Śledź nas
Reklama

Salento: awokado zastępuje gaje oliwne po Xylelli zagrażającej Europie

Drzewo oliwne z czerwonym znakiem na pniu, który oznacza obecność bakterii Xylella.
Drzewo oliwne z czerwonym znakiem na pniu, oznaczającym obecność bakterii Xylella -  Prawo autorskie  AP Photo
Prawo autorskie AP Photo
Przez Stefania De Michele
Opublikowano dnia •Zaktualizowano
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Od bakterii Xylella do awokado: Salento stawia na nowe rolnictwo, lecz Europę niepokoi jego rozprzestrzenianie i ograniczona dostępność wody.

Hass, Bacon i Fuerte – na polach Salento nowi bohaterowie mają egzotyczne nazwy. Między Calimerą a Vernole, w prowincji Lecce, te odmiany awokado są już coraz bardziej widoczne, tak że w połowie listopada zbiory weszły w pełni w swoje tempo. To nie jest już rolnicza ciekawostka, lecz element przestawienia produkcji w gospodarstwach Apulii, które szukają alternatywy po masowej zagładzie drzew oliwnych spowodowanej przez Xylellę fastidiosa.

REKLAMA
REKLAMA

To jednak zakład, który ma także ciemną stronę. Awokado wymaga dużych ilości wody właśnie w najgorętszych miesiącach lata, w regionie, który już zmaga się z suszą i nadmierną eksploatacją wód podziemnych.

Zmiana jest dobrze widoczna w gospodarstwie rolnym Tommasi, gdzie pierwsze drzewa posadzono w 2017 roku. Prawie dziesięć lat później każde drzewo daje od 70 do 100 owoców, co przekłada się na plon szacowany na około 10 kwintali z hektara. W kwietniu tego roku dosadzono kolejne 700 drzewek.

A gdy Salento zmienia uprawy, Xylella wciąż pozostaje zagrożeniem dla rolnictwa europejskiego, przemieniając kryzys, który zaczął się w Apulii, w problem całego regionu śródziemnomorskiego.

Xylella – zagrożenie, które nie dotyczy już wyłącznie Apulii

Historia salentyńskiego awokado zaczyna się tak naprawdę od dziejów utraconych oliwek. W październiku 2013 roku Xylella fastidiosa została po raz pierwszy wykryta w Unii Europejskiej właśnie w Apulii. To bakteria zasiedlająca ksylem, tkankę przewodzącą wodę i składniki odżywcze, co stopniowo zaburza funkcjonowanie rośliny. U drzew oliwnych może powodować gwałtowne zamieranie koron, a w najpoważniejszych przypadkach śmierć całego drzewa.

Od tego czasu choroba zmieniła rozległe obszary rolniczego krajobrazu Apulii. Nie pozostała też ograniczona do Włoch – z biegiem lat została wykryta również we Francji, Hiszpanii i Portugalii. Wśród zagrożonych upraw są nie tylko oliwki, lecz także migdałowce, drzewa cytrusowe, winorośl oraz liczne rośliny ozdobne.

Skalę problemu potwierdzają badania naukowe. W najnowszej aktualizacji bazy danych roślin żywicielskich opublikowanej w 2025 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) odnotował 727 gatunków roślin, u których zgłoszono obecność Xylelli. Dla 463 z nich istnieją solidniejsze dowody naukowe, oparte na określonych kryteriach diagnostycznych. Nie oznacza to, że wszystkie rośliny są jednakowo wrażliwe ani że każdy podgatunek bakterii może je infekować – zdolność wywoływania choroby zależy od połączenia odmiany bakterii, rośliny żywicielskiej i warunków środowiskowych.

Rok 2026 przyniósł też nowe sygnały alarmowe we Włoszech. W Kalabrii, w rejonie Taurianovy w prowincji Reggio Calabria, wykryto siedem drzew oliwnych zakażonych podgatunkiem pauca. To pierwszy ognisko w tym regionie. W Basilicacie z kolei podgatunek multiplex stwierdzono na drzewie migdałowym w rejonie Matery. W obu tych obszarach wprowadzono nadzwyczajne środki fitosanitarne i działania zmierzające do eradykacji.

Rozprzestrzenianie się bakterii sprawia, że nadzór nad sytuacją wykracza poza granice regionów i państw. Dla Europy ochrona produkcji rolnej oznacza również konieczność niedopuszczenia do tego, by lokalne ognisko stało się problemem całych sektorów.

Potencjalny rachunek dla rolnictwa europejskiego

Ile mogłaby kosztować niekontrolowana ekspansja Xylelli? Ocena opublikowana w listopadzie 2025 roku przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) wspólnie z EFSA potwierdziła, że bakteria należy do głównych zagrożeń fitosanitarnych dla Unii.

W scenariuszu szerokiego rozprzestrzenienia się choroby roczne straty produkcji mogłyby sięgnąć 7,1 mld euro, a ponad 540 tys. miejsc pracy byłoby zagrożonych. To symulacja potencjalnych skutków, a nie podsumowanie szkód już poniesionych.

Te liczby pokazują, że Xylella nie jest wyłącznie problemem Apulii. Uprawa oliwek, produkcja migdałów, cytrusów i wina to ważne gałęzie gospodarki w wielu krajach europejskich. Spadek zbiorów odbiłby się również na przemyśle przetwórczym, sieciach dystrybucji i działalności powiązanej z całymi łańcuchami rolnymi.

Unia Europejska wprowadziła więc specjalne przepisy, by przeciwdziałać bakterii. Xylella została zaklasyfikowana jako organizm szkodliwy podlegający kwarantannie, a rozporządzenie wykonawcze 2020/1201 określa obowiązki dotyczące monitoringu, wyznaczania stref występowania ognisk oraz usuwania zakażonych roślin.

Gdy bakteria zostaje wykryta na nowym obszarze, zasadą ogólną jest eradykacja: wyznacza się strefy zakażone i strefy buforowe, a kontrole i wycinka roślin odbywają się zgodnie z przepisami. Tam, gdzie choroba jest już szeroko zadomowiona i jej całkowite usunięcie nie jest uznawane za realne – jak w części Apulii – stosuje się środki ograniczania rozprzestrzeniania. Przewidziano też coroczne badania w państwach członkowskich oraz formy współfinansowania z budżetu UE działań monitorujących i zwalczających chorobę.

Prewencja jednak nie przywróci utraconych drzew oliwnych. W tym momencie w grę wchodzi poszukiwanie nowych kierunków produkcji.

Awokado, mango i papaja – nowe oblicze południowych krajobrazów wiejskich

Dla rolników, którzy stracili znaczną część swojego majątku oliwnego, dywersyfikacja może oznaczać szansę na uniknięcie porzucenia ziemi i stworzenie nowych źródeł dochodu.

Zgodnie z analizami Wydziału Nauk o Glebie, Roślinie i Żywności Uniwersytetu w Bari w częściach Apulii dotkniętych przez Xylellę znajduje się 23 885 hektarów gajów oliwnych potencjalnie nadających się do uprawy awokado. Łącznie powierzchnia Apulii przeznaczona pod uprawy tropikalne miałaby już sięgać ok. 4 tys. hektarów.

To nie jest wyłącznie decyzja biznesowa. Wzrost temperatur zmienia warunki, w jakich rozwijają się tradycyjne uprawy, i otwiera możliwości dla gatunków, które jeszcze kilka dekad temu trudno byłoby tu uprawiać. Awokado, mango i papaja należą do najbardziej widocznych przykładów.

Dane klimatyczne potwierdzają tempo zmian. Według analiz organizacji Coldiretti Puglia opartych na danych ERA5-Land programu Copernicus w pierwszych dziesięciu miesiącach 2026 roku anomalia termyczna dla Włoch osiągnęła +2,11°C względem średniej z lat 1991–2020. To najwyższa wartość w krajowej serii dla okresu styczeń–październik.

Wyższe temperatury nie oznaczają jednak automatycznie lepszych warunków rolniczych. Uprawa może mieć sprzyjające warunki termiczne, a mimo to być nieodpowiednia ze względu na zapotrzebowanie na wodę, jakość gleb czy wrażliwość na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Awokado: rośnie w cieple, ale jest bardzo spragnione

To właśnie główny słaby punkt salentyńskiej rekonwersji. Awokado jest gatunkiem subtropikalnym, który wymaga znacznego dopływu wody, szczególnie latem. Oliwka to natomiast roślina typowo śródziemnomorska, zdolna przetrwać długie okresy susz, dzięki fizjologicznemu przystosowaniu do warunków tego regionu.

System korzeniowy awokado koncentruje się głównie w powierzchniowych warstwach gleby, przez co roślina jest szczególnie zależna od dostępnej wilgoci. Szacunki agronomiczne wskazują, że zużycie wody latem może sięgać 136–220 litrów dziennie na jedną dorosłą roślinę, przy niższych wartościach wiosną.

Znacząca jest także „wodna” sygnatura owocu. Według analiz Water Footprint Network autorstwa Mekonnena i Hoekstry wyprodukowanie kilograma awokado wymaga średnio 1 981 litrów wody, uwzględniając zarówno wodę opadową, jak i tę używaną do nawadniania oraz niezbędną do rozcieńnienia zanieczyszczeń.

Oczywiście nie każde zużyte litr wody ma tę samą wagę: woda deszczowa i ta pobierana z warstw wodonośnych czy cieków powierzchniowych są różnymi zasobami. Dlatego ważne jest rozróżnienie między całkowitym śladem wodnym a faktycznym poborem wody do nawadniania.

Dla Salento problem pozostaje jednak konkretny. Awokado jest wrażliwe także na zasolenie wody i słabo przepuszczalne gleby. To szczególnie kłopotliwe cechy w regionie, gdzie rezerwy podziemne są pod silną presją, a wtargnięcie słonej wody morskiej jest dobrze udokumentowanym zagrożeniem.

Krótka ulga od suszy to za mało

Apulia formalnie zakończyła 30 czerwca 2026 roku stan klęski suszy i niedoboru wody, po obfitych opadach zimą i wiosną. Koniec stanu nadzwyczajnego nie oznacza jednak rozwiązania problemu.

Dane Obserwatorium ANBI z początku października wskazywały, że cztery sztuczne zbiorniki retencyjne w Capitanacie zawierały 98,12 mln m³ wody, czyli mniej niż 30 proc. z dopuszczalnej łącznej pojemności 331,9 mln m³.

W Salento zaopatrzenie rolnictwa w wodę w dużej mierze zależy ponadto od zasobów podziemnych. Badania hydrogeologiczne Ispra od dawna dokumentują zjawiska wyczerpywania warstw wodonośnych i intruzji morskiej, które mogą obniżać jakość dostępnej wody.

Istnieje ryzyko, że rozszerzanie upraw o wysokim zapotrzebowaniu na wodę zwiększy presję na studnie, pogłębiając konkurencję między rolnictwem a zużyciem wody przez mieszkańców. To wyzwanie, które nie dotyczy wyłącznie Apulii – gospodarowanie wodą stało się jednym z kluczowych tematów dla przyszłości rolnictwa śródziemnomorskiego, coraz częściej narażonego na długie okresy bez opadów i nieregularne deszcze.

Nowe rolnictwo, ale nie za wszelką cenę

Salentyńskie awokado pokazuje, że rekonwersja produkcji rolnej może stworzyć szanse nawet tam, gdzie kryzys fitosanitarny okazał się druzgocący. Nie jest jednak rozwiązaniem uniwersalnym. Drzewa potrzebują wielu lat, by wejść w pełną produkcję, wymagają specjalnych inwestycji i pozostają narażone na powroty zimna zimą, które mogą uszkodzić plantacje.

Wyzwaniem jest więc dobór upraw nie tylko pod kątem rosnących temperatur, lecz także realnej dostępności wody, jakości gleb i odporności na ekstremalne zjawiska klimatyczne.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Przywódcy 17 krajów UE chcą priorytetu dla rolnictwa i spójności. Meloni: to nasz wspólny cel

W Palermo pierwsza kawa uprawiana i zbierana we Włoszech: cieplejszy klimat zmienia rolnictwo

Włochy stawiają na Argentynę i Brazylię w ramach współpracy z Mercosur