Atole Bikar i Bokak: naukowcy mapują jedno z ostatnich dzikich ekosystemów

Składające jaja żółwie, tętniące rybami rafy koralowe i tajemnicze stworzenia głębinowe – to wszystko naukowcy znaleźli w jednym z ostatnich na świecie w dużej mierze nienaruszonych ekosystemów.

REKLAMA

REKLAMA

Na dwóch odległych atolach koralowych na Oceanie Spokojnym prowadzone są badania wspierające lokalne i globalne działania na rzecz ochrony przyrody.

W 2025 roku Bikar i Bokak stały się pierwszymi narodowymi morskimi sanktuariami Wysp Marshalla. Od tego czasu naukowcy pracują nad ustaleniem kompleksowego punktu odniesienia dla stanu ekosystemu na obszarze 48 tys. km kw., od nieba, przez ląd, po morze.

Ich ustalenia mają znaczenie daleko wykraczające poza te odległe atole, położone odpowiednio około 116 i 385 km od najbliższego zamieszkanego atolu.

„To jedne z najlepszych ekosystemów referencyjnych, które pozwalają nam lepiej zrozumieć, co utraciliśmy w innych miejscach, oraz dostarczają podstawowej wiedzy potrzebnej do skutecznej ochrony i odtwarzania przyrody” – mówi dr Alan Friedlander, ekolog morski z University of Hawai’i.

Pełnił on funkcję głównego naukowca podczas wspólnej ekspedycji na Bikar i Bokak z Pristine Seas – globalnym projektem badawczo‑konserwatorskim założonym przez eksploratora National Geographic, Enrica Salę, aby chronić kluczowe obszary oceanów.

Badacze natrafili tam na „jedne z najbardziej nienaruszonych ekosystemów, jakie pozostały w tym regionie”, a być może i na całym świecie.

Skarby całej planety: czego świat może się nauczyć z odległych ekosystemów

Szeroko zakrojony monitoring Bikar i Bokak w 2023 roku posłużył do wyznaczenia granic obszaru chronionego.

Badacze kierowali się krajowymi ramami Wysp Marshalla dla ochrony przyrody prowadzonej przez lokalne społeczności. Program ten ma chronić zasoby naturalne „tak aby życie na wyspach mogło się rozwijać przez kolejne pokolenia” – wyjaśnia Friedlander, który kierował niedawnym badaniem (źródło w Angielski) ekosystemów atolowych.

„Bikar i Bokak to nie tylko skarby Wysp Marshalla, lecz całej planety. To dar od społeczności atolu Utirik, która od dziesięcioleci tradycyjnie i z wielką czujnością strzeże tych kruchych ekosystemów” – mówi.

Choć atole niedawno zyskały krajową ochronę, od dawna opiekują się nimi lokalne społeczności. Najwyżsi wodzowie wyznaczali strefy „mo”, czyli obszary tabu. W takich strefach ogranicza się działalność człowieka, co pozwala przyrodzie odpocząć i odnowić się – takie podejście wpisano do krajowych ram ochrony.

Dzięki temu powstał ekosystem, który daje wyjątkowy wgląd w to, jak funkcjonuje życie przy minimalnym wpływie człowieka.

„Rząd Wysp Marshalla należy pochwalić za dalekowzroczność w ochronie tych globalnych hotspotów bioróżnorodności, gdzie działalność człowieka jest odległa, a siedliska tętnią życiem” – podkreśla Friedlander. „W sytuacji gdy aktywność człowieka coraz silniej zagraża bioróżnorodności, obszary pozbawione intensywnej presji ludzkiej stają się kluczowymi ostojami”.

Tak duże morskie obszary chronione są ważnymi w skali globu punktami odniesienia. Pozwalają zrozumieć, jak są zbudowane tropikalne ekosystemy oceaniczne i jak mogą się zmieniać w epoce kształtowanej przez działalność człowieka – zaznaczają badacze.

Odległe atole tętnią życiem, gdy gdzie indziej przyroda zanika

Bikar i Bokak stanowią rzadki kontrast wobec reszty świata. Według raportu WWF „Living Planet Report 2026” monitorowane populacje dzikich zwierząt na świecie spadły od 1970 roku średnio o 73 proc., a populacje morskie – o 59 proc.

Stres cieplny powodujący bielenie dotknął od stycznia 2023 do maja 2025 roku 84 proc. światowych raf koralowych, a jedynie około 3,5 proc. oceanu uznaje się za w pełni lub wysoko chronione.

Naukowcy z Pristine Seas, korzystając z nurkowania ze sprzętem, podwodnego wideo, kamer głębinowych i małej łodzi podwodnej, badali ekosystemy Pacyfiku, które – w przeciwieństwie do wielu innych – pozostają względnie nienaruszone.

Na obu atolach stwierdzono obecność 15 gatunków ptaków morskich gniazdujących lub prawdopodobnie gniazdujących oraz ponad 260 gatunków ryb rafowych. Zarejestrowano też drapieżniki otwartych wód, w tym rekiny, ostroboki i ryby wahoo. Kamery oraz łódź podwodna ujawniły także „zaskakująco różnorodne i słabo poznane społeczności głębinowe”, a dwa z zarejestrowanych gatunków ryb mogą być nowe dla nauki – informują badacze.

Na Bikarze obserwowano również gniazdujące żółwie zielone.

Odnotowano różnice ekologiczne między dwiema rafami, choć – jak podkreślają naukowcy – przyczyny nie są jeszcze jasne. Rafy Bokaku zdominowały koralowce, a biomasa ryb jest tam mniej więcej dwukrotnie większa niż na Bikarze. Na Bikarze wodorosty pokrywają ponad połowę niektórych głębszych stoków.

Projekt podkreśla też, jak ważna jest ocena ekosystemów w całości, aby zachować ich integralność i śledzić przyszłe zmiany klimatyczne – zaznaczają badacze, dodając, że przyszłe analizy powinny uwzględniać transport składników odżywczych i powiązania ekologiczne między różnymi siedliskami.

Nawet przy odpowiedzialnym lokalnym zarządzaniu najbardziej odizolowane tropikalne systemy rafowe nie są odporne na globalne skutki zmian klimatu wywołanych przez człowieka. Coraz częściej dotykają je bielenie koralowców, ocieplenie oceanów, podnoszenie się poziomu morza oraz zmiany w ilości pokarmu produkowanego przez otwarty ocean – ostrzega badanie.