Podejście do praw człowieka przez Rwandę jest krytykowane, gdy państwo szykuje się do przyjęcia pierwszych poza UE ośrodków powrotowych. Minister spraw wewnętrznych odrzuca zarzuty, wskazując na doświadczenie kraju w pracy z migrantami.
Zapowiedź partnerstwa między pięcioma krajami UE a Rwandą w sprawie utworzenia pierwszego poza wspólnotą ośrodka powrotów wywołała kontrowersje w całej Europie.
Choć ostateczne porozumienie wciąż jest negocjowane, narasta krytyka dotycząca bilansu Rwandy w dziedzinie praw człowieka. Ponadto planowane deportacje z pięciu uczestniczących krajów — Austrii, Niemiec, Danii, Niderlandów i Grecji — do Rwandy, które mają rozpocząć się w 2027 roku, mogą zostać zaskarżone przed europejskimi sądami.
„Nie widzę w tym ani przyszłości, ani człowieczeństwa” – powiedział premier Hiszpanii Pedro Sánchez w wywiadzie, gdy zapytano go o tę inicjatywę, uderzając pośrednio w pięć państw członkowskich zaangażowanych w projekt.
Porozumienie wynegocjowane w poniedziałek w Wiedniu zakłada utworzenie pierwszego ośrodka powrotów UE poza jej granicami. Ośrodek miałby jednorazowo przyjmować około 100 osób. Przeniesione do Rwandy osoby mogłyby swobodnie poruszać się po kraju i oczekiwano by, że zintegrują się ze społeczeństwem Rwandy oraz lokalnym rynkiem pracy.
Wielu posłów do Parlamentu Europejskiego ostro potępiło to porozumienie polityczne, wskazując zarówno na ryzyko nadużyć w Rwandzie, jak i na groźbę, że migranci utkną w kraju, z którym nic ich nie łączy.
„Szczególnie niepokojące jest to, że los ludzi powierza się krajowi obciążonemu udokumentowanymi zarzutami poważnych naruszeń praw podstawowych” – powiedział włoski europoseł Marco Tarquinio z grupy Socjalistów i Demokratów (S&D).
Podobne obawy wyraziła także irackiego pochodzenia szwedzka europosłanka Abir Al-Sahlani z grupy Renew Europe, która w programie Euronews Europe Tonight, zakwestionowała logikę porozumienia: „Jeśli my w Europie nie byliśmy w stanie odesłać ich do ich krajów, dlaczego wierzymy, że Rwanda będzie w stanie?” – zapytała Al-Sahlani.
Parlament Europejski już wcześniej zajmował twarde stanowisko wobec Rwandy. Wezwał do zawieszenia memorandum o porozumieniu między UE a Rwandą w sprawie krytycznych surowców ze względu na zarzuty zbrodni wojennych oraz zajęcia przez rwandyjskie siły zbrojne terytorium na wschodzie Demokratycznej Republiki Konga.
Przeciwko planowi wystąpiły też organizacje humanitarne. W wspólnym oświadczeniu łącznie 45 organizacji pozarządowych nazwało to partnerstwo „okrutnym środkiem”, który spycha migrantów w jeszcze większą niepewność.
Rwanda: prawa człowieka pod znakiem zapytania
Rwanda stara się przedstawiać jako partner państw zachodnich, które chcą relokować migrantów poza swoje granice, jednak wcześniejsze umowy tego typu napotykały poważne trudności.
W 2018 roku Kigali wycofało się z porozumienia z Izraelem dotyczącego przyjmowania uchodźców odsyłanych wbrew swojej woli, natomiast umowę w sprawie przenoszenia do Rwandy osób ubiegających się o azyl z Wielkiej Brytanii brytyjski Sąd Najwyższy uznał za niezgodną z prawem ze względu na słabe gwarancje praw człowieka w tym kraju.
W 2025 roku Kigali zgodziło się przyjąć 250 migrantów ze Stanów Zjednoczonych w ramach porozumienia z administracją prezydenta Donalda Trumpa, ale jak dotąd relokowano tylko niewielką część tej grupy.
Według raportu Amnesty International we wszystkich tych przypadkach Rwanda nie wykazała, że jest w stanie zapewnić rzetelne procedury i odpowiednią ochronę osobom przenoszonym z innej jurysdykcji.
Minister spraw wewnętrznych Rwandy Vincent Biruta odrzucił tę krytykę, odpowiadając na pytanie Euronews podczas wtorkowej konferencji.
„Prawa człowieka w Rwandzie są szanowane wobec wszystkich, a w szczególności wobec migrantów, którzy wybierają nasz kraj” – powiedział, opisując politykę integracyjną swojego kraju jako „jedną z najbardziej postępowych”, ponieważ pozwala uchodźcom pracować.
Biruta bronił długoletniego doświadczenia Rwandy w przyjmowaniu migrantów. Zwrócił uwagę, że jego kraj gości obecnie ponad 140 tys. uchodźców i osób ubiegających się o azyl oraz że od 2017 roku prowadzi ośrodek tranzytowy dla ludzi ewakuowanych z Libii.
„Które inne państwo zgłosiło się z propozycją rozwiązania dla tych uchodźców? Byliśmy jedynymi” – powiedział.