Europejski Bank Centralny ostrzegł, że boom na AI przypomina bańkę dotcomów, a fala dużych IPO i rosnące zadłużenie Big Tech grożą nagłą wyprzedażą.
Europejski Bank Centralny porównał boom związany ze sztuczną inteligencją z bańką internetową z początku wieku w swoim półrocznym Przeglądzie Stabilności Finansowej opublikowanym w środę. Bank ostrzegł, że gwałtowny wzrost liczby giełdowych debiutów może świadczyć o euforii typowej dla późnej fazy cyklu, a jednocześnie technologiczni giganci mocno się zadłużają, co czyni rynki podatnymi na nagłą wyprzedaż.
Ryzyka dla stabilności finansowej strefy euro „pozostają wysokie, biorąc pod uwagę utrzymującą się niepewność geogospodarczą oraz rosnącą ekspozycję na sztuczną inteligencję” – stwierdził wiceprezes EBC Boris Vujčić, który już w poniedziałek wystosował podobne ostrzeżenie.
Raport ukazał się dzień po tym, jak Komisja Europejska poinformowała, że gospodarka UE zniosła szok energetyczny związany z wojną z udziałem Iranu lepiej, niż oczekiwano. EBC zgadza się z tą oceną, ale ostrzega, że optymizm wokół AI, który wspiera gospodarkę, sam stał się źródłem ryzyka.
Echa ery dotcomów
Ceny akcji opierają się na „niezwykle silnych oczekiwaniach dotyczących zysków” firm związanych z AI, których może być trudno spełnić – stwierdzono w raporcie. Ostrzeżono, że tańsze modele AI mogą podkopać pozycję dzisiejszych liderów rynku.
Wydatki na AI przekraczają już gotówkę, którą generują te biznesy, a amerykańscy technologiczni giganci zadłużają się w rekordowym tempie, coraz częściej w euro, przez co europejscy inwestorzy są bardziej narażeni.
EBC szacuje, że duże firmy technologiczne miały na koniec drugiego kwartału 2026 r. ponad 4 bln dol. (3,63 bln euro) zobowiązań pozabilansowych – długopodobnych obowiązków, które nie są wykazywane jako zobowiązania – podczas gdy producenci chipów często finansują zakupy swoich układów przez klientów.
Bank centralny nie posunął się do tego, by nazwać boom związany z AI bańką, ale stwierdził, że tak szybkie przejście na finansowanie dłużne przywodzi na myśl zarówno bańkę internetową, jak i bańkę kredytów subprime z początku lat 2000.
Tymczasem kwoty pozyskiwane w ramach amerykańskich ofert publicznych zmierzają do pobicia rekordu z ery dotcomów w relacji do rozmiaru gospodarki, a podobne fale debiutów zwykle pojawiały się w pobliżu szczytów rynkowych – wskazał EBC.
Pracownicy EBC szacują, że w tym roku firmy zbiorą około 212 mld dol. (192 mld euro), w porównaniu z około 44 mld dol. (40 mld euro) w 2025 r. – wynika z raportu.
Rekordowa oferta publiczna SpaceX w czerwcu wyznaczyła kierunek. Spółka Anthropic, twórca modeli Claude AI, ma ustalić cenę swojej oferty publicznej w środę, a w czwartek zadebiutować na Nasdaq.
Duże debiuty mogą przenosić „niepoliczalne ryzyko” na słabiej poinformowanych nabywców, w tym inwestorów indywidualnych – ostrzegł EBC.
Dług publiczny pod presją
Chwiejne finanse publiczne w dużych gospodarkach rozwiniętych mogą również wywołać globalną zmianę wycen długu państwowego – ostrzegł EBC. W kilku krajach koszty długoterminowego finansowania osiągnęły najwyższe poziomy od ponad dwóch dekad, a wiele rządów ze strefy euro płaci dziś za pożyczki najwięcej od kryzysu zadłużeniowego z 2012 r.
Rządy strefy euro emitują obecnie najwięcej długu od czasu pandemii, głównie z powodu wydatków Niemiec na obronę i infrastrukturę.
Ponieważ EBC nie kupuje już obligacji państwowych w ramach programów stymulacyjnych, większa ich część trafia do zagranicznych inwestorów i funduszy hedgingowych, które w czasie kryzysu szybciej wycofują się z rynku i mogą nasilić każdą wyprzedaż.
Na tle innych wyróżnia się Francja, gdzie inwestorzy żądają wyższej premii za ryzyko polityczne przed wyborami w 2027 r. Jej 10‑letnie koszty finansowania po raz pierwszy od 2002 r. przekroczyły w październiku 5% i obecnie wynoszą 4,85%.
We wtorek Komisja prognozowała, że dług publiczny UE wzrośnie z 82,6% PKB w ubiegłym roku do 85,6% w 2028 r., a odsetki od długu pochłoną do tego czasu 2,4% produktu gospodarki.
„Konsolidacja fiskalna jest spóźniona” – stwierdził EBC.
Z drugiej strony, banki są w dobrej kondycji, by amortyzować wstrząsy – wskazano w raporcie. Rentowność osiągnęła najwyższy poziom od dekady, a udział kredytów niespłacanych spadł we wrześniu do rekordowo niskiego poziomu 2,2% portfela.
Większe słabości widać w części sektora pozabankowego, takiej jak fundusze inwestycyjne i hedgingowe, gdzie mechanizmy bezpieczeństwa są mniej rozwinięte. Amerykańskie firmy technologiczne i związane z AI stanowią dziś od 16% do 26% udziałów w portfelach kapitałowych pozabankowych instytucji finansowych ze strefy euro.
EBC wskazał na niemal całkowite załamanie w lipcu funduszu hedgingowego Situational Awareness z USA, którego aktywa pod zarządzaniem skurczyły się z około 45 mld dol. (40,9 mld euro) do 10 mld dol. (9 mld euro), gdy jego lewarowane zakłady na AI przyniosły straty.
Tego typu napięcia mogą przenosić się na banki, które niemal jedną piątą finansowania pozyskują z sektora pozabankowego. EBC wezwał do wzmocnienia zabezpieczeń przed ryzykiem związanym z dźwignią i płynnością w tym segmencie, a jednocześnie zaapelował do władz, by utrzymały bufory kapitałowe banków.
Wyższe ceny energii mogą również sprawić, że gospodarstwa domowe i firmy będą miały trudności ze spłatą zobowiązań, a złe kredyty po szoku energetycznym narastają czasem przez lata – ostrzegł EBC.
Wyścig o schedę po Christine Lagarde
Raport pojawia się również w momencie, gdy rządy zbliżają się do porozumienia w sprawie obsady kierownictwa EBC.
We wtorek niemieckie ministerstwo finansów oznajmiło, że zabiega o stanowisko głównego ekonomisty dla profesora Uniwersytetu Princeton Markusa Brunnermeiera, a Berlin w zamian ma popierać byłego prezesa Banku Hiszpanii Pablo Hernándeza de Cosa jako następcę Christine Lagarde na stanowisku prezesa EBC.
Te działania dodatkowo potwierdzają, że Francja i Niemcy zbliżają się do porozumienia w sprawie poparcia hiszpańskiego kandydata, jak informował Euronews w ostatni piątek.