Ma nawet 900 lat i potężny pień o obwodzie niemal 10 metrów. Lipa z Großpörthen to jednak nie tylko niezwykły pomnik przyrody. Na jej pniu wciąż wisi żelazna obroża – pamiątka czasów, gdy drzewo mogło służyć za pręgierz.
W niewielkiej miejscowości Großpörthen, położonej około pięciu kilometrów na południowy wschód od Zeitz w Saksonii-Anhalcie, rośnie drzewo, które od stuleci jest świadkiem historii. Okazała lipa drobnolistna, stojąca przy wiejskim kościele, liczy według szacunków od 700 do nawet 900 lat.
REKLAMA
REKLAMA
Jej pień ma około 9,85 metra w obwodzie, a samo drzewo osiąga wysokość około 12 metrów. Wszystko wskazuje na to, że jest to najgrubsza znana lipa drobnolistna w Niemczech.
Lipa wyróżnia się jednak nie tylko niezwykłym wiekiem. Jej nazwa wiąże się z przypuszczalną funkcją, jaką drzewo pełniło w przeszłości - miało być miejscem wykonywania kar i pełnić rolę pręgierza. Na pniu do dziś zachowała się zardzewiała żelazna obroża, będąca ponurą pamiątką czasów, gdy publiczne wymierzanie kar stanowiło stały element ówczesnego systemu sprawiedliwości.
Średniowiecze: kara przykucia żelazną obrożą
Żelazna obroża była metalowym pierścieniem zakładanym na szyję skazanego i zamykanym na stałe. Publiczne wykonywanie kary pręgierza z użyciem tego rodzaju obroży na terenach niemieckojęzycznych jest poświadczone co najmniej od XIV wieku.
Ta forma tak zwanej kary hańbiącej, określanej również jako kara honorowa, była szczególnie rozpowszechniona w późnym średniowieczu i we wczesnej epoce nowożytnej. Przetrwała jednak znacznie dłużej - niemieckie źródła prawne wspominają o niej jeszcze w XVIII wieku. Jej głównym celem było publiczne napiętnowanie skazanego i pozbawienie go dobrej sławy. W zależności od miejsca i rodzaju przewinienia karze pręgierza mogły towarzyszyć również kary cielesne.
Zdarzało się, że osobom przykutym do pręgierza zawieszano na szyi tabliczki informujące o popełnionym przez nie przewinieniu.
Karę pręgierza stosowano za wiele różnych wykroczeń i przestępstw. Źródła wymieniają między innymi drobne kradzieże, zniewagi, oszczerstwa, zakłócanie porządku, naruszanie obyczajów, a także oszustwa związane z miarami i wagami.
Drzewo sądowe ma prawie 1000 lat
Dokładnego wieku lipy nie sposób dziś ustalić. W przypadku tak wiekowych drzew precyzyjne datowanie jest szczególnie trudne, między innymi ze względu na zachodzące przez stulecia zmiany w obrębie pnia. Nietypowe położenie drzewa na stoku sprzyjało powstawaniu silnych zgrubień i zrostów zarówno w pniu, jak i w systemie korzeniowym.
Specjaliści z Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego szacują, że lipa ma od 700 do 900 lat. Oznacza to, że jej historia może sięgać nawet XII lub XIII wieku.
Drzewo przetrwało również poważne uszkodzenia. Około połowy XX wieku miał odłamać się znaczny fragment jego pnia. Mimo tego lipa zdołała się zregenerować i do dziś uchodzi za drzewo znajdujące się w dobrej kondycji.
Obecnie drugie miejsce wśród najstarszych drzew w Niemczech zajmuje drzewo rosnące w Upstedt w Dolnej Saksonii. Niedawno pozycję lidera odebrał mu cis z Allgäu, którego wiek szacuje się na około 1100 lat.
Drzewo w Upstedt również jest lipą, a dokładniej lipą szerokolistną, uważaną za gatunek mniej odporny niż lipa drobnolistna. Rośnie na historycznym placu w centrum wsi, który już na początku drugiego tysiąclecia służył mieszkańcom jako miejsce zebrań. W XIII wieku stojąca tam lipa zaczęła pełnić funkcję drzewa sądowego.
Nie ma jednak żadnych dowodów na to, by lipa w Upstedt, podobnie jak lipa drobnolistna w Großpörthen, była wykorzystywana również jako pręgierz.