Nowe badanie wskazuje, że mniejsza zimowa pokrywa lodu morskiego na Morzach Barentsa i Karskim może być powiązana z częstszymi letnimi suszami w dużej części Eurazji.
Malejąca powierzchnia lodu morskiego w szybko ocieplających się wodach Arktyki może być wczesnym sygnałem ostrzegawczym letniej suszy tysiące kilometrów dalej, we wschodniej Europie.
REKLAMA
REKLAMA
Kolejne fale upałów i skąpe opady sprawiły, że rekordowe 52 proc. Europy było w tym roku narażone na stres cieplny. Utorowało to drogę poważnej suszy i serii śmiertelnych pożarów, które przetoczyły się przez kontynent.
Cztery główne europejskie rzeki – Loara, Pad, Ren i Dunaj – w sierpniu osiągnęły rekordowo niskie poziomy, po miesiącach ekstremalnych upałów, które, jak podkreślają naukowcy, byłyby „praktycznie niemożliwe”, gdyby nie zmiana klimatu.
Spalanie paliw kopalnych z roku na rok zwiększa ryzyko letnich susz, jednak badacze mówią, że ich wcześniejsze przewidywanie mogłoby pomóc państwom podjąć „działania łagodzące we właściwym czasie”.
Czy naukowcy potrafią prognozować przyszłe susze?
Nowe badanie, opublikowane w czasopiśmie naukowym Frontiers in Water (źródło w Angielski), wykazało, że mniejsza zimowa pokrywa lodu morskiego na Morzu Barentsa i Morzu Karskim może mieć związek z częstszymi letnimi suszami na rozległym obszarze Eurazji.
Skutki rozciągają się od wschodniej Rumunii, przez Mołdawię i Ukrainę, północne rejony nad Morzem Czarnym i Kaspijskim, aż po zachodni Kazachstan.
Badacze skupili się właśnie na Morzu Barentsa i Morzu Karskim – położonych u północnych wybrzeży Norwegii i Rosji – ponieważ te akweny odnotowały jedne z najszybszych spadków zimowej pokrywy lodu morskiego w Arktyce od lat 80.
Jeśli nie zostaną podjęte działania na rzecz ograniczenia emisji CO₂, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu ONZ (IPCC) przewiduje, że do końca tego stulecia temperatura powierzchni morza w tym regionie może wzrosnąć o 4–5°C.
Zespół badawczy wskazuje, że tak szybkie ocieplenie wynika z kilku nakładających się czynników, w tym napływu cieplejszych wód Atlantyku, lokalnych sprzężeń zwrotnych związanych z kurczeniem się lodu morskiego, zmian zachmurzenia oraz innych procesów zachodzących w atmosferze.
Aby sprawdzić tę hipotezę, naukowcy sięgnęli po historyczne dane dotyczące zasięgu lodu morskiego w tych wodach od października do marca. Wykorzystali ERA5 – bazę Europejskiego Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF), która łączy obserwacje z modelem pogody, aby oszacować miesięczne średnie warunki atmosferyczne w całej Eurazji od 1940 roku.
Oddzielnie wyliczyli wskaźniki suszy, a następnie wyszukali obszary wyjątkowo suche od maja do września, gdzie opady były poniżej średniej lub atmosfera wykazywała większe zapotrzebowanie na wilgoć.
Te wyniki skorygowano, uwzględniając długotrwały wzrost stężenia CO₂ w atmosferze. Ma to znaczenie, ponieważ zarówno pokrywa lodu morskiego, jak i letnie susze zmieniają się wraz z ociepleniem klimatu, co mogłoby prowadzić do „pozornej korelacji” między nimi.
Jak fale Rossby'ego mogą sprowadzać do Europy cieplejsze powietrze
„W naszych danych zimy z mniejszą ilością lodu morskiego na Morzu Barentsa i Morzu Karskim były później związane z bardziej pofalowanym wzorem [cyrkulacji atmosferycznej] nad północnym Atlantykiem i Eurazją, zgodnym z możliwą zmianą fal Rossby'ego” – mówi główny autor, dr Petru C. Vaideanu, naukowiec z Centrum Doskonałości ds. Zmian Klimatu i Społecznych na Uniwersytecie w Bukareszcie w Rumunii.
Fale Rossby'ego, zwane też falami planetarnymi, to ogromne, falujące ruchy oceanów lub atmosfery, które poziomo przecinają planetę na tysiącach kilometrów i wyginają prąd strumieniowy.
„Taki pofalowany układ cyrkulacji atmosferycznej może sprowadzać stosunkowo ciepłe, suche powietrze do naszego nowo zidentyfikowanego pasa suszy w Eurazji i sprzyjać długotrwale niezmiennej pogodzie” – wyjaśnia Vaideanu.
„Zaobserwowaliśmy tam również mniej chmur, więc więcej promieni słonecznych ogrzewa ląd, co może dodatkowo nasilać suszę.”