Według OECD nauczycieli i pracowników ochrony zdrowia najtrudniej zatrudnić w UE. Eksperci wyjaśniają, dlaczego niektóre stanowiska tak trudno obsadzić.
Praca w edukacji, ochronie zdrowia i IT należy w całej Europie do najtrudniejszych do obsadzenia. Z kolei pracodawcom zazwyczaj łatwiej jest znaleźć robotników i pomocników przy przygotowaniu posiłków. Wzór ten różni się jednak w zależności od kraju. Hiszpania na przykład zmaga się z dużym niedoborem pomocników przy przygotowaniu posiłków – podaje OECD.
REKLAMA
REKLAMA
Niedobory utrzymują się, mimo że młodym ludziom coraz trudniej odnaleźć się na rynku pracy. OECD ustaliła, że luka w bezrobociu między młodymi absolwentami a resztą populacji w wieku produkcyjnym powiększyła się w analizowanych krajach. Europejski Bank Centralny (EBC) stwierdził też, że od 2023 r. perspektywy zatrudnienia młodych ludzi w strefie euro się pogorszyły.
W krajach UE objętych raportem OECD „Mapping Skill Shortages in OECD Countries” najtrudniejszym do obsadzenia zawodem jest przeciętnie nauczanie. Na kolejnych miejscach znajdują się pracownicy ochrony zdrowia oraz specjaliści ds. technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT). Średni personel medyczny, np. technicy medyczni i część personelu pielęgniarskiego, a także specjaliści ds. biznesu i administracji zamykają pierwszą piątkę.
Na drugim biegunie najłatwiej jest zatrudnić robotników, następnie pracowników przy pracach prostych, pomocników przy przygotowaniu posiłków, sprzedawców oraz monterów.
Wskaźnik OECD porównuje zawody w obrębie każdego kraju. Dodatnie wyniki wskazują na względne niedobory, a ujemne na względną nadwyżkę pracowników. Pokazują one, jak trudno jest obsadzić dany zawód w porównaniu z innymi profesjami w tym samym państwie. Nie odzwierciedlają liczby wakatów ani brakujących pracowników. Dla większości krajów wykorzystano dane z 2024 r.
Tendencje w 27 krajach europejskich, w tym w Norwegii, Szwajcarii, Turcji i Wielkiej Brytanii, pokazują, które zawody najczęściej trafiają do piątki najtrudniejszych lub najłatwiejszych do obsadzenia.
Pięć zawodów najtrudniejszych do obsadzenia
Nauczyciele należą do pięciu najtrudniejszych do obsadzenia zawodów w 13 krajach. Pracownicy ochrony zdrowia oraz specjaliści ICT pojawiają się w tej grupie w 12 krajach każdy. W siedmiu państwach w pierwszej piątce znajdują się kierownicy, a średni personel medyczny, pracownicy opieki osobistej oraz specjaliści ds. biznesu i administracji wchodzą do niej w sześciu krajach.
Pięć zawodów najłatwiejszych do obsadzenia
Robotnicy należą do pięciu najłatwiejszych do obsadzenia zawodów w 14 krajach, następnie pomocnicy przy przygotowaniu posiłków w 12 i inni pracownicy biurowi w 11. Pracownicy przy pracach prostych trafiają na listę w 10 krajach, a monterzy w ośmiu.
Jeśli spojrzeć szerzej niż tylko na pięć najwyższych i najniższych wyników, OECD dzieli zawody na pięć kategorii, w zależności od tego, jak trudno jest je obsadzić w porównaniu z innymi zajęciami w danym kraju. Z analizy wynika, że zawody w ochronie zdrowia, edukacji i ICT są w większości państw trudne do obsadzenia.
Dlaczego w Europie brakuje lekarzy i pielęgniarek?
Pracowników ochrony zdrowia trudno znaleźć w 23 z 27 krajów, a średniego personelu medycznego brakuje w 21 państwach. Średni personel medyczny jest również trudno dostępny w 21 krajach.
„Systemy opieki zdrowotnej w UE i w Europie nie są w stanie zatrzymać ani pozyskać pielęgniarek na pierwszej linii opieki, co prowadzi do poważnych niedoborów kadry pielęgniarskiej wszędzie” – powiedzieli Paul De Raeve i Manuel Ballotta z Europejskiej Federacji Stowarzyszeń Pielęgniarek (EFN) w rozmowie z Euronews Business.
Wskazali na wysoki wskaźnik liczby pacjentów przypadających na jedną pielęgniarkę, niebezpieczne warunki pracy i powszechne problemy ze zdrowiem psychicznym, które zniechęcają do zawodu. Zwrócili też uwagę na niskie płace, ograniczone perspektywy kariery, brak uznania zawodowego oraz częste przypadki nękania i przemocy.
Dr Ole Johan Bakke, prezes Stałego Komitetu Lekarzy Europejskich (CPME), zwrócił uwagę na pogarszające się warunki pracy.
„Lekarze w całej Europie są coraz częściej zmuszani do kompensowania systemowych niedoborów kadrowych poprzez nadmiernie długie godziny pracy i rosnące obciążenie. Przemoc wobec pracowników ochrony zdrowia, z którą lekarze mają do czynienia coraz częściej, dodatkowo pogłębia te problemy” – powiedział Euronews Business.
Jak dodał, taka presja sprzyja wypaleniu zawodowemu i sprawia, że medycyna jest mniej atrakcyjna jako zawód na całe życie.
Niedobór nauczycieli to nie tylko kwestia płac
Nauczycieli brakuje w 21 krajach. W pozostałych sześciu (Niemczech, Grecji, Włoszech, Norwegii, Hiszpanii i Turcji) OECD ocenia, że sytuacja w edukacji jest w przybliżeniu zrównoważona.
„Braki kadrowe wśród nauczycieli to już nie tylko kwestia obsadzenia wolnych etatów; coraz częściej dotyczą one długofalowej atrakcyjności i trwałości zawodu nauczyciela” – powiedział Daniel Wisniewski, sekretarz generalny Europejskiej Federacji Pracodawców w Edukacji, w rozmowie z Euronews Business.
Jak podkreślił, konkurencyjne wynagrodzenia nadal są niezbędne, ale nauczyciele mierzą się też z rosnącymi wymaganiami. Szkoły wprowadzają narzędzia cyfrowe, starają się tworzyć bardziej włączające klasy i biorą na siebie większą odpowiedzialność za dobrostan uczniów. Przybywa im także obowiązków administracyjnych.
Zwrócił uwagę, że przyczyny braków kadrowych wśród nauczycieli wykraczają daleko poza płace, choć konkurencyjne pensje pozostają kluczowym czynnikiem. Nauczanie stało się coraz bardziej złożonym zawodem: szkoły wdrażają technologie cyfrowe, dążą do większej inkluzywności i przejmują większą odpowiedzialność za dobrostan uczniów. Nauczyciele muszą też wykonywać coraz więcej pracy biurowej.
„Musimy uznać, że warunki pracy nauczycieli, ich autonomia zawodowa, możliwości rozwoju kariery oraz jakość zarządzania szkołami są równie istotne dla decyzji o wejściu do zawodu i pozostaniu w nim” – dodał.
Czy sztuczna inteligencja ułatwi obsadzenie stanowisk w ICT?
Specjalistów ds. technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz specjalistów ds. biznesu i administracji trudno znaleźć w 18 krajach każdy. Isabel Skak Olufsen, ekonomistka w OECD, powiedziała, że postępująca cyfryzacja zwiększyła popyt na specjalistów ICT. Dodała jednak, że postępy w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) mogą w przyszłości zmniejszyć zapotrzebowanie na część specjalistów ICT, szczególnie na stanowiskach początkowych.
Prace niskokwalifikowane i rutynowe najłatwiejsze do obsadzenia
Robotników łatwo znaleźć w 21 krajach, pomocników przy przygotowaniu posiłków w 17, a pracowników przy pracach prostych w 16 państwach. Sprzedawców i innych pracowników biurowych jest łatwo zrekrutować w 15 krajach każdy.
Niektóre kraje wyłamują się z europejskiego schematu
W Norwegii najtrudniej jest zatrudnić robotników, choć w 21 badanych krajach są oni stosunkowo łatwo dostępni. Pomocnicy przy przygotowaniu posiłków są najtrudniejsi do pozyskania w Hiszpanii, mimo że w dużej części Europy nie ma z tym większego problemu. We Francji najtrudniej o pracowników przy pracach prostych.
W kilku krajach Europy Północnej i Zachodniej rynek pracy w ICT wygląda inaczej. OECD ocenia, że rynek pracy dla specjalistów ICT jest w przybliżeniu zrównoważony w Danii, Finlandii, Niemczech, Niderlandach, Norwegii i Szwecji, a w Austrii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii obserwuje się nadwyżkę takich pracowników.
Niedobory zależą od struktury gospodarki
„Zawody, w których braki są największe, różnią się między krajami z kilku powodów. Popyt na dane zawody zależy od struktury gospodarki” – powiedziała Olufsen w rozmowie z Euronews Business.
Wskazała na Koreę Południową i Niemcy, gdzie duże sektory przemysłowe pomagają wyjaśnić niedobory w kilku zawodach o średnich kwalifikacjach, w tym wśród monterów i operatorów maszyn.
Podaż pracowników także różni się w zależności od kraju – dodała Olufsen. Państwa, które stosunkowo dobrze wynagradzają nauczycieli i pracowników ochrony zdrowia, mogą mierzyć się z mniejszymi niedoborami w tych zawodach.
Dopasowanie kwalifikacji i szkolenia
„Niedobory siły roboczej w Europie mają coraz częściej charakter strukturalny, a nie przejściowy. Rolę odgrywają zmiany demograficzne, niedopasowanie umiejętności, jakość miejsc pracy oraz ograniczona mobilność pracowników” – powiedziała Pia-Johanna Fallström, rzeczniczka Europejskiego Urzędu ds. Pracy (ELA), w rozmowie z Euronews Business.
Jej zdaniem Europa potrzebuje lepszego systemu szkoleń, miejsc pracy z lepszymi warunkami oraz lepszego dopasowania między umiejętnościami pracowników a potrzebami pracodawców. Wezwała także do zapewnienia uczciwej mobilności pracowników, tak aby osoby z krajów z nadwyżką mogły podejmować zatrudnienie tam, gdzie są potrzebne.
„Analiza ELA pokazuje, że wiele zawodów zgłaszanych jako deficytowe w jednym kraju może być nadwyżkowe gdzie indziej” – dodała.