Kolejny etap rozmów pokojowych pozostaje niepewny. Rosja wciąż bagatelizuje możliwość bezpośrednich negocjacji z Europą mimo presji Waszyngtonu.
Europa wreszcie uzgodniła wspólną ekipę negocjatorów, która będzie reprezentować kontynent w rozmowach dotyczących zakończenia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.
Mimo tego dyplomatycznego przełomu nadal nie wiadomo co dalej.
Rosja znów podaje w wątpliwość możliwość bezpośrednich rozmów z europejską delegacją, w skład której wchodzą teraz Francja, Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Włochy, Polska, instytucje UE (Rada i Komisja) oraz NATO.
Przedstawiciele Europy, USA i Ukrainy są zgodni, że jedyną drogą do postępu jest rozpoczęcie rozmów w formacie wielostronnym z udziałem Rosji.
Moskwa jednak wcale się nie spieszy.
„Terminu wciąż nie ustalono, a rozszerzenie formatu – o którym niektórzy mówią – również nie zostało z nami uzgodnione” – powiedział w poniedziałek Jurij Uszakow, bliski współpracownik prezydenta Rosji Władimira Putina.
Dodatkowo Uszakow zasugerował, że „może być konieczne przeprowadzenie jeszcze jednej rundy, a być może więcej niż jednej rundy rozmów trójstronnych” z USA i Ukrainą, zanim dojdzie do spotkania z Europejczykami.
Po rozmowie z Uszakowem specjalny wysłannik USA Jared Kushner brzmiał ostrożnie optymistycznie. Powiedział, że trwają przygotowania do spotkania w formacie wielostronnym, które powinno odbyć się „w najbliższej przyszłości”.
„Rozmawialiśmy o tym, jak ułatwić bezpośredni dialog Europy z Rosją, którego w dużej mierze brakowało w ciągu ostatnich czterech lat” – napisał Kushner w mediach społecznościowych.
„Ważne jest, aby obie strony mogły bezpośrednio przedstawić swoje obawy i propozycje, gdy pracujemy na rzecz bardziej stabilnej i bezpiecznej przyszłości Europy".
Dotychczas rozmowy pokojowe toczyły się dwutorowo: z jednej strony Ukraina, Rosja i USA, z drugiej – Ukraina, Europa i USA.
W praktyce oznaczało to, że Europa była odsunięta na boczny tor i próbowała nadążyć za tym, o czym rozmawia się "w głównej sali", jak miało to miejsce w Abu Zabi.
Strona amerykańska uznała, że taki dwutorowy układ osiągnął już swoje granice i nadszedł czas, by Europa i Rosja usiadły przy tym samym stole, w tym samym czasie.
Europa, która długo sprzeciwiała się takiemu bezpośredniemu dialogowi, jest teraz gotowa go podjąć.
„Jesteśmy całkowicie gotowi do zaangażowania się na poziomie wielostronnym” – powiedziała Paula Pinho, główna rzeczniczka Komisji.
Nieoficjalnie europejscy urzędnicy i dyplomaci podkreślają, że oczekiwania powinny pozostać ostrożne, bo w przypadku Rosji niczego nie da się zagwarantować. Negocjacje w samym tylko ostatnim roku przechodziły liczne wzloty i upadki, a także długą przerwę.
Przeciągająca się zwłoka Moskwy umacnia powszechne przekonanie, że Putin jedynie składa grzecznościowe deklaracje wobec Białego Domu i nie ma zamiaru traktować dyplomacji poważnie. Brutalne ataki na Ukrainę tuż przed zimą są tego dowodem.
Faktem, który budzi dodatkową nieufność, jest to, że Moskwa mówi o europejskiej architekturze bezpieczeństwa, a jednocześnie odmawia rozmów z Europejczykami.
Ten temat jest postrzegany jako wybieg, który ma odwrócić uwagę od Ukrainy, odgrzać stare pretensje i na nowo umocnić dawno utraconą strefę wpływów Rosji. Jak podaje „New York Times”, rosyjskie żądania przedstawione USA obejmowały wstrzymanie rozszerzania NATO, wycofanie wojsk do granic z 1997 roku oraz zakończenie wsparcia militarnego dla Ukrainy.
„To absurd. Rosja zachowuje się agresywnie, a potem chce zostać za to nagrodzona” – oburzył się wysoki rangą dyplomata. „Nie widzę żadnej szansy, by to przeszło".
Mimo niesprzyjających okoliczności Europejczycy chcą pokazać swoją gotowość i dyspozycyjność, jednocześnie przygotowując nowe sankcje wobec Rosji oraz dalsze wsparcie dla Ukrainy.
W czwartek wysocy rangą przedstawiciele wspólnego europejskiego zespołu spotkają się ze swoimi odpowiednikami z USA i Ukrainy, aby uzgodnić kolejne kroki w procesie. Do rozmów dojdzie na marginesie posiedzenia tzw. "koalicji chętnych" w Berlinie.
Bruksela rozpoczęła prace nad wspólnym mandatem na wypadek, gdyby format wielostronny rzeczywiście doszedł do skutku. Mandat ma zebrać zasady, którymi sojusznicy Ukrainy kierują się od początku wojny.
Austria, jeden z pierwszych państw członkowskich, które publicznie wezwały do bezpośrednich rozmów z Rosją, rozesłała dwustronicowy dokument, do którego dotarł Euronews. Ma on uporządkować negocjacje wokół czterech głównych filarów: politycznego, bezpieczeństwa, humanitarnego i gospodarczego.
Dokument wzywa UE, by maksymalnie wykorzystała swoją „siłę nacisku sankcyjnego”, przygotowała specjalną misję do monitorowania ewentualnego zawieszenia broni oraz opracowała strategię wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów. Proponuje także „podział zadań” między UE, NATO, ONZ, OBWE i Koalicją Chętnych w celu zabezpieczenia przyszłego pokoju.
„Europa wreszcie ma zespół negocjacyjny, który ma dołączyć do kolejnej rundy rozmów. Teraz uwaga musi się przesunąć z pytania «kto» na «co». Ten zespół pilnie potrzebuje mandatu dotyczącego treści” – powiedziała austriacka minister spraw zagranicznych Beate Meinl-Reisinger.
„Stawką jest nic innego jak bezpieczeństwo samej Europy".