U współczesnych ludzi częsty wariant genu wpływający na płat potyliczny pochodzi od neandertalczyków.
Nowe badanie wskazuje, że mutacja genu odziedziczona po neandertalczykach może zmniejszać ryzyko schizofrenii o prawie 10%.
Neandertalczycy byli bliskimi kuzynami ewolucyjnymi współczesnych ludzi, ale wyginęli około 40 tys. lat temu. Na skutek krzyżowania się obu gatunków ludzie spoza Afryki mają dziś do 1–4% DNA neandertalskiego, podczas gdy mieszkańcy Afryki Subsaharyjskiej prawdopodobnie mają go znacznie mniej.
Badanie wykazało, że neandertalczycy przekazali częsty wariant genetyczny wpływający na płat potyliczny, czyli tylną część mózgu. W płacie potylicznym znajduje się kora wzrokowa; ta część mózgu odgrywa ważną rolę w widzeniu, tworzeniu wyobrażeń i czytaniu.
Uważa się, że neandertalczycy mieli większe płaty potyliczne niż współcześni ludzie. Tymczasem u dzisiejszych osób z tym wariantem płaty potyliczne są mniejsze – o ok. 0,85 cm sześc. na każdą kopię genu, jak wynika z badania opublikowanego w Proceedings of the National Academy of Sciences (źródło w Angielski).
Wariant znajduje się w pobliżu genu DAAM1, który koduje białko zaangażowane w rozwój mózgu.
U osób, które mają dwie kopie tego wariantu, wiąże się on także z niemal 10‑procentowym spadkiem ryzyka schizofrenii. Nie wydaje się natomiast wpływać na inteligencję ani inne poważne zaburzenia psychiczne.
„Ten wariant pochodzący od neandertalczyków wiąże się ze zmienioną anatomią mózgu u współczesnych ludzi i niższym ryzykiem schizofrenii, przy niewielnym lub żadnym związku z ogólnymi zdolnościami poznawczymi” – napisali autorzy badania, genetycy ewolucyjni Hugo Zeberg i Svante Pääbo.
„Odkrycia te skłaniają do ostrożności przed utożsamianiem rozmiaru danej części mózgu z możliwościami poznawczymi” – dodali.
Zeberg z Karolinska Institutet w Szwecji oraz Pääbo, laureat Nagrody Nobla z 2022 r. z Instytutu Maxa Plancka ds. Antropologii Ewolucyjnej w Niemczech, od lat współpracują, badając, jak geny neandertalczyków wpływają dziś na zdrowie ludzi.
Wcześniej odkryli, że duży zespół genów odziedziczonych po neandertalczykach na chromosomie 3 zwiększa ryzyko (źródło w Angielski) ciężkiego przebiegu COVID‑19. Późniejsze badania wykazały, że ten sam wariant (źródło w Angielski) chroni przed HIV.
W 2021 r. inny zespół badawczy (źródło w Angielski)stwierdził, że domieszka neandertalskiego pochodzenia może zmieniać pulę genów w sposób wpływający na ryzyko schizofrenii.
Zdaniem Zeberga i Pääbo każdy „efekt ochronny” wydaje się jednak specyficzny dla tego niedawno zidentyfikowanego wariantu genu.