Wystartowała, gdy telefony komórkowe były jeszcze science fiction. Prawie pół wieku później Voyager 1 wciąż leci w kosmos. 18 listopada sonda amerykańska osiąga symboliczny próg: znajduje się w odległości jednej doby świetlnej.
To przygoda, która idealnie oddaje jedno z haseł NASA, „Uczynić niemożliwe możliwym” (Making the Impossible Possible), oraz historyczny kamień milowy potwierdzony przez agencję kosmiczną: w tej właśnie chwili (11.16 CET) Voyager 1 znajduje się około 25,9 mld km od Ziemi. Żaden obiekt stworzony przez człowieka nie dotarł tak daleko. Co więcej, ta stara dama eksploracji kosmosu wciąż działa, niemal 50 lat po opuszczeniu naszej planety.
Podróż rozpoczęta w 1977 roku
Wszystko zaczyna się 5 września 1977 roku w ośrodku kosmicznym Cape Canaveral na Florydzie. Umieszczona na szczycie potężnej rakiety Titan IIIE-Centaur sonda Voyager 1 odrywa się od Ziemi z ambitną misją: zbadać planety olbrzymy Układu Słonecznego. Jej bliźniacza sonda, Voyager 2, wystartowała jednak wcześniej, 20 sierpnia. Voyager 1 obrała jednak szybszą trajektorię i ostatecznie ją wyprzedziła.
Dziś pędzi z prędkością blisko 61 000 km/h, czyli około 17 km na sekundę. Taką prędkość uzyskała między innymi dzięki asystom grawitacyjnym planet, które minęła. W marcu 1979 roku przeleciała w pobliżu Jowisza, odsłaniając jego pierścienie i niezwykłe zjawiska wulkaniczne na księżycu Io. W listopadzie 1980 roku minęła Saturna, badając z bliska jego efektowne pierścienie oraz księżyc Tytan.
Jednak zamiast kontynuować badania kolejnych planet, Voyager 1 (źródło w Francuski) kieruje się ku głębiom przestrzeni kosmicznej. W sierpniu 2012 roku staje się pierwszym obiektem zbudowanym przez człowieka, który przekracza heliopauzę – granicę, poza którą wiatr słoneczny przestaje dominować w otoczeniu kosmicznym. Wchodzi tym samym w przestrzeń międzygwiazdową. Jej bliźniacza sonda Voyager 2 (źródło w Francuski) dołącza do niej w 2018 roku.
Ten krótki reportaż Laboratorium Napędu Odrzutowego (JPL) (źródło w Francuski) warto obejrzeć, jeśli ktoś pasjonuje się kosmosem. Materiał pochodzi z tamtych lat i wyjaśnia misje obu sond Voyager. Podobnie ta galeria NASA (źródło w Francuski), w której można odkryć, jak sondy powstawały.
Złoty dysk dla istot pozaziemskich
Na pokładzie Voyager 1 niesie coś znacznie bardziej poetyckiego niż jej instrumenty naukowe: złoty dysk o średnicy 30 cm, przymocowany do konstrukcji sondy. Zaprojektowany między innymi przez słynnego astronoma Carla Sagana, dysk pełni rolę wizytówki ludzkości, przeznaczonej dla potencjalnych cywilizacji pozaziemskich.
Zawiera 115 obrazów (źródło w Francuski), pozdrowienia w 55 językach, odgłosy natury, bicie serca, śpiewy wielorybów, śmiech, a także wybór muzyki – od Bacha po Chucka Berry’ego. Umieszczono na nim nawet przesłanie ówczesnego prezydenta USA, Jimmy’ego Cartera. To esencja ziemskiej cywilizacji wysłana w bezmiar kosmosu.
Podróż pełna przeszkód
Po niemal półwieczu spędzonym w przestrzeni kosmicznej Voyager 1 zaczyna zdradzać oznaki starzenia. W listopadzie 2023 roku problem z oprogramowaniem uniemożliwia jej prawidłowe przekazywanie danych naukowych. Inżynierowie szukają rozwiązania przez kilka miesięcy, zdalnie ingerując w komputer zaprojektowany w latach 70.
W 2024 roku z kolei zaczynają zawodzić jej silniki korekcyjne: z czasem zatykają się mikroskopijne przewody. Trzeba przełączyć się na inny system, aby utrzymać antenę skierowaną ku Ziemi.
Ostatnio spadek produkcji energii, zapewnianej przez rozpad plutonu, zmusił NASA do wyłączenia części instrumentów, by oszczędzać zasilanie.
W kwietniu 2026 roku kolejne urządzenie naukowe zostało wyłączone. Mimo to sonda nadal przesyła dane dzięki wyposażeniu, które wciąż działa.
Co czeka sondę w najbliższych dekadach i kolejnych stuleciach?
Voyager 1 nie ma już żadnych planet do odwiedzenia i kontynuuje teraz lot przez przestrzeń międzygwiazdową. (źródło w Francuski) Jej trajektoria prowadzi w stronę obłoku Oorta, ogromnego rezerwuaru komet otaczającego nasz Układ Słoneczny. Potrzeba jednak jeszcze około 300 lat, by dotrzeć do jego wewnętrznej części, i być może 30 000 lat, aby całkowicie go opuścić, o ile po drodze nie zderzy się z jakąś kometą!
Za około 40 000 lat sonda przeleci w odległości mniej więcej 1,7 roku świetlnego od gwiazdy Gliese 445, czerwonego karła w gwiazdozbiorze Żyrafy. Będzie to jednak spotkanie czysto względne w skali kosmicznej: nie zbliży się na tyle, by zostać przechwycona przez ten system.
Dużo wcześniej Voyager 1 prawdopodobnie przestanie już komunikować się z Ziemią. Zapas energii okaże się niewystarczający, by zasilać jej instrumenty i nadajnik radiowy.
Mimo to sonda będzie dalej kontynuować lot. Może dryfować po galaktyce przez miliony, a nawet miliardy lat. Jej złoty dysk może pozostać nienaruszony długo po tym, jak znikną wszelkie ślady naszej cywilizacji i naszego Układu Słonecznego.
Ta historia ma w sobie trochę z filmu 2001: Odyseja kosmiczna, odrobinę z Star Treka i bardzo wiele ludzkiego geniuszu. Voyager 1 najpewniej nie doczeka się publiczności, która oklaskiwałaby jego wyczyn, ani małego zielonego człowieczka, który podniesie złoty dysk. Sonda po prostu leci dalej, w ciszy, tam, gdzie dotąd nie dotarł żaden z naszych pobratymców. I już za to budzi podziw.