Podpisanie przez Grecję tej umowy wpisuje się w szersze działania na rzecz wzmocnienia obrony Europy i strategicznej autonomii UE w czasie narastających wyzwań geopolitycznych.
Grecja podpisała umowę o przystąpieniu do programu SAFE (Security Action for Europe) Unii Europejskiej, nowego instrumentu finansowego, który ma wzmocnić zdolności obronne państw członkowskich dzięki inwestycjom w przemysł obronny i bezpieczeństwa. O podpisaniu poinformował komisarz UE ds. obrony i przestrzeni kosmicznej, Andrius Kubilius, we wpisie na platformie X.
REKLAMA
REKLAMA
„To kolejny ważny kamień milowy dla SAFE i dla europejskiego bezpieczeństwa – właśnie podpisaliśmy umowę SAFE z Grecją” – napisał Kubilius, podkreślając, że udział kraju przyczyni się do wzmocnienia jego zdolności obronnych w regionie Morza Śródziemnego.
Według europejskiego komisarza porozumienie pozwoli Grecji inwestować w strategiczne systemy nadzoru, bezpieczne łączności oraz technologie zwalczania bezzałogowych statków powietrznych (systemy counter-drone), co dodatkowo zwiększy jej siłę odstraszania i gotowość operacyjną.
Finansowanie z programu SAFE dla Grecji: do 787,7 mln euro
Udział Grecji w programie SAFE wiąże się z dostępem do wsparcia finansowego w wysokości do 787 669 283 euro, co znacząco wzmacnia możliwości kraju w zakresie realizacji kluczowych inwestycji obronnych w nadchodzących latach. Kwota ta nie oznacza bezpośredniej dotacji z Unii Europejskiej, lecz możliwość zaciągania długoterminowych kredytów na szczególnie korzystnych warunkach, z wykorzystaniem wysokiej oceny wiarygodności kredytowej UE. Środki można przeznaczyć na projekty wzmacniające nadzór i bezpieczeństwo granic, systemy obrony powietrznej i ochrony przed dronami, bezpieczne wojskowe łączności, cyberobronę oraz inne zaawansowane technologie ujęte w katalogu kwalifikowalnych działań programu. Przewidziano też prefinansowanie w wysokości 118,15 mln euro, które ma przyspieszyć uruchomienie i realizację pierwszych zatwierdzonych projektów. Taka możliwość finansowania jest uznawana za szczególnie istotną, ponieważ pozwala Grecji wzmacniać jej zdolności obronne i krajowy przemysł zbrojeniowy bez bezpośredniego obciążenia budżetu, jakiego wymagałoby wyłącznie krajowe finansowanie podobnych programów.
Mimo wagi tego wsparcia, w Atenach dyskusja nie koncentruje się wyłącznie na wysokości dostępnych środków, lecz także na tym, w jaki sposób zostaną one wykorzystane do wzmocnienia krajowego przemysłu obronnego i możliwości technologicznych państwa.
W tym kontekście minister obrony narodowej, Nikos Dendias, wyrażał wątpliwości co do filozofii pierwszego cyklu programu SAFE, argumentując, że Europa ma przede wszystkim problem mocy produkcyjnych, a nie finansowania. Jak podkreślił, jest „otwarcie krytyczny wobec rozporządzenia SAFE”, oceniając, że Unia Europejska „przeznaczyła pieniądze na pobudzanie popytu, chociaż Europa zmaga się z problemem podaży”. Zdaniem Dendiasa wyzwaniem na kolejne lata jest tworzenie nowych linii produkcyjnych i rozwój zaawansowanych technologicznie produktów obronnych, tak aby Europa zyskała silniejszą bazę przemysłową. Odnosząc się do możliwości Grecji, Dendias zaznaczył, że kraj musi inwestować w innowacyjne technologie i transfer know-how od międzynarodowych partnerów, przypominając, że „nie jesteśmy bogaci i nie mamy nieograniczonych możliwości” oraz że „naszym jedynym następnym wyborem jest być mądrymi”.
Finansowanie europejskiej obrony: do 150 mld euro
Program SAFE jest jednym z głównych filarów europejskiej strategii wzmacniania przemysłu obronnego i strategicznej autonomii UE. W jego ramach przewidziano udostępnienie do 150 mld euro w formie długoterminowych pożyczek na korzystnych warunkach dla państw członkowskich, które zwrócą się o wsparcie inwestycji w zdolności obronne.
Środki będą pochodzić z emisji długu przez Unię Europejską, przy wykorzystaniu jej wysokiej oceny wiarygodności kredytowej, co umożliwi udzielanie pożyczek przy konkurencyjnych kosztach i atrakcyjnej strukturze spłaty.
Celem SAFE jest przyspieszenie wspólnych europejskich zakupów sprzętu wojskowego, ograniczenie rozdrobnienia rynku oraz wzmocnienie mocy produkcyjnych europejskiego przemysłu obronnego, tak aby mógł odpowiadać na rosnące potrzeby bezpieczeństwa na kontynencie.
Program jest otwarty dla państw członkowskich Unii Europejskiej, a także dla Ukrainy oraz państw Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, czyli Norwegii, Islandii i Liechtensteinu.
Inwestycje będą się opierać głównie na wspólnych zamówieniach między państwami, w których będzie uczestniczyć co najmniej jedno państwo członkowskie korzystające z finansowania z SAFE oraz jeszcze jedno państwo członkowskie lub kraj uprawniony. Ze względu na obecną sytuację geopolityczną przewidziano jednak przejściowo także możliwość pojedynczych, krajowych zamówień, aby szybciej zaspokajać kluczowe potrzeby operacyjne.
Dwie kategorie programów zbrojeniowych
SAFE finansuje zakup systemów obronnych podzielonych na dwie główne kategorie.
Do pierwszej kategorii należą:
- Amunicja i pociski rakietowe.
- Systemy artyleryjskie i zdolności prowadzenia precyzyjnych uderzeń na dużą odległość.
- Lądowe zdolności bojowe, wyposażenie żołnierzy i systemy uzbrojenia piechoty.
- Małe bezzałogowe statki powietrzne (NATO Class 1) oraz systemy ich zwalczania.
- Ochrona infrastruktury krytycznej.
- Cyberobrona.
- Mobilność wojskowa i środki przeciwdziałania mobilności przeciwnika.
Do drugiej kategorii należą:
Systemy obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej.
Nawodne i podwodne zdolności marynarki wojennej.
Średnie i duże drony (NATO Class 2 i 3) oraz powiązane systemy przeciwdziałania dronom.
Strategiczne multiplikatory siły, takie jak strategiczny transport lotniczy, tankowanie w powietrzu, systemy C4ISTAR oraz infrastruktura kosmiczna.
Ochrona systemów kosmicznych.
Sztuczna inteligencja i wojna elektroniczna.
Zgodnie z zasadami programu umowy zakupowe muszą gwarantować, że ponad 65% wartości komponentów i podsystemów będzie pochodzić z Unii Europejskiej, państw EOG–EFTA lub Ukrainy. Oznacza to, że udział komponentów z krajów trzecich nie może przekraczać 35%.
Projekty z drugiej kategorii podlegają dodatkowo bardziej rygorystycznym kryteriom kwalifikowalności, ponieważ wykonawcy muszą mieć możliwość modyfikowania i dostosowywania systemów bez ograniczeń narzucanych przez państwa spoza Unii Europejskiej.
Podpisanie umowy przez Grecję wpisuje się w szersze działania na rzecz wzmocnienia europejskiej obrony i strategicznej autonomii UE, w okresie narastających wyzwań geopolitycznych oraz rosnących wymogów bezpieczeństwa w szerszym regionie Morza Śródziemnego i Europy Wschodniej.