Co trzeci mieszkaniec UE żyje w zbyt dużym mieszkaniu, a działacze na rzecz mieszkalnictwa apelują o zwiększenie podaży tanich, mniejszych lokali.
Europa ma dziś jednocześnie problem niewykorzystanej przestrzeni w mieszkaniach i poważny kryzys mieszkaniowy.
REKLAMA
REKLAMA
Mimo niedoboru mieszkań w przystępnych cenach w całej Unii, co trzeci mieszkaniec UE żyje w domu z wolnymi sypialniami – wynika z danych Eurostatu. Liczby pokazują niedopasowanie między podażą mieszkań a potrzebami gospodarstw domowych, a także wyraźne różnice w sposobie zamieszkiwania w poszczególnych częściach Europy.
Zjawisko określane jako „under-occupation” oznacza mieszkania większe, niż wynika z potrzeb ich mieszkańców – z reguły z większą liczbą sypialni, niż jest to konieczne. Jest odwrotnością przeludnienia i często wiąże się z tym, że osoby starsze nadal mieszkają w dawnych mieszkaniach rodzinnych, już po wyprowadzce dzieci.
Niewystarczające warunki mieszkaniowe pozostają wyzwaniem w niemal wszystkich państwach UE. Skala kryzysu i jego przyczyny różnią się jednak znacząco – wskazuje Rada Europejska.
Które państwa mają więc najwyższy odsetek takich mieszkań? W całej UE 33,4% osób mieszka w lokalach z nadmetrażem, ale wskaźnik ten waha się od 8,1% w Rumunii do 69,4% na Cyprze.
Europa Wschodnia notuje najniższy odsetek mieszkań z nadmetrażem
Zjawisko under-occupation jest na ogół znacznie rzadsze w Europie Wschodniej i Południowo-Wschodniej niż w pozostałych częściach kontynentu.
Po Rumunii (8,1%) udział osób mieszkających w lokalach z nadmetrażem pozostaje poniżej 15% w Serbii (8,2%), Turcji (10,3%), na Łotwie (10,5%), w Grecji (12,5%) i Chorwacji (14,7%).
Stosunkowo niski odsetek osób żyjących w takich mieszkaniach notuje się też w Bułgarii (15,8%), na Słowacji (15,9%), w Macedonii Północnej (17%), Polsce (17,9%), na Litwie (18%) i we Włoszech (18,2%).
Razem tworzą one grupę państw o najniższych wskaźnikach w Europie. Następne są Estonia, Czechy i Węgry, gdzie odsetek oscyluje wokół 27%.
Gdzie zjawisko under-occupation jest najczęstsze
Cypr notuje najwyższy w Europie odsetek mieszkań z nadmetrażem – 69,4%, następnie Irlandia (66%) i Malta (63,2%). Co znamienne, wszystkie trzy kraje leżą na wyspach.
Odsetek osób mieszkających w domach z wolnymi pokojami przekracza 50% również w Niderlandach (58,5%), Belgii (57%), Hiszpanii (54,3%), Luksemburgu (52,2%) i Norwegii (51%).
Wśród krajów nordyckich wyraźnie powyżej średniej unijnej plasują się także Finlandia (46,6%) i Dania (42,4%).
Obraz jest zupełnie inny, jeśli spojrzeć na cztery największe gospodarki UE.
Hiszpania należy do państw o najwyższym odsetku mieszkań z nadmetrażem – 54,3%, podczas gdy we Włoszech to zaledwie 18,2%. We Francji wskaźnik wynosi 40,4%, a w Niemczech jest niemal identyczny jak średnia dla UE i sięga 33,3%.
Południowa Europa pokazuje dwa różne oblicza rynku mieszkaniowego
Choć w dużej części Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej odsetek mieszkań z nadmetrażem jest znacznie niższy, samo południe kontynentu jest wyraźnie podzielone. Cypr, Malta i Hiszpania wypadają wysoko, podczas gdy Włochy, Grecja, Turcja i większość Bałkanów pozostają na dole zestawienia. Sugeruje to, że zjawiska nie da się prosto wyjaśnić podziałem na północ i południe.
Czy polityka mieszkaniowa może ograniczyć under-occupation?
Europejska Federacja Krajowych Organizacji Wspierających Osoby Bezdomne (FEANTSA) zwraca uwagę, że kluczowe pytanie brzmi, czy istniejące zasoby mieszkaniowe – a zwłaszcza nowe inwestycje – odpowiadają rosnącemu popytowi na mniejsze mieszkania.
„Czy takie małe mieszkania w ogóle są dostępne i w przystępnej cenie?” – powiedział rzecznik FEANTSA w rozmowie z Euronews Business.
Odnosząc się do wprowadzonego w Wielkiej Brytanii w 2013 roku tzw. „bedroom tax”, organizacja stwierdziła, że rozwiązanie okazało się nieskuteczne, ponieważ odpowiednio małe mieszkania często nie były dostępne. W efekcie gospodarstwa domowe ponosiły straty dochodów, nie mając realnej możliwości przeprowadzki.
Zdaniem FEANTSA bardziej efektywne może być przywracanie pustych mieszkań do użytkowania jako lokale tanie i społeczne, zamiast bezpośredniego uderzania w zjawisko under-occupation.
**“**Karanie za under-occupation bez zajęcia się bardziej strukturalnymi przyczynami prowadzącymi do problemu niskiej dostępności cenowej mieszkań, takich jak niedoinwestowanie prawdziwego budownictwa społecznego oraz traktowanie mieszkań jako aktywów inwestycyjnych i spekulacja, oznacza błędną diagnozę” – podkreślił rzecznik.
Efekt wysokiego poziomu własności mieszkań
Według Eurostatu odsetek osób mieszkających w lokalach z nadmetrażem wynosi 14,2% wśród najemców, a aż 40,5% wśród właścicieli.
Profesor Sebastian Kohl z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie wskazuje, że różnice między krajami są w dużej mierze determinowane przez uwarunkowania instytucjonalne, przede wszystkim wskaźniki własności mieszkań oraz strukturę demograficzną.
„Struktury instytucjonalne, takie jak formy własności i najmu, odgrywają ogromną rolę. W naszych modelach posiadanie mieszkania na własność jest najsilniejszym pojedynczym czynnikiem przewidującym obiektywny nadmetraż” – powiedział w rozmowie z Euronews Business.
Kto najczęściej mieszka w zbyt dużym domu?
Badania Jonasa Lage i jego współautorów pokazały (źródło w Angielski), że typ gospodarstwa domowego jest ściśle powiązany z występowaniem under-occupation.
Najwięcej pokoi w mieszkaniach z nadmetrażem przypada na gospodarstwa jedno- i dwuosobowe. Z reguły wyższe wskaźniki notują też gospodarstwa bez dzieci.
W obrębie UE 41% mieszkań z nadmetrażem znajduje się w miastach, a po około 30% w obszarach wiejskich i w miasteczkach.
W większości krajów – i średnio w całej UE – gospodarstwa o wyższych dochodach częściej zajmują mieszkania z nadmetrażem i odpowiadają za większą część takich pokoi.
Co uznaje się za pokój, zależy od kraju
Kohl zwraca też uwagę na problem z ujednoliceniem pomiarów, wynikający z krajowych różnic w definicji tego, czym jest pokój.
Wskazuje, że w Hiszpanii, Irlandii i Finlandii w badaniach wprost zalicza się kuchnie do liczby pokoi.
Badacz podkreśla również dużą przepaść między obiektywnymi wskaźnikami a subiektywnym postrzeganiem przestrzeni przez ludzi. Z badań wynika, że tylko dwie osoby na pięć uważały swoje mieszkanie za zbyt duże, choć według oficjalnych kryteriów było ono zaklasyfikowane jako lokal z nadmetrażem.