żelaza nie rozpoznaje się go od razu.

Niedobór żelaza to najczęstszy niedobór żywieniowy. Dotyka ponad miliarda ludzi na świecie, a wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że nie dostarcza organizmowi wystarczającej ilości żelaza.

REKLAMA
REKLAMA

Żelazo, obecne w czerwonym mięsie, fasoli, suszonych owocach i innych produktach, jest kluczowym pierwiastkiem, który odgrywa ważną rolę w organizmie. Pomaga w tworzeniu (źródło w Angielski) hemoglobiny, białka w czerwonych krwinkach odpowiedzialnego za transport tlenu, oraz mioglobiny, która dostarcza tlen do mięśni. Żelazo jest też potrzebne do wytwarzania energii, prawidłowej pracy układu odpornościowego, wzrostu oraz rozwoju mózgu.

Gdy ktoś nie otrzymuje lub nie zatrzymuje wystarczającej ilości żelaza, może odczuwać zmęczenie albo mieć trudności z koncentracją – albo nie mieć żadnych objawów. Wraz z wyczerpywaniem się zapasów żelaza niedobór może przejść w niedokrwistość z niedoboru żelaza, przez co krwi trudniej jest transportować tlen w organizmie i mogą pojawić się poważne powikłania.

„Ludzie rzadko umierają z powodu niedoboru żelaza, ale globalnie ma on bardzo duży wpływ” – powiedział Hal Drakesmith, profesor biologii żelaza na Uniwersytecie Oksfordzkim, w rozmowie z Euronews. „Jeśli nie masz dość żelaza, nie masz dość energii”.

Niektóre osoby są szczególnie narażone na niedobór żelaza, w tym nastolatki oraz kobiety z obfitymi miesiączkami. Kobiety w ciąży i ich płody, niemowlęta oraz dzieci potrzebują dodatkowego żelaza do wzrostu i rozwoju, którego sama dieta nie zawsze jest w stanie dostarczyć.

U osób starszych niedobór żelaza może pojawić się z powodu krwawień z przewodu pokarmowego lub przewlekłych chorób. Badanie z 2022 roku (źródło w Angielski) wykazało, że niedobór żelaza jest dość częsty u stosunkowo zdrowych starszych dorosłych w Europie. Najbardziej narażeni byli mieszkańcy Austrii i Portugalii w wieku 80 lat i więcej.

Dieta uboga w czerwone mięso lub inne produkty bogate w żelazo także może sprzyjać niedoborom. Częstym honorowym dawcom krwi grozi niedobór żelaza, choć zwykle są badani przed oddaniem krwi – zaznaczył Drakesmith.

„To niezwykle częste zjawisko” – dodał.

Mimo to wiele osób z niedoborem żelaza nie otrzymuje diagnozy od razu. Typowe objawy są niespecyficzne, nie wskazują jednoznacznie na niedobór żelaza, a sama dolegliwość rozwija się z czasem, ponieważ organizm nie traci całego żelaza naraz – wyjaśnił Drakesmith.

Żelazo i ferrytyna, białko magazynujące żelazo, stały się popularnym tematem w kręgach związanych z wellness. Internetowe twierdzenie, że osoby z niskim poziomem żelaza mają „ferritin face” – widoczne oznaki, takie jak blada skóra i przerzedzające się włosy – „nie ma znaczenia klinicznego” – powiedział Drakesmith. Jeśli jednak ten trend zwiększa świadomość niedoboru żelaza i skłania osoby z objawami do wykonania badań, jest jego zwolennikiem.

Rutynowe badania przesiewowe w kierunku niedoboru żelaza są rzadkie, nawet w grupach podwyższonego ryzyka – zauważyła Elaine McCarthy, starsza wykładowczyni ds. żywienia w University College Cork w Irlandii. Na przykład w ciąży standardem są badania krwi, lecz zazwyczaj mierzą one poziom hemoglobiny.

„To problem, ponieważ hemoglobina jest wskaźnikiem bardzo późnego etapu zmian w gospodarce żelaza. W efekcie nie wychwytujemy osób we wczesnej fazie niedoboru i tracimy szansę, by zapobiec jego pogłębianiu” – powiedziała McCarthy w rozmowie z Euronews.

Postuluje ona badanie zarówno hemoglobiny, jak i ferrytyny, która jest „markerem najwcześniejszych zmian w stanie zaopatrzenia organizmu w żelazo”.

We wrześniu American Society of Hematology (ASH) opublikowało nowe wytyczne kliniczne (źródło w Angielski) dotyczące diagnozowania niedoboru żelaza. Zaleca, by u dorosłych, kobiet w ciąży oraz osób miesiączkujących rozpoznawać niedobór żelaza, jeśli poziom ferrytyny w surowicy wynosi 30 mikrogramów na litr lub mniej, zamiast dotychczasowych 15 µg/l. To podejście jest zgodne z zaleceniami European Crohn’s and Colitis Organisation (źródło w Angielski).

Jak dodał Drakesmith, na świecie wciąż nie ustalono jednolitej wartości granicznej ferrytyny.

„To, gdzie ustawimy ten próg dla ferrytyny, zasadniczo zadecyduje o częstości występowania niedoboru żelaza” – powiedział Drakesmith. „Moim zdaniem wolą raczej nie przegapić diagnozy, co jest całkowicie rozsądne. Jednocześnie jednak można w ten sposób objąć osoby, które prawdopodobnie nie mają aż tak dużego niedoboru żelaza”.

Opieranie się wyłącznie na poziomie ferrytyny także nie pozwoli wykryć wszystkich z niedoborem żelaza. Osoby z chorobami zapalnymi (źródło w Angielski), takimi jak przewlekła choroba nerek, mogą mieć prawidłowy lub nawet wysoki poziom ferrytyny, a mimo to cierpieć na niedobór żelaza. Stan zapalny w organizmie może podnosić poziom ferrytyny, nawet gdy zapasy żelaza są niskie.

Zgodnie z europejskimi zaleceniami osoby z chorobami zapalnymi mogą mieć ferrytynę w surowicy sięgającą 100 µg/l i nadal mieć niedobór żelaza.

Niedobór żelaza można często skorygować za pomocą suplementów, pod warunkiem że uda się ustalić i usunąć jego przyczynę. Suplementy żelaza mogą jednak wywoływać działania niepożądane, takie jak zaparcia i bóle brzucha, co sprawia, że część osób niechętnie je stosuje – zaznaczył Drakesmith.

Zbyt duża ilość żelaza również bywa problemem – podkreśliła McCarthy. Bardzo wysokie dawki mogą być śmiertelne (źródło w Angielski), zwłaszcza dla dzieci.

„Nie należy przyjmować suplementów żelaza, jeśli nie zdiagnozowano u nas niedoboru żelaza lub niedokrwistości z niedoboru żelaza” – powiedziała McCarthy. „Suplementy żelaza w wysokich dawkach mogą być niebezpieczne, jeśli organizm faktycznie nie potrzebuje dodatkowego żelaza”.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej