Nagroda Stockholm Water Prize, przyznana Kavehowi Madaniemu, wyróżnia wybitny wkład w zrównoważone korzystanie z zasobów wodnych i ich ochronę.
Dorastając w Teheranie po rewolucji islamskiej, Kaveh Madani od urodzenia doświadczał niedoboru wody i skutków wojny dla infrastruktury.
REKLAMA
REKLAMA
Dlatego fakt, że w wieku zaledwie 44 lat otrzymał prestiżową nagrodę Stockholm Water Prize (źródło w Angielski), nazywaną „wodnym Noblem”, wydaje się niemal kwestią przeznaczenia.
Choć jest najmłodszym laureatem tej nagrody w historii, kariera Madaniego była długa i pełna zwrotów. Zrezygnował z uznanej kariery akademickiej w Europie, by wrócić do kraju jako zastępca szefa irańskiego ministerstwa środowiska. Wkrótce został jednak uznany za wroga państwa i zmuszony do wyjazdu na emigrację.
Człowieka, którego kiedyś nazywano „terrorystą wodnym”, dziś jest dyrektorem Instytutu Wody, Środowiska i Zdrowia Uniwersytetu Narodów Zjednoczonych (UNU‑INWEH), określanego jako „wodny think tank ONZ”. Dzieli się tam swoją wiedzą z rządami na całym świecie.
Madani jest pierwszym urzędnikiem ONZ i pierwszym byłym politykiem nagrodzonym w 35‑letniej historii tego wyróżnienia.
„Wodne bankructwo”: systemowe porażki globalnej gospodarki wodnej
Poza osobistą historią największym wkładem Madaniego w światową naukę o wodzie może być pojęcie „wodnego bankructwa” – terminu, który wprowadził, by zastąpić powszechnie używany „kryzys wodny”.
Jego rozumowanie jest subtelne, ale istotne. Kryzys sugeruje tymczasowe załamanie, z którego można się podnieść. Bankructwo oznacza natomiast systemową zapaść i często punkt bez powrotu.
W przełomowym raporcie ONZ opublikowanym w styczniu 2026 roku stwierdził, że świat wkroczył już w erę globalnego wodnego bankructwa. Wiele dorzeczy i warstw wodonośnych utraciło zdolność powrotu do dawnych warunków.
Od „terrorysty wodnego” do laureata „wodnego Nobla”
Publiczne wytykanie systemowych błędów Iranu sprowadziło na Madaniego poważne kłopoty.
Kwestia złego zarządzania zasobami wodnymi w kraju jest politycznie drażliwa. Uprawy wymagające ogromnych ilości wody uważa się tam za filar bezpieczeństwa narodowego w obliczu międzynarodowych sankcji.
Zaangażowanie Madaniego w ochronę środowiska sprawiło, że w 2018 roku trafił w tryby akcji represyjnej Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej wobec irańskich ekspertów środowiskowych.
Media sprzyjające władzom ochrzciły go „terrorystą wodnym” i „bioterrorystą”, oskarżając o wykorzystywanie projektów wodnych i środowiskowych jako przykrywki dla zagranicznego szpiegostwa.
Jeszcze w tym samym roku Madani został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska w rządzie i ucieczki z kraju. Jego współpracownik, przyrodnik Kavous Seyed-Emami, zmarł w areszcie w niewyjaśnionych okolicznościach.
Lekceważąc jego ostrzeżenia, Iran nadal mierzy się z narastającym kryzysem wodnym, który na początku tego roku doprowadził do ograniczeń w dostawach wody i kolejnej fali protestów. Wybuch wojny z Iranem tylko pogłębia katastrofę: zanieczyszczenia przedostają się do cieków wodnych, a infrastruktura odsalania w całym regionie jest zagrożona.
„Najczęściej obserwowany naukowiec od wody na świecie”
Przy niemal milionie obserwujących w mediach społecznościowych głos Madaniego jest słyszany na całym świecie.
Za pomocą filmów dokumentalnych, wiralowych kampanii w sieci i przystępnego opowiadania o nauce przekuł skomplikowane dane hydrologiczne w treści, które zmobilizowały całe pokolenie młodych działaczy klimatycznych.
Przekonanie, że w rozwiązywaniu problemów muszą uczestniczyć zwykli ludzie, wpływa także na jego podejście naukowe. Większość modeli zarządzania wodą zakłada, że rolnicy, rządy i deweloperzy będą współpracować, by wypracować możliwie sprawiedliwe rozwiązania – Madani podkreśla jednak, że w rzeczywistości rzadko tak to wygląda.
Gdy rolnik nie ma pewności, że jego sąsiad ograniczy zużycie wody, sam nie ma motywacji, by to zrobić. Obaj pobierają więc więcej, niż potrzebują, a wspólny zasób się wyczerpuje.
Wprowadzając do zarządzania wodą teorię gier – „matematykę współpracy i konfliktu”, jak określił ją kiedyś w rozmowie z Reutersem – Madani tworzy modele, które uwzględniają takie zachowania. Dzięki temu są znacznie bardziej przydatne dla decydentów mierzących się z realnymi sporami o wodę.
Jako przedstawiciel ONZ Madani zabiega na najwyższym szczeblu o to, by woda stała się jednym z filarów globalnych negocjacji klimatycznych, traktując ją jako fundament pokoju, bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju.