Choć w wielu krajach Dzień Babci i Dziadka ma swoje lokalne daty i nazwy, sens święta pozostaje uniwersalny: to moment, w którym społeczeństwa oddają hołd starszemu pokoleniu, podkreślając jego rolę w rodzinie, kulturze i przekazywaniu wartości.
Od rodzinnych spotkań w Europie po wspólnotowe ceremonie w Azji – sposób obchodów Dnia Babci i Dziadka na świecie, różni się w zależności od tradycji, religii i stylu życia.
Skąd się wzięło to święto w Polsce?
Dni Babci i Dziadka w Polsce choć dziś są powszechnie obchodzone, mają stosunkowo krótką historię, związaną z wydarzeniami społecznymi oraz medialnymi z lat 60. XX wieku.
Pomysł ustanowienia Dnia Babci po raz pierwszy pojawił się w 1964 roku na łamach tygodnika „Kobieta i Życie” – redakcja zaproponowała, aby poświęcić jeden dzień szczególnej pamięci babciom. Choć inicjatywa początkowo nie zyskała szerokiego odzewu, temat wrócił w kolejnych latach.
Prawdziwy przełom nastąpił w 1965 roku w Poznaniu. Podczas spektaklu „Drzewa umierają stojąc” z okazji 85. urodzin aktorki Mieczysławy Ćwiklińskiej – która grała w nim rolę babci – dziennikarz Ryszard Danecki wręczył jej tort i ogłosił, że to z okazji Dnia Babci obchodzonego tego dnia. Pomysł ten szybko rozprzestrzenił się w całej Polsce, a 21 stycznia 1966 roku został już oficjalnie ogłoszony Dniem Babci.
Święto Dziadka do Polski przywędrowało nieco później i najprawdopodobniej zainspirowane zostało obchodami z USA. W Polsce dopiero w latach 70. XX w. rozpoczęto dyskusje, kiedy ustanowić taki dzień; rozważano nawet 30 maja – w rocznicę urodzin znanego artysty Mieczysława Fogga, lecz ostatecznie 22 stycznia przyjęło się jako Dzień Dziadka – dzień po Dniu Babci.
W Polsce przedszkola i szkoły organizują występy, a najczęstszym prezentem pozostają laurki, kwiaty i domowe wypieki. Życzenia mają ciepły, osobisty charakter i często podkreślają rolę dziadków w wychowaniu dzieci.
Dzień Babci i Dziadka w Europie
Europejski Dzień Seniora przypada 20 października i służy uhonorowaniu doświadczenia oraz mądrości osób starszych, docenieniu ich wkładu w życie społeczne, a także zwróceniu uwagi na ich potrzeby. Celem jest zapewnienie im godnego życia, odpowiedniej opieki oraz aktywnej integracji społecznej. Święto to wpisuje się w szerszy kalendarz dni poświęconych seniorom, obok Międzynarodowego Dnia Osób Starszych obchodzonego 1 października oraz Ogólnopolskiego lub Światowego Dnia Seniora, który przypada 14 listopada.
We Francji popularny jest Dzień Babci (Fête des Grands-Mères), obchodzony na początku marca. Wnuki wręczają babciom kwiaty, perfumy lub własnoręcznie wykonane kartki. Święto stanowi doskonałą okazję do organizowania licznych konkursów, np. na najpiękniejszą laurkę dla babci, najładniejsze życzenia czy wspomnienia związane z babciami. Popularne są także spotkania z babciami przy kawie i ciastku. We Francji istnieje stowarzyszenie „Fête des grand-mères”, które co roku organizuje parady poświęcone babciom, znane jako „Mamif’estation”. Z kolei Dzień Dziadka we Francji przypada na pierwszą niedzielę października. Dziadkowie bywają również uhonorowani w ramach lokalnych inicjatyw lub podczas wspólnych obchodów Europejskiego Dnia Seniora.
We Włoszech Festa dei Nonni przypada jesienią, jest powiązana z tradycją katolicką i zbiega się z dniem Aniołów Stróżów, podkreślając rolę dziadków jako opiekunów. Wnuki przygotowują drobne upominki – od słodyczy po rysunki – a rodziny spotykają się przy wspólnym posiłku. Typowe życzenia koncentrują się wokół zdrowia, długiego życia i wdzięczności za mądrość oraz opiekę.
W Niemczech Dzień Babci (Omatag) obchodzony jest w drugą niedzielę października, a Dzień Dziadka nie jest obchodzony, choć coraz częściej dziadkowie również otrzymują życzenia i drobne upominki, często wspólnie z babcią, przy okazji jej dnia. Dzień Babci w Niemczech ustanowiono dość niedawno. W 2008 roku ówczesna minister ds. rodziny Ursula von der Leyen opowiedziała się za wprowadzeniem tego święta. Oficjalnie obchodzony jest od 2012 roku. W tym dniu w przedszkolach i świetlicach organizowane są uroczystości: dzieci szykują przedstawienia, recytują babciom wierszyki, wręczają im laurki i drobne podarunki.
W Hiszpanii i Portugalii Dzień Babci i Dziadka (Día de los Abuelos) obchodzony jest 26 lipca, na pamiętkę Świętych Joachima i Anny rodziców Maryi, a więc dziadków Jezusa. Święto to podkreśla ważną rolę dziadków w rodzinie, celebrując ich opiekę i mądrość. Obchody są radosne i skupiają się na więzi rodzinnej. Datę tę od Hiszpanii zapożyczyły również inne latynoskie kraje: Argentyna, Kuba, Brazylia, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Panama i Paragwaj.
W Grecji Dzień Babci i Dziadka obchodzony jest 1 października i zbiega się z Międzynarodowym Dniem Osób Starszych. Tego dnia wnuki celebrują i okazują wdzięczność swoim babciom i dziadkom. W greckim społeczeństwie dziadkowie (gr. pappous i yaya) zajmują centralną pozycję w rodzinie. Szacunek do nich okazuje się codziennie, a nie tylko raz w roku. Wspólne wielopokoleniowe biesiadowanie i dbanie o pamięć o przodkach są fundamentem greckiego stylu życia.
W Wielkiej Brytanii Dzień Dziadków przypada na pierwszą niedzielę października. Święto to zostało ustanowione w 1990 roku przez organizację pozarządową Age Concern. Charakterystycznym symbolem tego dnia – nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale także w innych krajach anglosaskich – jest niezapominajka. Zgodnie z tradycją, dzieci wręczają te kwiaty swoim dziadkom podczas National Grandparents' Day.
Watykan na prośbę papieża Franciszka ustanowił czwartą niedzielę lipca jako Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych, nadając mu wymiar międzynarodowy, przy jednoczesnym zachowaniu lokalnych tradycji. W Watykanie i diecezjach na całym świecie organizowane są uroczystości, w tym Msze Święte.
Ameryka: więzi rodzinne
W USA i Kanadzie National Grandparents Day został ustanowiony oficjalnie w 1978 roku przez prezydenta Jimmy’ego Cartera, i przypada w pierwszą niedzielę po Święcie Pracy, by uhonorować rolę i wkład dziadków. Dzień ten, zainicjowany przez Marian McQuade, aktywistkę działającą na rzecz praw osób starszych, ma swój oficjalny hymn (A Song for Grandma and Grandpa) a jego symbolem jest niezapominajka. Ma to umacniać więzi rodzinne i szacunek dla starszych pokoleń. Popularne prezenty to ramki na zdjęcia, albumy rodzinne. Popularne są wspólne wyjścia i rodzinne spotkania przy grillu. Życzenia często podkreślają dumę z rodzinnego dziedzictwa i miłość łączącą pokolenia.
W Ameryce Łacińskiej święto bywa łączone z dniami religijnymi lub lokalnymi festiwalami. W Meksyku czy Brazylii rodziny spotykają się na wspólnych obiadach, a dziadkom wręcza się symboliczne upominki i publicznie dziękuje za ich rolę w rodzinie.
Odbywają się również wybory najpiękniejszej pary seniorów, jak koronacja "Dziadków La Paz" w Boliwii.
Azja: szacunek i rytuał
W wielu krajach Azji Wschodniej relacje międzypokoleniowe są fundamentem kultury. W Japonii istnieje Dzień Szacunku dla Osób Starszych (Keirō no Hi), to ważne święto państwowe, obchodzone co roku w trzeci poniedziałek września, mające na celu uhonorowanie seniorów, ich mądrośc i wkład w społeczeństwo. Wnuki odwiedzają dziadków, wręczają drobne prezenty – herbatę, słodycze lub kwiaty – i składają życzenia zdrowia oraz długowieczności. Najważniejszy jest jednak sam gest obecności.
W Chinach nie ma określonego dnia do świętowania tego dnia. Tradycja oddawania czci starszym łączy się z konfucjańską wartością synowskiego oddania. Osoby starsze są powszechnie otoczone szacunkiem przez cały rok, zwłaszcza podczas Święta Ching Ming i Święta Środka Jesieni.
Afryka i Bliski Wschód: wspólnota i pamięć
W wielu społecznościach afrykańskich dziadkowie pełnią rolę strażników tradycji. Świętowanie ma charakter wspólnotowy: obejmuje opowieści, muzykę i rytuały przekazywane z pokolenia na pokolenie. Prezenty są symboliczne, a najważniejszym „darem” jest czas spędzony razem i okazanie szacunku.
Na Bliskim Wschodzie relacje rodzinne również zajmują centralne miejsce. Choć nie zawsze istnieje formalny dzień poświęcony dziadkom, ich rola jest regularnie honorowana podczas świąt religijnych i rodzinnych zgromadzeń. Życzenia akcentują błogosławieństwo, zdrowie i mądrość.
Wspólny mianownik
Niezależnie od szerokości geograficznej, Dzień Babci i Dziadka łączy jeden przekaz: docenienie starszego pokolenia i umocnienie więzi rodzinnych. Choć prezenty, daty i formy celebracji różnią się na świecie, uniwersalne pozostają słowa wdzięczności, szacunku i miłości – wartości, które nie znają granic.