Rozmowy na rzecz zakończenia wojny Rosji w Ukrainie przynoszą niewielkie postępy, a Moskwa naciska na szersze porozumienie w sprawie bezpieczeństwa Europy, wywołując obawy, że Kreml chce samodzielnie kształtować przyszłość kontynentu.
Ukraina zabiegała o udział Europy w rozmowach pokojowych w Abu Zabi, jednak Kijów mógł nie przewidzieć, że te starania przeniosą uwagę dyplomatów na inne pytanie: kto powinien reprezentować Europę przy stole negocjacyjnym?
REKLAMA
REKLAMA
W miarę jak w tym tygodniu postępował proces dyplomatyczny, amerykańscy wysłannicy Steve Witkoff i Jared Kushner polecieli z Abu Zabi do Moskwy na rozmowy z prezydentem Rosji Władimirem Putinem, a następnie udali się do Dublina na spotkanie z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim.
Rozmowy w Abu Zabi przyniosły wstępne porozumienie w sprawie dużej wymiany jeńców, lecz nie doprowadziły do przełomu ani w kwestii zawieszenia broni, ani uregulowania sporu terytorialnego. Zamiast tego coraz bardziej koncentrowano się na udziale Europy w przyszłych negocjacjach oraz na architekturze bezpieczeństwa na kontynencie.
W rozmowie z dziennikarką Euronews Shoną Murray po czwartkowym spotkaniu z amerykańskimi wysłannikami Zełenski przestrzegł przed dyskusją o przyszłej architekturze bezpieczeństwa Europy, zanim zakończy się wojna Rosji przeciwko Ukrainie i zanim Kijów otrzyma gwarancje bezpieczeństwa.
„Wiele zależy od tego, kiedy i jak zakończy się wojna w Ukrainie, a to będzie miało wpływ na wszystkie dalsze kroki” – powiedział Zełenski.
„A wszystkie te kroki nastąpią po zakończeniu wojny, po uzyskaniu przez Ukrainę gwarancji bezpieczeństwa” – dodał.
Zełenski przekonywał, że Ukraina już teraz jest integralną częścią europejskiej architektury bezpieczeństwa, a jej ewentualne członkostwo w NATO zadecyduje o tym, jaką formę przyjmą przyszłe rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa na kontynencie.
„Jesteśmy częścią Europy i już jesteśmy elementem architektury bezpieczeństwa. Jeśli będziemy w NATO – to mówiłem Jaredowi i Steve’owi – jeśli Ukraina znajdzie się w NATO, powstanie jeden, określony model bezpieczeństwa” – stwierdził.
Architektura bezpieczeństwa przed pokojem: „pułapka mentalna Kremla”
W piątek, podczas rozmowy z dziennikarzami w Dublinie, premier Estonii Kristen Michal ostrzegł, że dyskusje o przyszłej architekturze bezpieczeństwa Europy mogą odciągać uwagę od najpilniejszego zadania, czyli zakończenia wojny Rosji przeciwko Ukrainie.
„Rozmawianie o europejskiej architekturze bezpieczeństwa przed zawarciem pokoju to pułapka mentalna. Na tym polega strategia Putina. Sprawia, że dyskutujemy między sobą o własnych sprawach, zamiast o tym, co naprawdę jest najważniejsze, czyli o pokoju” – powiedział Michal.
Zaapelował o utrzymanie europejskiego wsparcia dla Ukrainy i zwiększenie presji na Rosję, zwłaszcza że Moskwa nasila ataki na ukraińską energetykę i infrastrukturę cywilną przed nadejściem zimy.
„Na razie europejski plan jest dość prosty: pomóc Ukrainie wypierać Rosję” – stwierdził.
Debata budzi też obawy, że Moskwa może wykorzystać rozmowy o europejskich ustaleniach dotyczących bezpieczeństwa, by odświeżyć swoje od dawna wysuwane żądania wobec Ukrainy i wzmocnić pozycję przed przyszłotygodniowymi rozmowami na wysokim szczeblu w Chinach.
W czwartek 12 listopada, po spotkaniu Putina z amerykańskimi wysłannikami, doradca Kremla Jurij Uszakow powiedział dziennikarzom w Moskwie, że Rosja oczekuje, iż Witkoff i Kushner przekażą Zełenskiemu przesłanie prezydenta.
„Liczymy na to, że przekaz z Moskwy zostanie oddany w pełnych szczegółach. Pozostajemy w kontakcie ze Stevem Witkoffem i Jaredem Kushnerem i omówimy sytuację przed spotkaniem Władimira Putina z Donaldem Trumpem w Chinach” – powiedział Uszakow.
Od ustępstw terytorialnych do nowej Jałty
Moskwa zabiega o trójstronne spotkanie Putina, Trumpa i przewodniczącego Chin Xi Jinpinga w Chinach, przed szczytem Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku w Shenzhen w dniach 18–19 listopada, choć szczegóły nie zostały jeszcze potwierdzone.
W środę 11 listopada, w rozmowie z rosyjską telewizją państwową po zakończeniu rozmów w Abu Zabi, główny negocjator Rosji Władimir Mediński odwołał się do wizji nowego porozumienia mocarstw, porównując je do konferencji z czasów II wojny światowej w Jałcie i Poczdamie, gdzie zwycięskie państwa ustalały przyszłość Europy.
„Zadaniem jest teraz stworzenie kompleksowego systemu bezpieczeństwa w Europie, który stałby się nową, współczesną Jałtą i Poczdamem” – powiedział Mediński.
Twierdził, że „sprawiedliwy system bezpieczeństwa”, który miałby wyłonić się z negocjacji, mógłby zapewnić Europie pokój „na dziesięciolecia, a nawet stulecia”, pod warunkiem że spełni rosyjskie żądania.
O czym miały być rozmowy
Przed rozmowami w Abu Zabi z mediacją USA, które odbyły się na początku tygodnia, spodziewano się, że negocjacje w sprawie zakończenia wojny rozpętanej przez Moskwę zdominują spory terytorialne oraz gwarancje bezpieczeństwa dla Kijowa po wojnie.
Wysoki rangą przedstawiciel USA sugerował, że Ukraina i Rosja w nieoficjalnych rozmowach wykazały „odrobinę elastyczności” w sprawie spornych terytoriów, co ostrożnie rozbudziło nadzieje na postęp w jednej z najbardziej drażliwych kwestii negocjacji.
Trump zasugerował nawet, że Ukraina może wyjść z wojny „w nieco innym kształcie”, nie precyzując, jakie zmiany terytorialne ma na myśli.
Przed rozpoczęciem negocjacji Zełenski zapowiadał, że Kijów przedstawi propozycje ograniczenia działań wojennych i będzie zabiegał o uzgodnienie trójstronnego spotkania przywódców Ukrainy, Rosji i USA.
„Podczas spotkań w Abu Zabi nasz zespół przedstawi kroki prowadzące do deeskalacji, a także musi zostać wypracowane rozumienie, jak zorganizować trójstronne spotkanie na szczeblu przywódców, aby zakończyć tę wojnę w sposób sprawiedliwy i rzeczywisty” – napisał Zełenski na platformie X.
Jednak wypowiedzi Medińskiego po zakończeniu rozmów sugerują, że stanowisko Moskwy w sprawie zakończenia wojny nie uległo zmianie.
Wykluczył jakiekolwiek wymiany terytoriów obejmujące obszary kontrolowane przez Rosję przy granicy i podkreślił, że Moskwa będzie usatysfakcjonowana dopiero wtedy, gdy osiągnie zwycięstwo i uzyska taki układ pokojowy, jakiego żąda.
„Dopiero gdy wygramy i podpiszemy porozumienie pokojowe na naszych warunkach” – odparł na pytanie, czy strona rosyjska jest zadowolona z wyniku rozmów.
Mediński odrzucił też możliwość, że Rosja zrezygnuje z kontroli nad terytoriami, które zajęła w Ukrainie.
„Tam, gdzie podniesiono rosyjską flagę, nie wolno jej opuścić” – powiedział.
Utrzymywał, że każdy skrawek terytorium, które Moskwa uważa za rosyjskie, zostanie „w taki czy inny sposób” przywrócony Rosji.
Tymczasem, gdy dyplomaci dyskutują o przyszłej architekturze bezpieczeństwa Europy, Rosja nie przestaje bombardować Ukrainy.
Według Sił Powietrznych Ukrainy wojska rosyjskie wystrzeliły w nocy 117 dronów, w tym 63 bezzałogowce odrzutowe. Ataki Rosji zabiły dziewięć osób, a 61 raniły w różnych regionach kraju – poinformowały władze lokalne.
W Kijowie szczątki rosyjskiego drona wywołały pożar w szpitalu w dzielnicy Szewczenkiwskiej, częściowo niszcząc drugie piętro budynku.