Od fałszywych powiadomień po darmowe okresy próbne przechodzące w płatne subskrypcje – długo oczekiwana ustawa o uczciwości cyfrowej ma zdefiniować i zakazać pułapek, które utrzymują użytkowników przy klikaniu i płaceniu.
Komisja Europejska planuje całkowicie zakazać dziesięciu manipulacyjnych rozwiązań na stronach internetowych i w aplikacjach – od fałszywych ostrzeżeń, że zapasy się kończą, po domyślnie zaznaczone dodatki i natrętne wyskakujące okienka – wynika z projektu aktu „Digital Fairness Act” (Akt o uczciwości cyfrowej), do którego dotarł Euronews.
REKLAMA
REKLAMA
Projekt, który ma zostać przedstawiony w środę, przewiduje też zakaz skrzynek z łupami i mechanik pay-to-win dla dzieci w grach wideo, wymóg umieszczenia przy subskrypcjach online przycisku „rozwiąż umowę tutaj” oraz możliwość nakładania przez Komisję kar sięgających 6% globalnego obrotu firm.
Ocena skutków przygotowana przez Komisję szacuje, że przepisy uchronią konsumentów przed stratami finansowymi w wysokości 88,4 mld euro w latach 2025–2035. Po doliczeniu czasu traconego na nieuczciwe praktyki roczna korzyść ma wynieść 13,7 mld euro, przy powtarzających się kosztach dla biznesu rzędu 678 mln euro rocznie, po uwzględnieniu nakładania się poszczególnych środków.
Projekt zastąpiłby unijną dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych z 2005 roku rozporządzeniem, które obowiązywałoby bezpośrednio we wszystkich 27 państwach członkowskich.
Sercem dokumentu jest nowa lista „ciemnych wzorców” (dark patterns), uznanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Oznacza to, że organy nie musiałyby już za każdym razem osobno wykazywać szkody. Lista obejmuje:
- zapisanie się, gdy rezygnacja jest znacznie trudniejsza niż zawarcie umowy
- ukrywanie cen lub zasad automatycznego przedłużania
- fałszywe sugerowanie, że nie ma alternatywy
- fałszywe lub nieprecyzyjne twierdzenia o dostępności albo popularności produktu
- ostrzeżenia o rzekomych brakach w magazynie powtarzane na kolejnych etapach zakupu
- domyślnie zaznaczone opcje dodające produkty lub większe ilości
- przedstawianie odmowy jako złego wyboru
- wielokrotne naciskanie na konsumenta, by zmienił raz podjętą decyzję
- zawiłe, mylące podwójne przeczenia
- fałszywe powiadomienia sugerujące, że ktoś skontaktował się z użytkownikiem
Komisja mogłaby dopisywać do tej listy nowe sztuczki bez ponownego zwracania się do prawodawców.
Projekt zakazuje także tzw. drip pricing, czyli ukrytych dopłat, które pojawiają się dopiero przy płatności. Zabrania promocji typu „było/jest”, liczonych na podstawie ceny zalecanej przez producenta, a nie realnej ceny konkurenta, oraz wpisuje na czarną listę wprowadzające w błąd zapewnienia sprzedawców działających w modelu dropshippingowym.
Szczególną uwagę poświęcono dzieciom. Płatne skrzynki z łupami i mechaniki pay-to-win byłyby dla małoletnich w grach wideo zakazane. Waluty w grach musiałyby pokazywać swoją wartość w prawdziwych pieniądzach i byłyby domyślnie wyłączone dla dzieci, chyba że rodzic wyrazi na nie zgodę.
Reklama oparta na profilowaniu małoletnich byłaby zakazana dla wszystkich podmiotów handlowych, a nie tylko dla dużych platform już objętych przepisami Aktu o usługach cyfrowych (Digital Services Act).
Wszyscy użytkownicy zyskaliby prawo wyłączenia automatycznego odtwarzania, powiadomień niezwiązanych z ich własną aktywnością, nagród za nieprzerwaną aktywność (streaków) oraz funkcji chatbotów, które udają relacje, by utrzymać zaangażowanie użytkowników.
Bezpłatne okresy próbne nie mogłyby już płynnie przechodzić w płatne subskrypcje bez aktywnej zgody konsumenta. Klienci otrzymywaliby też przypomnienia przed automatycznym przedłużeniem umowy oraz mieliby prawo porozmawiać z człowiekiem w obsłudze klienta.
Po raz pierwszy w unijnym prawie konsumenckim projekt reguluje działanie asystentów zakupowych opartych na sztucznej inteligencji. Użytkownicy wskazywaliby, które zakupy muszą każdorazowo zatwierdzać, a asystenci musieliby ujawniać podpowiedzi sponsorowane.
Rozporządzenie miałoby być stosowane po 12 miesiącach od wejścia w życie. Najpierw musi jednak zostać uzgodnione przez Parlament Europejski i państwa członkowskie.
Sprzeciw Niemiec
Propozycja już teraz napotyka opór Berlina. W nieoficjalnym dokumencie (non-paper) z 14 października, opisanym przez Agence Europe, rząd Niemiec argumentował, że istniejące dyrektywy konsumenckie powinny zostać znowelizowane, zamiast tworzenia nowego, przekrojowego aktu prawnego.
Stwierdzono też, że potrzeba przekształcenia dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych w rozporządzenie „nie została jeszcze dostatecznie wykazana”.
Komisarz ds. konsumentów, Michael McGrath, który prowadzi ten projekt, stara się uspokoić przedstawicieli biznesu.
Podczas ubiegłorocznego szczytu sektora detalicznego w Brukseli, jak relacjonował Euronews, opisał on to prawo jako „zarówno prokonsumencką, jak i probiznesową inicjatywę”, która ma ograniczyć obciążenia administracyjne.