Dane zdrowotne UE pokazują, że odsetek szczepień przeciw HPV różni się w zależności od kraju i płci.
Szczepionka przeciwko częstemu wirusowi może zapobiec kilku nowotworom. Jednak z danych europejskich służb zdrowia wynika, że to, czy nastolatki ją otrzymują, w dużej mierze zależy od miejsca zamieszkania.
Nastolatki w krajach nordyckich, Hiszpanii i Portugalii najczęściej są szczepione przeciw HPV, czyli wirusowi brodawczaka ludzkiego. Tymczasem chłopcy w Europie Środkowej i Wschodniej najrzadziej otrzymują tę szczepionkę – wynika z danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
HPV to grupa częstych wirusów, z których część przenosi się drogą kontaktów seksualnych. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, jednak niektóre typy utrzymują się i po latach mogą wywołać raka. Należy do nich rak szyjki macicy, który co roku zabija na świecie ok. 280 tys. kobiet, oraz rzadsze nowotwory u kobiet i mężczyzn.
Szczepionki przeciw HPV są dopuszczone do stosowania w Unii Europejskiej od 2006 r., a większość państw (źródło w Angielski) zaleca, by wszystkie dziewczęta i chłopcy byli zaszczepieni najpóźniej do 15. roku życia. Starsze osoby, które nie były objęte programem, mogą skorzystać ze szczepień uzupełniających.
Władze zdrowotne od dawna zalecały podanie dwóch dawek, jednak dziesiątki krajów przeszły na schemat z jedną dawką. Badania wskazują, że nawet pojedyncze szczepienie może wystarczyć, by ochronić przed zakażeniem szczepami HPV najczęściej powodującymi nowotwory.
Kraje, które wcześnie wprowadziły szczepionkę, takie jak Szwecja i Szkocja (źródło w Angielski), odnotowały w kolejnych latach znacznie niższy odsetek przypadków raka szyjki macicy. Jednak dane ECDC pokazują, że odsetek osób faktycznie szczepionych przeciw HPV jest bardzo różny.
W Portugalii 95% dziewcząt otrzymuje do 15. roku życia komplet dawek szczepionki przeciw HPV, podczas gdy w Bułgarii to zaledwie 4%. Odsetki wśród chłopców są z reguły niższe, bo szczepienie przeciw HPV dopiero w ostatnich latach (źródło w Angielski) zostało im zaoferowane. Waha się to od 94% chłopców w Portugalii do 1% w Rumunii.
Średnio 64% dziewcząt i 51% chłopców otrzymało komplet dawek szczepionki przeciw HPV do 15. roku życia, czyli poniżej unijnego celu 90% zaszczepienia dziewcząt (źródło w Angielski).
Wiele państw podjęło działania, by zwiększyć wyszczepialność. W 2021 r. Szwecja zaczęła oferować szczepienia uzupełniające kobietom, które nie zostały zaszczepione w młodości, w ramach kampanii, by zostać pierwszym krajem, który wyeliminuje raka szyjki macicy. Do 2025 r. Szwecja miała też jeden z najmniejszych rozdźwięków między płciami w szczepieniach przeciw HPV: według danych ECDC zaszczepionych do 15. roku życia było 91% dziewcząt i 87% chłopców.
Tymczasem Francja w 2023 r. (źródło w Angielski) uruchomiła szkolny program szczepień przeciw HPV; w pierwszym roku odsetek zaszczepionych 12-latków wzrósł z 31% do 48%. Z kolei Bułgaria zaczęła oferować (źródło w Angielski) bezpłatne szczepienia przeciw HPV chłopcom w 2025 r.
Jednak w niektórych państwach poziom szczepień przeciw HPV spadł. Główną przyczyną jest dezinformacja na temat szczepionki rozpowszechniana w mediach społecznościowych – wynika z serii przeglądów przeprowadzonych (źródło w Angielski) w ubiegłym roku przez Cochrane (źródło w Angielski), wpływową niezależną organizację badawczą.
Badanie opublikowane w czasopiśmie BMJ Public Health (źródło w Angielski) wskazało, że w Rumunii, Bułgarii i Chorwacji utrzymująco się niski poziom szczepień można tłumaczyć plotkami, iż szczepionka przeciw HPV szkodzi dzieciom lub wywołuje działania niepożądane, a także brakiem zaufania do władz zdrowotnych.
Cochrane podkreśla, że nie ma dowodów, iż szczepionka przeciw HPV wywołuje często zgłaszane działania niepożądane. Organizacja przeanalizowała zarówno badania kliniczne, jak i analizy prowadzone w rzeczywistych warunkach, obejmujące ponad 132 mln osób.
Przegląd Cochrane wykazał, że zaszczepione nastolatki miały o 80% mniejsze ryzyko rozwoju raka szyjki macicy niż niezaszczepione rówieśniczki.
Badacze podkreślają, że szczepionka przeciw HPV jest najskuteczniejsza wtedy, gdy podaje się ją przed kontaktem z wirusem, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.