Upadki stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia osób starszych, a ryzyko i ciężkość urazów rośnie z wiekiem. Wiele osób wciąż nie wie, że sprzyjają im lęk, ubytek słuchu czy problemy z poruszaniem się.
Po tym, jak ponad kilkanaście razy spadł ze schodów, Ben Melancon, były sportowiec po siedemdziesiątce, zaczął bać się z nich korzystać.
REKLAMA
REKLAMA
„Śmiertelnie bałem się tych schodów” – powiedział Melancon w komunikacie prasowym (źródło w Angielski) Ohio State University Wexner Medical Center. Ostatni upadek skończył się urazem, który wymagał dziewięciu szwów w okolicy lewego oka.
„To była właściwie ostatnia kropla” – dodał.
Melancon jest jednym z wielu starszych ludzi, którym doświadczenia związane z upadkami zostawiają trwały lęk przed utratą równowagi. Taki strach może skłaniać do unikania potencjalnie niebezpiecznych sytuacji, ale jednocześnie zwiększa ryzyko kolejnego upadku, bo ogranicza aktywność, siłę i sprawność ruchową.
„Kiedy nie czujesz się pewnie, możesz rezygnować z różnych zajęć, bo boisz się, że się przewrócisz” – mówi Michelle Easley, certyfikowana pielęgniarka praktyk w Klinice Zapobiegania Upadkom Ohio State Wexner Medical Center. „Ten lęk przed upadkiem jest w rzeczywistości jednym z największych czynników ryzyka.”
Nowy ogólnokrajowy sondaż wśród 1007 dorosłych Amerykanów, przeprowadzony przez Ohio State University Wexner Medical Center, pokazał, że 63% nie postrzega niepokoju związanego z upadkiem jako czynnika ryzyka. 60% nie widzi zagrożenia w utracie słuchu, a 74% nie dostrzega, że nagła, pilna potrzeba skorzystania z toalety może zwiększać prawdopodobieństwo upadku.
„Największym czynnikiem ryzyka upadku jest wcześniejszy upadek” – podkreśla Easley. „Gdyby więcej osób o tym wiedziało, moglibyśmy wcześniej reagować, zapewniać pomoc i zapobiegać poważniejszym urazom.”
Upadki w Europie
Problem wykracza daleko poza Stany Zjednoczone. Upadki są poważnym wyzwaniem zdrowia publicznego w całej Europie. Przyczyniają się do przyjęć do szpitala, niepełnosprawności, utraty samodzielności i przedwczesnych zgonów wśród osób starszych.
Zgodnie z europejskim opracowaniem (źródło w Angielski) opublikowanym przez European Association for Injury Prevention and Safety Promotion EuroSafe, co roku w Unii Europejskiej umiera z powodu upadków około 35 848 osób w wieku 65 lat i więcej (na podstawie danych z lat 2010–2012). Upadki są też główną przyczyną urazów zgłaszanych na szpitalnych oddziałach ratunkowych przez osoby starsze – odpowiadają za 58% takich wizyt.
Blisko połowa wizyt na izbach przyjęć z powodu upadków kończy się rozpoznaniem złamania, a około jedna piąta dotyczy urazów głowy. Oprócz obrażeń fizycznych upadki wywołują lęk i poczucie niepewności, zwiększają zależność od opiekunów z rodziny albo prowadzą do umieszczania w placówkach opieki całodobowej.
Ciężkość urazów rośnie wraz z wiekiem. Opracowanie szacuje, że 32% urazów związanych z upadkami wśród osób w wieku 65–74 lat wymaga przyjęcia do szpitala. W grupie 75–84 lata odsetek ten sięga 39%, a wśród osób w wieku 85 lat i więcej – 45%.
Jak ograniczyć ryzyko
Upadki rzadko są skutkiem jednego czynnika. Zwykle wynikają z połączenia ryzyka fizycznego, behawioralnego i środowiskowego.
Należą do nich mniejsza siła mięśni, gorsza równowaga, pogorszenie wzroku lub słuchu, choroby przewlekłe oraz równoczesne przyjmowanie wielu leków. Znaczenie mają też zachowania, na przykład nieodpowiednie obuwie i zmiany w sposobie poruszania się wywołane lękiem przed upadkiem.
Dom jest szczególnie ważnym miejscem profilaktyki. Według danych EuroSafe 64% urazów związanych z upadkami zdarza się właśnie w domu. Ponad połowa wypadków wewnątrz domu ma miejsce w salonach i sypialniach, następnie w łazienkach i na schodach.
Poza domem ryzyko zwiększają nierówne chodniki, śliskie nawierzchnie oraz zaniedbane przestrzenie publiczne.
Ważnym elementem zapobiegania jest wzmacnianie siły i równowagi poprzez aktywność fizyczną, szczególnie w ramach programów prowadzonych pod okiem fizjoterapeutów.
Melancon przez cztery miesiące kilka razy w tygodniu uczęszczał do Kliniki Zapobiegania Upadkom Ohio State, gdzie pracował z fizjoterapeutą nad poprawą siły i równowagi. Zaczął też codziennie rano ćwiczyć w domu i nosić sportowe obuwie z lepszym podparciem.
Od zakończenia programu nie miał już żadnego upadku.
„Nie boję się już schodów” – mówi. „Wejdę i zejdę po każdych schodach, jakie tylko wskażesz.”
Europejskie badania potwierdzają skuteczność wieloaspektowego podejścia, łączącego indywidualną ocenę ryzyka, przegląd przyjmowanych leków, dopasowane programy ćwiczeń oraz poprawę bezpieczeństwa w domu i w przestrzeni publicznej. Jak wynika z analiz przytoczonych w opracowaniu EuroSafe, celowane programy profilaktyki upadków mogą zmniejszać liczbę urazów o 20–40% w grupach wysokiego ryzyka.
Easley zaleca sprawdzenie domu pod kątem słabego oświetlenia, luźnych dywaników i schodów, które mogą sprawiać trudności. Łazienki powinny umożliwiać bezpieczne wejście i wyjście, bez przeszkód sprzyjających potknięciu.
„Dywany to ogromny problem – trzeba je usunąć albo dobrze przymocować” – podkreśla Easley. „Chodzi o bezpieczeństwo, a nie odbieranie ludziom niezależności.”
Warto też omówić z lekarzem lub farmaceutą przyjmowane leki, bo niektóre mogą powodować zawroty głowy albo zaburzenia równowagi.
Melancon zachęca osoby, które boją się upadków, by szukały pomocy i wytrwale pracowały nad powrotem do sprawności.
„Dasz radę” – mówi. „Jeśli się zaangażujesz i będziesz konsekwentny, uda ci się.”