Według OECD w UE najtrudniej jest zatrudnić nauczycieli i pracowników ochrony zdrowia. Eksperci tłumaczą, czemu niektóre etaty trudniej obsadzić.
W całej Europie najtrudniej obsadzić stanowiska w edukacji, ochronie zdrowia i branży IT, a pracodawcy zazwyczaj łatwiej rekrutują robotników i pomocników w przygotowywaniu posiłków. Wzór ten różni się jednak w zależności od kraju. Na przykład w Hiszpanii, według OECD, występuje duży niedobór pomocników w przygotowywaniu posiłków.
REKLAMA
REKLAMA
Te niedobory utrzymują się, choć młodzi ludzie wchodzą na coraz trudniejszy rynek pracy. OECD ustaliła, że luka w bezrobociu między młodymi absolwentami a szerszą populacją w wieku produkcyjnym powiększyła się w analizowanych krajach. Europejski Bank Centralny (EBC) wskazuje też, że perspektywy zatrudnienia młodych ludzi w strefie euro pogorszyły się od 2023 roku.
Wśród krajów UE objętych raportem OECD „Mapping Skill Shortages in OECD Countries” nauczanie przeciętnie należy do zawodów najtrudniejszych do obsadzenia, a za nim plasują się pracownicy ochrony zdrowia oraz specjaliści ds. technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT). Średni personel medyczny, tacy jak technicy medyczni i część pielęgniarek, oraz specjaliści ds. biznesu i administracji uzupełniają pierwszą piątkę.
Na drugim biegunie najłatwiej rekrutować robotników, a potem pracowników niewykwalifikowanych, pomocników w przygotowywaniu posiłków, sprzedawców oraz monterów.
Indeks OECD porównuje zawody w obrębie każdego kraju. Dodatnie wartości oznaczają względne niedobory, a ujemne – nadwyżki. Wyniki pokazują, jak trudno jest obsadzić dane stanowisko w porównaniu z innymi zawodami w tym samym kraju. Indeks nie liczy wakatów ani brakujących pracowników. Dane dla większości państw pochodzą z 2024 roku.
Trendy w 27 krajach europejskich, w tym Norwegii, Szwajcarii, Turcji i Wielkiej Brytanii, pokazują, które zawody najczęściej trafiają do piątki najtrudniejszych lub najłatwiejszych do obsadzenia.
Pięć zawodów najtrudniejszych do obsadzenia
Nauczyciele należą do pięciu zawodów najtrudniejszych do obsadzenia w 13 krajach. Na kolejnych miejscach są pracownicy ochrony zdrowia oraz specjaliści ICT – w obu przypadkach chodzi o 12 krajów. W siedmiu państwach do pierwszej piątki trafiają menedżerowie, a średni personel medyczny, opiekunowie osób wymagających opieki oraz specjaliści ds. biznesu i administracji pojawiają się w niej po sześć razy.
Pięć zawodów najłatwiejszych do obsadzenia
Robotnicy należą do pięciu zawodów najłatwiejszych do obsadzenia w 14 krajach, pomocnicy w przygotowywaniu posiłków – w 12, a inni pracownicy biurowi – w 11. Pracownicy niewykwalifikowani trafiają na listę w 10 krajach, a monterzy w ośmiu.
Patrząc szerzej niż tylko na pięć najwyższych i najniższych wyników, OECD dzieli zawody na pięć kategorii, zależnie od tego, jak trudno jest je obsadzić w porównaniu z innymi zawodami w tym samym kraju. Zestawienie pokazuje, że w większości państw trudno znaleźć pracowników ochrony zdrowia, nauczycieli i specjalistów ICT.
Dlaczego w Europie brakuje lekarzy i pielęgniarek?
Pracowników ochrony zdrowia trudno znaleźć w 23 z 27 krajów, a średniego personelu medycznego brakuje w 21 państwach. Pracowników ochrony zdrowia o kwalifikacjach pomocniczych również trudno znaleźć w 21 krajach.
„Systemy opieki zdrowotnej w UE i w Europie nie są w stanie utrzymać i pozyskiwać pielęgniarek pracujących na pierwszej linii opieki, co prowadzi do poważnych niedoborów pielęgniarek wszędzie” – powiedzieli Paul De Raeve i Manuel Ballotta z Europejskiej Federacji Stowarzyszeń Pielęgniarek (EFN) w rozmowie z Euronews Business.
Jak wyjaśnili, wysokie wskaźniki liczby pacjentów przypadających na jedną pielęgniarkę, niebezpieczne warunki pracy oraz powszechne problemy ze zdrowiem psychicznym sprawiają, że ten zawód jest mniej atrakcyjny. Zwrócili też uwagę na niskie płace, ograniczone perspektywy kariery, brak uznania zawodowego oraz częsty kontakt z przemocą i szykanami.
Dr Ole Johan Bakke, prezydent Stałego Komitetu Lekarzy Europejskich (CPME), wskazał na pogarszające się warunki pracy.
„Od lekarzy w całej Europie coraz częściej oczekuje się rekompensowania systemowych niedoborów kadrowych poprzez nadmierną liczbę godzin pracy i zwiększone obciążenie. Przemoc wobec pracowników ochrony zdrowia, coraz częstsze zjawisko, którego doświadczają lekarze, dodatkowo pogłębia te problemy” – powiedział Euronews Business.
Jak dodał, te obciążenia przyczyniają się do wypalenia zawodowego i sprawiają, że medycyna staje się mniej atrakcyjna jako droga na całe życie.
Braki nauczycieli to nie tylko kwestia płac
Nauczycieli trudno znaleźć w 21 krajach. W pozostałych sześciu państwach (Niemczech, Grecji, Włoszech, Norwegii, Hiszpanii i Turcji) OECD uznaje rynek pracy w edukacji za w miarę zrównoważony.
„Braki nauczycieli to już nie tylko problem obsadzenia wakujących etatów; coraz częściej chodzi o długoterminową atrakcyjność i trwałość zawodu nauczyciela” – powiedział Daniel Wisniewski, sekretarz generalny Europejskiej Federacji Pracodawców w Edukacji, w rozmowie z Euronews Business.
Dodał, że konkurencyjne wynagrodzenia pozostają kluczowe, ale nauczyciele mierzą się też z rosnącymi wymaganiami. Szkoły wprowadzają narzędzia cyfrowe, czynią klasy bardziej inkluzywnymi i biorą na siebie większą odpowiedzialność za dobrostan uczniów. Nauczyciele mają również coraz więcej obowiązków administracyjnych.
Podkreślił, że przyczyny braków kadrowych w edukacji wykraczają daleko poza kwestię płac, choć atrakcyjne zarobki nadal odgrywają zasadniczą rolę. Zawód nauczyciela stał się znacznie bardziej złożony: szkoły wdrażają technologie cyfrowe, dążą do większej inkluzywności i przejmują odpowiedzialność za dobrostan uczniów, a na nauczycieli nakłada się kolejne zadania biurokratyczne.
„Musimy uznać, że warunki pracy nauczycieli, ich autonomia zawodowa, możliwości rozwoju kariery oraz jakość zarządzania szkołami są równie ważne dla tego, czy ludzie wchodzą do zawodu i w nim pozostają” – stwierdził.
Czy sztuczna inteligencja ułatwi obsadzenie stanowisk w ICT?
Specjaliści ds. technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) oraz specjaliści ds. biznesu i administracji należą do zawodów, których brakuje w 18 krajach. Isabel Skak Olufsen, ekonomistka OECD, powiedziała, że cyfryzacja zwiększyła popyt na specjalistów ICT. Zaznaczyła jednak, że postęp w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) może w przyszłości ograniczyć zapotrzebowanie na część takich specjalistów, szczególnie na stanowiskach początkujących.
Najłatwiej obsadzić proste i rutynowe prace
Robotników łatwo znaleźć w 21 krajach, pomocników w przygotowywaniu posiłków – w 17, a pracowników niewykwalifikowanych – w 16. Sprzedawców oraz innych pracowników biurowych najłatwiej znaleźć w 15 krajach każdy.
Niektóre kraje odstają od europejskiego wzorca
W Norwegii najtrudniej rekrutować robotników, choć w 21 analizowanych krajach są oni stosunkowo łatwo dostępni. W Hiszpanii najtrudniej pozyskać pomocników w przygotowywaniu posiłków, mimo że w dużej części Europy ich rekrutacja nie sprawia większych problemów. We Francji najtrudniej obsadzić stanowiska pracowników niewykwalifikowanych.
Kilka krajów północnej i zachodniej Europy odchyla się od ogólnego trendu dotyczącego zawodów ICT. OECD uznaje rynek pracy dla specjalistów ICT za w miarę zrównoważony w Danii, Finlandii, Niemczech, Niderlandach, Norwegii i Szwecji, a za rynek z nadwyżką pracowników w Austrii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii.
Niedobory zależą od struktury gospodarki
„Zawody, w których niedobory są największe, różnią się między krajami z kilku powodów. Popyt na konkretne zawody zależy od struktury gospodarki danego państwa” – powiedziała Olufsen w rozmowie z Euronews Business.
Wskazała na Koreę Południową i Niemcy, gdzie duże sektory przemysłowe pomagają wyjaśnić niedobory w kilku zawodach o średnich kwalifikacjach, w tym wśród monterów i operatorów maszyn.
Jak dodała, podaż pracowników również różni się między krajami. Państwa, które płacą nauczycielom i pracownikom ochrony zdrowia stosunkowo dobrze, mogą mierzyć się z mniejszymi niedoborami w tych zawodach.
Dopasowanie kwalifikacji i szkolenia
„Niedobory siły roboczej w Europie mają coraz częściej charakter strukturalny, a nie przejściowy. Zmiany demograficzne, niedopasowanie umiejętności, jakość miejsc pracy i ograniczona mobilność pracowników – wszystkie te czynniki odgrywają rolę” – powiedziała Pia-Johanna Fallström, rzeczniczka Europejskiego Urzędu ds. Pracy (ELA), w rozmowie z Euronews Business.
Oceniła, że Europa potrzebuje lepszego systemu szkoleń, miejsc pracy z lepszymi warunkami zatrudnienia oraz lepszego dopasowania między umiejętnościami pracowników a potrzebami pracodawców. Wezwała też do wspierania sprawiedliwej mobilności pracowników, aby osoby z krajów z nadwyżką siły roboczej mogły znaleźć zatrudnienie tam, gdzie są potrzebne.
„Analizy ELA pokazują, że wiele zawodów, które w jednym kraju są zgłaszane jako deficytowe, w innym może występować w nadwyżce” – dodała.