Zainspirowana programem Apollo Johna F. Kennedy’ego, który zjednoczył miliony w dążeniu do lądowania na Księżycu, nagroda Earthshot księcia Williama należy do najbardziej prestiżowych wyróżnień ekologicznych na świecie.
Oddolny ruch na rzecz zakazu „wiecznych chemikaliów”, firma energetyczna oparta na węglu, która przestawiła się na źródła odnawialne, a nawet całe państwo – to część tegorocznych rozwiązań nagrodzonych w konkursie Earthshot Prize.
Przyznając dziś w Mumbaju (17 listopada) nagrody pięciu zwycięzcom, książę William z Wielkiej Brytanii nazwał młodych innowatorów „chorążymi globalnego ruchu”, gdy przywódcy państw spierają się o działania klimatyczne na COP31.
Działająca pod jego patronatem fundacja charytatywna Royal Foundation uruchomiła w 2020 roku dziesięcioletni program nagród, którego celem jest poszukiwanie nowych rozwiązań i technologii dla największych zagrożeń środowiskowych na naszej planecie.
Każdy laureat otrzymuje 1 mln funtów (1,2 mln euro) oraz wsparcie biznesu i darczyńców, co ma przyspieszyć rozwój nagrodzonych rozwiązań.
Nagroda obejmuje pięć „Earthshotów” – celów: Chrońmy i odnawiajmy przyrodę (Protect and Restore Nature), Oczyśćmy powietrze (Clean Our Air), Przywróćmy życie oceanom (Revive Our Oceans), Zbudujmy świat bez odpadów (Build a Waste-free World) oraz Naprawmy klimat (Fix Our Climate).
Laureatów wyłoniono spośród 15 finalistów podczas szóstej gali nagrody Earthshot.
Laureaci nagrody Earthshot 2026: kto zwyciężył?
Największa w dotychczasowej historii gala nagrody w Mumbaju była świętem optymizmu. Księciu i księżnej Walii towarzyszyli gwiazdy sportu, Bollywood i kina. Na scenie pojawili się także ambasadorzy Earthshot: australijski działacz na rzecz ochrony przyrody i prezenter telewizyjny Robert Irwin oraz południowoafrykańska aktorka i działaczka humanitarna Nomzamo Mbatha.
Zwycięzców wybrali książę William oraz znane postaci świata klimatycznego. W kapitule zasiadała m.in. architektka porozumienia paryskiego Christiana Figueres, niemiecka aktywistka klimatyczna Luisa Neubauer oraz kenijska działaczka środowiskowa Wanjira Mathai.
Oprócz nagród po 1 mln funtów (1,2 mln euro) dla każdego z laureatów, wszyscy 15 finaliści nagrody Earthshot (źródło w Angielski) zyskują wsparcie wpływowych inwestorów, filantropów i organizacji ekologicznych. Pomaga im to zdobywać finansowanie i wiedzę potrzebną do szybszego rozwoju.
Laureat kategorii „Naprawmy klimat”: Ørsted
Ørsted pokazuje, jak odejście od paliw kopalnych może uczynić firmę jednocześnie zyskowną i kluczową dla europejskiej transformacji energetycznej.
Dwadzieścia lat temu koncern działał jako DONG Energy – jedna z najbardziej uzależnionych od węgla firm energetycznych w Europie. Następnie sprzedał biznes ropy i gazu i jako jeden z pierwszych postawił na morską energetykę wiatrową, ograniczając swoje bezpośrednie emisje dwutlenku węgla o ponad 98 proc. Od 1991 roku Ørsted zainstalował ponad 11 gigawatów mocy w morskich farmach wiatrowych – to ilość energii wystarczająca dla 22 mln osób. Kolejne 7,2 GW jest w budowie na trzech kontynentach.
Opisując tę przemianę, Rasmus Errboe, prezes grupy i dyrektor generalny Ørsted, powiedział: „Z pewnością nie było to łatwe i każdego dnia musimy ciężko pracować, by dostarczać bezpieczną, przystępną cenowo i czystą energię – oraz tworzyć jeszcze więcej miejsc pracy w naszych społecznościach. Ale tego właśnie potrzebuje świat i mam nadzieję, że nasza praca będzie inspiracją dla innych”.
Na początku tego roku Ørsted wszedł w spór z administracją Donalda Trumpa, składając pozew po próbie zawieszenia dzierżaw wszystkich dużych amerykańskich projektów morskich farm wiatrowych. Gdy pojawiła się ta informacja, kurs akcji Ørsted wzrósł o ok. 4 proc.
Do 2030 roku Ørsted zamierza wybudować 8,1 GW nowych morskich farm wiatrowych, w tym Hornsea 3 w Wielkiej Brytanii, która po uruchomieniu będzie największą pojedynczą morską farmą wiatrową na świecie. Łącznie projekty te mają zasilać ok. 17 mln domów i co roku pozwolić uniknąć emisji ponad 28 mln ton CO₂.
Dzięki nagrodzie Earthshot Ørsted chce wyznaczyć nowy standard dla branży i zachęcić innych deweloperów odnawialnych źródeł energii do pójścia tą drogą.
Laureat kategorii „Świat bez odpadów”: PFAS-Free France
PFAS-Free France zbudowała oddolny ruch społeczny, który doprowadził do uchwalenia przełomowej francuskiej ustawy z 2025 roku, stopniowo ograniczającej wiele zastosowań PFAS – toksycznych „wiecznych chemikaliów” obecnych w tysiącach codziennych produktów – oraz zobowiązującej trucicieli do finansowania oczyszczania środowiska.
Ponad 140 tys. Francuzów wsparło kampanię PFAS-Free France, pokazując, że zwykli ludzie mogą wymusić na przemyśle lepsze produkty, posprzątać środowisko i chronić zdrowie ludzi na pokolenia.
Do 2030 roku PFAS-Free France chce doprowadzić do pełnego wdrożenia francuskiej ustawy oraz pomóc w przyjęciu podobnych zakazów w pięciu innych dużych krajach lub regionach.
Wygrana w konkursie Earthshot wesprze badania naukowe, kampanie społeczne i partnerstwa międzynarodowe, przyspieszając wprowadzanie surowszych regulacji i chroniąc miliony kolejnych osób przed szkodliwymi chemikaliami.
Laureat kategorii „Chrońmy i odnawiajmy przyrodę”: Bhutan
Po raz pierwszy w historii cała społeczność narodowa została laureatem nagrody Earthshot.
Bhutan wykonał pionierski krok, wpisując ochronę przyrody do swojej konstytucji. Jego lasy chronią himalajskie systemy wodne, które pomagają utrzymać życie 1,6 mld ludzi mieszkających niżej, w całej Azji Południowej. Państwo liczące zaledwie 800 tys. mieszkańców pomaga zabezpieczyć zasoby wodne prawie jednej piątej ludzkości.
Wygrana w konkursie Earthshot pomoże Bhutanowi zrealizować cele na 2030 rok. Dzięki krajowej koalicji na rzecz przyrody Restore Bhutan kraj planuje odtworzyć 50 tys. hektarów zdegradowanych terenów, przywracając do życia lasy i rzeki, oszczędzając niemal 2 mln ton CO₂ i zabezpieczając 133 mld litrów wody.
Laureat kategorii „Czyste powietrze”: Mahindra Last Mile Mobility
Mahindra Last Mile Mobility szybko przenosi na napęd elektryczny jedno z największych na świecie źródeł zanieczyszczenia powietrza z transportu drogowego w Indiach. Sprzedała już ponad 400 tys. elektrycznych riksz. Uczynienie takich pojazdów przystępnymi cenowo dla kierowców, którzy je kupują i prowadzą, napędza jedną z najszybszych i najważniejszych zielonych transformacji, jakie widział świat.
Do 2030 roku firma chce wprowadzić na indyjskie drogi 1 mln pojazdów elektrycznych i sprawić, by „elektryk” stał się pierwszym wyborem na krótkich trasach w miastach. Wygrana w konkursie Earthshot przyspieszy wprowadzanie elektrycznych riksz w głównych metropoliach, takich jak Mumbaj, Ahmadabad, Bengaluru i Delhi. Pomoże też rozwiązywać problemy związane z parkowaniem, punktami ładowania i przepisami, tak aby czystszy transport dotarł do najbardziej zatłoczonych indyjskich aglomeracji.
Laureat kategorii „Przywróćmy życie oceanom”: Niue Ocean Wide Trust
Położone na Pacyfiku państwo wyspiarskie Niue liczy zaledwie 1700 mieszkańców, ale jego fundusz Ocean Wide Trust chroni obszar oceanu większy niż Zjednoczone Królestwo. Dzięki pionierskiemu modelowi inwestowania w ochronę przyrody Niue finansuje długoterminową ochronę swoich wód, zabezpieczając życie morskie i wspierając społeczności, które z niego żyją. Ten przełomowy program pomógł już zwiększyć liczebność ryb o 60 proc.
Wygrana w konkursie Earthshot pomoże Niue Ocean Wide Trust przyciągnąć inwestorów i partnerów potrzebnych do zebrania kolejnych 10 mln dolarów (9,09 mln euro) do 2028 roku. Przybliży to fundusz do celu, jakim jest 18 mln dolarów (16,3 mln euro) kapitału na stałą ochronę oceanu otaczającego Niue dla przyszłych pokoleń. Nagroda pomoże także Niue podzielić się tym modelem z innymi państwami wyspiarskimi Pacyfiku – celem jest, by do 2028 roku przynajmniej jedno kolejne państwo go przyjęło.
Co stało się z dotychczasowymi laureatami nagrody Earthshot?
Tegoroczni finaliści i zwycięzcy dołączają do społeczności 75 finalistów wspieranych od 2020 roku. Ich działania łącznie pozwoliły uniknąć lub wychwycić ponad 18 mln ton CO₂, chronić lub odtworzyć 58 mln hektarów lądów oraz 85 mln hektarów oceanów i wybrzeży, usunąć lub uniknąć 465 tys. ton odpadów, zaoszczędzić 21 mln ton wody i poprawić jakość powietrza w regionach zamieszkanych przez 600 mln ludzi.