ONZ ostrzega, że chemikalia zaburzające gospodarkę hormonalną w codziennych produktach coraz bardziej zagrażają ludziom i środowisku, a przepisy wciąż są niewystarczające.
Chemikalia obecne w wielu codziennych produktach, które zakłócają działanie hormonów, stanowią coraz poważniejsze zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska. ONZ poinformowała we wtorek, że naukowcy coraz lepiej rozumieją szkody, jakie mogą one wyrządzać.
Substancje te, zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego, wykryto w mleku kobiecym i krwi pępowinowej. Wczesna ekspozycja, czasem jeszcze przed narodzinami dziecka, może rozregulować aktywność hormonów i trwale wpływać na rozwój mózgu, wzrost oraz zdrowie reprodukcyjne, ostrzega ONZ.
W nowym raporcie dwa organy ONZ wezwały do pilnych, skoordynowanych działań międzynarodowych (źródło w Angielski) na rzecz ochrony zdrowia ludzi i środowiska, ostrzegając, że polityki i regulacje mające zmienić produkty oraz sektory odpowiedzialne za powszechną ekspozycję są wciąż „rozproszone i niewystarczające”.
„To, co czyni [substancje zaburzające gospodarkę hormonalną] szczególnie niepokojącymi, to fakt, że mogą zaburzać hormony regulujące wiele kluczowych funkcji u ludzi i dzikich zwierząt – od rozwoju i rozmnażania po metabolizm i zachowanie. Skutki mogą być długotrwałe, a w niektórych przypadkach nieodwracalne” – powiedziała Sheila Aggarwal-Khan, dyrektorka ds. przemysłu i gospodarki w Programie Środowiskowym ONZ (UNEP).
Substancje zaburzające gospodarkę hormonalną (endocrine-disrupting chemicals, EDCs) występują w wielu wyrobach z plastiku, kosmetykach, lekach, zabawkach, produktach gospodarstwa domowego, elektronice i pestycydach.
Powiązano je z problemami dotyczącymi płodności i rozwoju układu rozrodczego, rozwoju mózgu i funkcji neurologicznych, regulacji hormonów, w tym tarczycy, metabolizmu, układu odpornościowego oraz zdrowia sercowo-naczyniowego.
„Ten raport to ważny krok w stronę bezpieczniejszego świata, wolnego od narażenia na EDCs” – napisały dwa organy ONZ.
„Rozwiązania już istnieją. Dostępne są bezpieczniejsze zamienniki. Zadaniem decydentów jest dopilnowanie, by te rozwiązania i alternatywy były wprowadzane w życie – dla ochrony zdrowia ludzi, zwierząt i całej planety oraz oszczędzenia co roku bilionów dolarów.”
O ile od poprzedniej oceny z 2012 r. (źródło w Angielski) wiedza naukowa znacznie się rozwinęła, o tyle, jak ostrzegają eksperci, przepisy wciąż zbyt wolno przekładają tę wiedzę na konkretne działania.
Jak w Europie regulowane są substancje zaburzające gospodarkę hormonalną?
W Unii Europejskiej substancje zaburzające gospodarkę hormonalną podlegają kilku aktom prawnym, m.in. ogólnym przepisom dotyczącym chemikaliów oraz przepisom sektorowym dotyczącym takich obszarów, jak opakowania, pestycydy i produkty biobójcze.
Jednak zdaniem krytyków obecne ramy prawne nie zapewniają ludziom ani środowisku wystarecznej ochrony przed narażeniem.
„Mimo pewnego postępu w UE, na przykład wprowadzenia nowych klas zagrożeń do identyfikacji EDCs, obywatele Unii i dzikie zwierzęta wciąż są narażeni na koktajl tych szkodliwych substancji” – powiedział Michael Warhurst, dyrektor wykonawczy organizacji ekologicznej CHEM Trust.
W UE 231 substancji oficjalnie uznano za EDCs (źródło w Angielski), a kolejne 121 jest obecnie ocenianych.
Problem wykracza daleko poza Europę. Na świecie zarejestrowano do produkcji i stosowania ponad 350 tys. chemikaliów i mieszanin chemicznych, lecz ogromna większość nigdy nie była badana pod kątem właściwości zaburzających gospodarkę hormonalną, ostrzega raport.
W ostatnich latach podjęto większe wysiłki, by opracować programy testowania. Jednak większość tych badań nie przełożyła się na działania regulacyjne ani ograniczenie ekspozycji – powiedziała Laura Vandenberg, jedna z głównych autorek raportu.
Chemikalia bywały usuwane z produktów, gdy ludzie dowiadywali się o zagrożeniu i przestawali kupować wyroby zawierające daną substancję – jak bisfenol A, używany do produkcji plastikowych pojemników do przechowywania żywności i napojów – wyjaśniła Vandenberg.
Ale prowadzi to do «problemu whack-a-mole»: jedną substancję zastępuje się inną, o podobnej budowie lub taką, której nie przebadano wystarczająco dokładnie – dodała.
Jakie są kolejne kroki?
ONZ podkreśliła, że organy regulacyjne powinny przede wszystkim chronić przed narażeniem najbardziej wrażliwe grupy, zwłaszcza w okresie ciąży, niemowlęctwa i dzieciństwa; poprawić monitorowanie i zrozumienie ekspozycji na te substancje; rozwijać metody ich identyfikacji i testowania; uwzględniać koszty związane z narażeniem oraz zaostrzać przepisy.
„Raport jasno pokazuje, że potrzebne są nowe regulacje, a także nowe paradygmaty testowania” – powiedziała Bethanie Carney Almroth, profesor ekotoksykologii na Uniwersytecie w Göteborgu w Szwecji i specjalna sprawozdawczyni ONZ ds. substancji toksycznych i praw człowieka.
„Musimy odejść od reaktywnego podejścia na rzecz działań wyprzedzających. Musimy zapobiegać powstawaniu szkód, zamiast jedynie je dokumentować i leczyć ich skutki po fakcie” – dodała.
Jak zaznaczyła współautorka rozdziału, Olwenn Martin, wiedza naukowa o tym, w jaki sposób te substancje zaburzają układ hormonalny, szybko się poszerza i coraz częściej wiąże się je z szerszym zakresem chorób, niż wcześniej sądzono.
„Najbardziej niepokoi mnie to, że regulacje wciąż oceniają większość substancji pojedynczo. To tak, jakby próbować walczyć ze zmianą klimatu, analizując po kolei każdy gaz cieplarniany i ignorując ich łączny efekt” – powiedziała Martin.