W obliczu pogłębiającego się kryzysu mieszkaniowego w Hiszpanii barcelońska spółdzielnia proponuje nienastawiony na zysk model użytkowania lokali, zapewniający tanie, długoterminowe mieszkania. Czy takie rozwiązanie może pomóc rozwiązać kryzys mieszkaniowy w Europie?
Kryzys mieszkaniowy w Hiszpanii wywołał w całym kraju masowe protesty. W październiku kulminacją był apel o przeprowadzenie przyspieszonych wyborów, które odbędą się pod koniec listopada. Kroplą, która przelała czarę, była historia Maricarmen Abascal, eksmitowanej w wieku 87 lat z mieszkania, w którym mieszkała od ponad 70 lat. Dwa tygodnie później zmarła, stając się twarzą walki o prawo do mieszkania w Hiszpanii i symbolem kryzysu dotykającego całą Europę.
REKLAMA
REKLAMA
Jednym z miast będących w centrum protestów jest Barcelona. To także miejsce, gdzie rozwija się alternatywny model mieszkalnictwa, promowany przez spółdzielnię non profit Sostre Cívic.
„Dotąd dostęp do mieszkań w Hiszpanii opierał się na dwóch możliwościach: kupnie lub wynajmie. Ten model jest przestarzały i odpowiada za obecny kryzys mieszkaniowy” – wyjaśnia José Téllez, dyrektor ds. komunikacji w Sostre Cívic.
Sostre Cívic wdrożyła w Hiszpanii pionierski model prawa do użytkowania. W jego ramach właścicielem budynku jest spółdzielnia, a członkowie mają stałe prawo zamieszkiwania w swoich lokalach.
Model działa dzięki połączeniu środków publicznych, spółdzielczych i europejskich. Przykładem jest Ca l’Ordit w północno‑wschodniej Barcelonie, jeden z największych w Hiszpanii projektów mieszkaniowych prowadzonych przez spółdzielnię, zarządzany przez Sostre Cívic. Powstanie tam 62 mieszkań na dziesięciu kondygnacjach dla około 90 osób o niskich dochodach.
Rada Miasta Barcelony przekazała działkę nieodpłatnie, na zasadzie prawa do użytkowania. Fundusze UE z programu NextGeneration zapewniają prawie 3 mln euro, a Bank Rozwoju Rady Europy udziela niskooprocentowanego finansowania. Całość realizowana jest bez marży zysku.
Dzięki temu modelowi finansowania przyszli mieszkańcy Ca l’Ordit musieli wnieść wkład w wysokości od 12 tys. do 24 tys. euro, aby zabezpieczyć swoje mieszkania. To znacznie mniej niż koszt zakupu lokalu na własność. Następnie będą płacić miesięczną opłatę obejmującą usługi, utrzymanie i podatki. Szacuje się, że będzie ona do 40% niższa niż czynsze rynkowe.
Sostre Cívic powstała ponad 20 lat temu, inspirowana spółdzielniami mieszkaniowymi z Europy Północnej. Dziś zrzesza ponad 2,7 tys. członków i prowadzi około 30 projektów w Katalonii. Lokatorzy wprowadzili się już do połowy z nich, co daje ponad 200 mieszkań. W ciągu najbliższych trzech lat liczba ta ma wzrosnąć do 550.
Na północnych obrzeżach Barcelony około 50 osób mieszka od 2022 roku w ośmiokondygnacyjnym budynku o nazwie Cirerers.
„Mój dom to coś więcej niż 45 metrów kwadratowych mojego mieszkania. Obejmuje również liczne przestrzenie wspólne i taras – miejsca do życia i spędzania razem czasu” – mówi 59‑letni Toni Artal, pokazując nam taras z zapierającym dech w piersiach widokiem na Barcelonę.
Mieszkańcy angażują się w projekt na długo przed rozpoczęciem budowy. Podczas comiesięcznych spotkań i prac w komisjach wspólnie decydują, jak zorganizować przestrzenie wspólne i działalność w budynku, przygotowując się do jego kolektywnego zarządzania.
W Cirerers powstała „biblioteka rzeczy”, w której mieszkańcy współdzielą przedmioty codziennego użytku. Działają tam także warsztaty rowerowe i stolarskie oraz wspólna kuchnia, gdzie gotują razem i organizują zajęcia sportowe oraz wydarzenia kulturalne.
Dziś całe pokolenie Hiszpanów przeznacza od 50% do 60% swoich dochodów na wciąż rosnące czynsze. A według Sostre Cívic reakcja władz jest pełna sprzeczności.
„Coraz więcej gmin chce współpracować i rozwijać projekty mieszkań spółdzielczych na swoim terenie. Jednak w ciągu ostatnich czterech lat Barcelona przeznaczyła grunty publiczne tylko pod 100 mieszkań spółdzielczych, podczas gdy ponad 1 tys. mieszkań na wynajem na gruntach publicznych powstało we współpracy z firmami nastawionymi na zysk” – wyjaśnia rzecznik Sostre Cívic, José Téllez.
Sam model mieszkań spółdzielczych nie rozwiąże kryzysu mieszkaniowego w Europie, ale pokazuje, że możliwa jest inna droga. Aby stał się realną alternatywą na większą skalę, potrzebuje gruntów, finansowania i politycznego zobowiązania: uznania mieszkania za prawo.