Pomimo tego, że europejskie inicjatywy obywatelskie mają na celu zapewnienie obywatelom głosu w kształtowaniu polityki UE, z trudem zyskują na popularności, a tylko 10 ze 144 propozycji otrzymało odpowiedź od Komisji Europejskiej.
Czy chciałbyś zobaczyć Europę bez testów na zwierzętach? Zagwarantować legalny i bezpieczny dostęp do aborcji? Albo wyeliminować toksyczne pestycydy ze środowiska? Zbierz milion podpisów w ciągu roku, a będziesz miał szansę pomóc w kształtowaniu agendy UE.
REKLAMA
REKLAMA
To obietnica stojąca za Europejskimi Inicjatywami Obywatelskimi (EIO) - oficjalnym narzędziem demokracji partycypacyjnej uruchomionym w 2012 roku, aby dać obywatelom bezpośredni wpływ na kształtowanie polityki.
Jednak po 12 latach liczby sugerują rozdźwięk: 144 uruchomione inicjatywy, tylko 10 otrzymało formalną odpowiedź od Komisji Europejskiej.
Nasuwa się pytanie: czy to narzędzie naprawdę wzmacnia pozycję obywateli, czy też zamieniło się w cyfrową skrzynkę sugestii zbierającą kurz?
Według profesora Alberto Alemanno, założyciela The Good Lobby, EIO są "potencjalnie rewolucyjnym mechanizmem" - ale takim, który z trudem zyskuje na popularności. "EIO pozostają mało znane i niedostatecznie wykorzystywane (...) Spośród 121 zarejestrowanych inicjatyw, tylko 14 osiągnęło próg miliona podpisów, co stanowi wskaźnik sukcesu wynoszący prawie 12 procent" - komentował dla Euronews.
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich Teresa Anjinho zgadza się, że idea stojąca za europejską inicjatywą obywatelską jest potężna - ale twierdzi, że nie spełniła ona oczekiwań.
"Musimy poprawić komunikację na temat jej celów i funkcji. Należy wzmocnić kampanie uświadamiające, aby obywatele byli w pełni poinformowani o tym, co EIO może, a czego nie może zrobić, i podejmowali działania" - powiedziała w czerwcu.
Od 2019 roku liczba zarejestrowanych inicjatyw spada. Ale zwolennicy przejrzystości, tacy jak The Good Lobby, spodziewają się potencjalnego powrotu - ponieważ społeczeństwo obywatelskie traci dostęp do władzy i stoi w obliczu rosnącej presji w całej UE.
"Nie martw się, obywatelu": Komisja twierdzi, że wszystko jest w porządku
Daleka od samokrytyki, Komisja nie uważa, że mechanizm ten nie działa skutecznie, ani nie proponuje żadnego rodzaju jego przeglądu lub reformy. W rzeczywistości jej rzecznik Olof Gill uważa, że europejska inicjatywa obywatelska jest instrumentem, który pozwala obywatelom wpływać na agendę i pracę UE - instrumentem, który już przyniósł wymierne rezultaty.
"Kilka aktów prawnych zainicjowanych przez EIO już obowiązuje, takich jak zmieniona dyrektywa w sprawie wody pitnej, rozporządzenie w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym oraz ustawa o przywracaniu przyrody" - powiedział Gill w rozmowie z Euronews.
W ostatnich latach Komisja ogłosiła również mapę drogową zawierającą zestaw działań legislacyjnych i nielegislacyjnych mających na celu stopniowe wycofywanie testów na zwierzętach przy ocenie bezpieczeństwa chemicznego oraz poprawę monitorowania handlu rekinami. Obecnie bada także potencjalny zakaz sprzedaży płetw rekinów - to tylko niektóre z przykładów.
Ogólnie rzecz biorąc, rzecznik Komisji powiedział, że inicjatywy obywatelskie mogą napędzać dyskusje i kierunek polityki na szczeblu UE.
Mimo to, aktywiści i grupy społeczeństwa obywatelskiego pozostają sfrustrowani powolnymi działaniami Komisji, a czasami ich brakiem, ostrzegając, że może to podważyć zarówno samo narzędzie, jak i wiarygodność UE.
"Nasza inicjatywa End the Cage Age zmobilizowała ponad 1,4 miliona osób do wezwania do zaprzestania trzymania zwierząt hodowlanych w klatkach, a Komisja Europejska zobowiązała się do tego [do końca 2023 roku]. Jednak po sześciu latach wciąż czekamy" - powiedziała Eloise Shavelar, globalna szefowa kampanii i rzecznictwa w Compassion in World Farming.
W odpowiedzi na opóźnienie składający petycję skierowali sprawę do najwyższego sądu UE. "Zbliżające się orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości określi, czy EIO są skutecznym narzędziem" - dodała Shavelar.
Organ wykonawczy UE powiedział Euronews, że prace nadal trwają, ale nie podał harmonogramu, kiedy projekt wniosku może zostać opublikowany, ani żadnego wyjaśnienia opóźnienia.
"Komisja obecnie uważnie ocenia ważne aspekty, aby opracować dobrze wyważone podejście, które odpowie na potrzeby społeczne i zapewni, że przejście na hodowlę bezklatkową będzie zrównoważone i opłacalne ekonomicznie dla sektora rolnego i naszych systemów żywnościowych" - powiedział rzecznik w oświadczeniu przesłanym e-mailem do Euronews.
Ostatnie inicjatywy obywatelskie naciskały na wprowadzenie ogólnounijnego zakazu terapii konwersyjnej i nowych przepisów mających na celu zapobieganie i ograniczanie wpływu ekstremizmu, zwłaszcza na jednolitym rynku.
Komisja przygotowuje również odpowiedź na apel o silniejszą ochronę regionalnych tożsamości kulturowych w Europie.