Polskie dzieci stanowią największą grupę mieszkających poza Niemcami małoletnich, na które wypłacany jest niemiecki zasiłek Kindergeld - wynika z danych Federalnej Agencji Pracy. Sprawie zaczęli już przyglądać się niemieccy politycy - niektórzy domagają się całkowitego wstrzymania wypłat za granicę.
Kindergeld to niemiecki zasiłek rodzinny wypłacany przez Familienkasse (Niemiecką Kasę Świadczeń Rodzinnych) rodzicom pracującym lub prowadzącym działalność gospodarczą na terenie Niemiec. W uproszczeniu można uznać, że to odpowiednik polskiego 800+, ponieważ oba zasiłki są wsparciem dla rodzin wychowujących dzieci i w świetle przepisów Unii Europejskiej są traktowane jako świadczenia tego samego rodzaju.
W 2026 roku Kindergeld wynosi 259 euro miesięcznie na każde dziecko, czyli około 1 140 zł.
Dane, o które zapytał Federalną Agencję Pracy (Bundesagentur für Arbeit - BA) Sojusz Sahry Wagenknecht (BSW), a które jako pierwszy opisał „Bild“, pokazują, że na koniec 2025 roku Kindergeld wypłacano na 291 292 dzieci mieszkające za granicą. Według danych BA w ciągu 14 lat liczba ta niemal się potroiła: w 2011 roku było ich 103 559, a w 2015 roku 158 169.
Dzieci mieszkające za granicą to około 1,66 proc. ze wszystkich 17,6 mln dzieci, na które Niemcy wypłacają zasiłek rodzinny.
Dane pokazują, że w przypadku 112 384 spośród 291 292 dzieci mieszkających poza Niemcami uprawnionym do pobrania Kindergeld rodzicem jest obywatel Polski. Stanowi to blisko 39 proc. dzieci mieszkających poza Niemcami. Drugą co do wielkości grupę stanowi 36 727 dzieci obywateli Niemiec, wśród których mogą być np. rodziny, w których jedno z rodziców pracuje zawodowo za granicą. Jak podaje „Die Welt“, na kolejnych miejscach plasują się obywatele Czech (33 872) i Rumunii (32 459).
Kindergeld na zagranicznych kontach bankowych
Według niemieckiego portalu Merkur.de wyraźnie wzrosły też przelewy Kindergeld na zagraniczne konta bankowe. W 2025 roku trafiło na nie około 528 mln euro, podczas gdy w 2011 roku zaledwie 45,7 mln euro, czyli ponad jedenaście razy mniej. Kwot tych nie można jednak utożsamiać ze świadczeniami na dzieci mieszkające za granicą. Kindergeld na takie dziecko może zostać przelane na konto niemieckie, a rodziny z dziećmi w Niemczech mogą z kolei korzystać z kont za granicą. Na wysokość wypłat wpływa też podwyżka samego zasiłku, więc ze wzrostu przelewów nie można wnioskować, że proporcjonalnie przybyło osób pobierających świadczenie.
Dlaczego Niemcy płacą na dzieci za granicą?
Wypłaty opierają się m.in. na europejskich przepisach o koordynacji świadczeń socjalnych. Zgodnie z nimi Niemcy mogą być właściwym państwem w zakresie świadczeń rodzinnych także wtedy, gdy dziecko mieszka w innym kraju UE. Prawo do Kindergeld wynika z pracy rodzica w Niemczech, a nie z miejsca zamieszkania dziecka. Typowy przypadek to rodzic pracujący w Niemczech, podczas gdy rodzina nadal mieszka w kraju pochodzenia - np. Polsce.
Jeśli za świadczenia rodzinne odpowiada kilka państw, stosuje się reguły pierwszeństwa, które uwzględniają m.in., gdzie pracują rodzice i gdzie mieszka dziecko. W pewnych okolicznościach Niemcy płacą więc nie pełną kwotę, lecz tylko różnicę w stosunku do niższego świadczenia drugiego państwa. Mieszkanie dziecka za granicą nie oznacza zatem, że wypłata jest nieuprawniona. Ze statystyk nie da się też wyczytać, jak często przy transgranicznych wypłatach dochodzi do nadużyć.
Polacy pracujący w Niemczech mogą pobierać zasiłek, bo niemiecki zasiłek rodzinny przysługuje niezależnie od tego, gdzie mieszka dziecko. Pobieranie polskiego 800+ nie wyklucza przyznania niemieckiego zasiłku, ale informację o nim trzeba uwzględnić we wniosku. Wniosek składa się po przepracowaniu w Niemczech co najmniej czterech miesięcy.
Niemieccy politycy przyglądają się sprawie
Niemieckie media donoszą, że politycy CDU/CSU i AfD są „głęboko zaniepokojeni“ transferem świadczeń z niemieckiego budżetu za granicę. Przyznają, że chodzi o dzieci rodziców pracujących w Niemczech, ale zwracają uwagę na różnicę kosztów życia.
Günter Krings, wiceprzewodniczący frakcji CDU/CSU w Bundestagu, stwierdził, że „Niemcy są głównym eksporterem świadczeń na dzieci do innych krajów UE“.
„Koszty życia w Niemczech są znacznie wyższe niż w krajach, gdzie zostały dzieci. Obecnie prawo UE zmusza nas do wypłacania takiego samego zasiłku rodzinnego na dziecko mieszkające za granicą, jak na dziecko mieszkające w kraju, pod warunkiem, że rodzice pracują tutaj – całkowicie ignorując fakt, że koszty utrzymania są tutaj znacznie wyższe niż w wielu z tych krajów (...). Ojciec pracuje w Niemczech, jego dzieci mieszkają w Polsce, Rumunii lub Czechach i pobierają niemiecki zasiłek rodzinny. Jednak obecne 259 euro miesięcznie na pierwsze dziecko to znacznie mniej niż np. w Timișoarze. Średnio koszty życia w Rumunii są o około 40 procent niższe niż w Niemczech“ - stwierdził polityk CDU/CSU w rozmowie z „Die Welt“.
Najdalej idzie założycielka BSW Sahra Wagenknecht, która domaga się, by co do zasady nie wypłacać już Kindergeld na dzieci mieszkające poza Niemcami. W rozmowie z „Bild“ skrytykowała, że państwo przelewa pieniądze za granicę, podczas gdy ludzie w Niemczech są zdani na pomoc banków żywności (Tafeln).
"W Bitterfeld ludzie ustawiają się w kolejkach do banków żywności, a pieniądze podatników trafiają do Bukaresztu. Niemieckie państwo daje się oskubać jak świąteczna gęś. Politycy muszą znów myśleć więcej o Bitterfeld niż o Bukareszcie. Nie może być więcej zasiłków na dzieci, które w ogóle nie mieszkają w Niemczech!" - napisała na X Wagenknecht.
Z kolei AfD złożyła w Bundestagu wniosek o powiązanie zasiłku na dzieci w krajach UE z miejscowymi kosztami życia.
"To niesprawiedliwe, że przelewamy zasiłki na dzieci w pełnej wysokości na konta zagraniczne. Rumunia płaci 58 euro na dziecko. My przelewamy 250 euro. Czy te dzieci naprawdę istnieją? Tego nikt nie sprawdza. Od dziewięciu lat słyszymy: to niemożliwe. Teraz trafiło to do planu działań, ale jako mglista obietnica, że kiedyś zapytamy o to UE. Unia Europejska nie będzie reprezentować naszych interesów. Musimy robić to sami. Kiedy będziemy rządzić, obniżymy zasiłki na dzieci. A jeśli UE powie, że to nie przejdzie, i pozwie nas, to po prostu będziemy płacić mniej. Jesteśmy płatnikiem netto numer jeden. To polityka kierująca się interesem niemieckich podatników" - stwierdził René Springer poseł do Bundestagu z ramienia partii AfD.
TSUE: dostosowywanie zasiłków niezgodne z prawem UE
Takiej regulacji nie da się łatwo wprowadzić na poziomie krajowym. Europejskie przepisy o koordynacji świadczeń rodzinnych zobowiązują państwa członkowskie do uznawania w określonych warunkach roszczeń transgranicznych, więc generalne zniesienie świadczeń wymagałoby zmian na poziomie europejskim.
Próbowano już ograniczać zasiłek. Kilka lat temu koalicja rządząca zapowiadała ograniczenie Kindergeld dla dzieci mieszkających za granicą, ale wymagałoby to zmiany unijnych przepisów, które temu przeczą.
Pokazuje to przykład Austrii. Od 1 stycznia 2019 roku Wiedeń dostosowywał zasiłki do kosztów życia w kraju zamieszkania dziecka, a w czerwcu 2022 roku Trybunał Sprawiedliwości UE uznał to za niezgodne z prawem unijnym. Według Trybunału było to pośrednie dyskryminowanie ze względu na obywatelstwo, które nie ma obiektywnego uzasadnienia. Wyrok skrytykował m.in. europoseł CDU Daniel Caspary, który przekonywał, że Kindergeld nie jest elementem wynagrodzenia, lecz państwowym świadczeniem socjalnym, które ma służyć dzieciom tam, gdzie żyją. W 2026 roku Trybunał orzekł też, że powiązanie bawarskiego zasiłku rodzinnego z państwem zamieszkania dziecka jest sprzeczne z prawem UE.
1 procent wydatków na dzieci za granicą
Odmienne stanowisko zajęła Parsa Marvi z SPD. W rozmowie z „Die Welt“ przypomniała, że równe traktowanie w sprawie świadczeń rodzinnych jest ważnym elementem swobodnego przepływu pracowników w UE. „Ci, którzy tu pracują i przyczyniają się do finansowania naszego społeczeństwa, nie powinni być dyskryminowani tylko ze względu na miejsce zamieszkania swoich dzieci“ – stwierdziła.
Na skalę zjawiska zwróciła uwagę Janine Wissler, wiceprzewodnicząca klubu parlamentarnego Lewicy: „Mówimy o około jednym procencie całkowitych wydatków na zasiłki na dzieci“.
Dane agencji pokazują podobną skalę. W 2025 roku wypłacono łącznie 55,32 mld euro Kindergeld, więc 528 mln euro przelane na konta zagraniczne to około 0,95 proc. wszystkich wydatków.