Od fałszywych powiadomień po darmowe wersje próbne, które po cichu zamieniają się w płatne abonamenty – długo oczekiwana ustawa o uczciwości cyfrowej ma nazwać i zakazać pułapek utrzymujących użytkowników przy klikaniu, wydawaniu i subskrybowaniu.
Komisja Europejska planuje całkowicie zakazać dziesięciu typów manipulacyjnych rozwiązań na stronach internetowych i w aplikacjach – od fałszywych komunikatów o kończącym się towarze po domyślnie zaznaczone dodatki i natrętne wyskakujące okienka – wynika z projektu aktu "Digital Fairness Act", który widział Euronews.
REKLAMA
REKLAMA
Projekt, który ma zostać przedstawiony w środę, przewiduje też zakaz lootboxów i mechanik pay-to-win dla dzieci w grach wideo, wymóg umieszczenia przycisku „tu zakończ umowę” przy subskrypcjach online oraz możliwość nakładania przez Komisję kar do 6% globalnych obrotów firmy.
Ocena skutków przygotowana przez Komisję szacuje, że nowe przepisy oszczędzą konsumentom 88,4 mld euro strat finansowych w latach 2025–2035. Uwzględniając czas tracony na nieuczciwe praktyki, roczna korzyść ma wynieść 13,7 mld euro, przy powtarzających się kosztach dla biznesu na poziomie 678 mln euro rocznie, po uwzględnieniu nakładania się poszczególnych środków.
Rzecznik Komisji powiedział Euronews Next, że instytucja „nie komentuje przecieków”.
Projekt zastąpiłby dyrektywę UE z 2005 roku w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych rozporządzeniem, które obowiązywałoby bezpośrednio we wszystkich 27 państwach członkowskich.
W centrum dokumentu znajduje się nowa lista „ciemnych wzorców” uznanych za nieuczciwe w każdej sytuacji. Oznacza to, że organy nie musiałyby już osobno udowadniać szkody w każdej sprawie.
Lista obejmuje:
- utrudnianie rezygnacji w stopniu nieproporcjonalnym w stosunku do łatwości zawarcia umowy
- ukrywanie cen lub zasad automatycznego odnawiania
- fałszywe sugerowanie, że nie ma żadnej alternatywy
- nieprawdziwe lub nieprecyzyjne twierdzenia o dostępności albo popularności produktu
- ostrzeżenia o rzekomym braku towaru powtarzane na kolejnych etapach zakupu
- domyślnie zaznaczone opcje dodające kolejne produkty lub większe ilości
- przedstawianie odmowy jako błędnego wyboru
- wielokrotne nakłanianie konsumenta do zmiany raz dokonanego wyboru
- mylące, podwójne przeczenia
- fałszywe powiadomienia sugerujące, że ktoś skontaktował się z użytkownikiem
Komisja mogłaby dopisywać do tej listy nowe sztuczki bez ponownego zwracania się do ustawodawców.
Projekt zakazuje też tzw. drip pricing, czyli ujawniania nieuniknionych opłat dopiero na etapie płatności. Zabroni „promocji” typu „było/jest”, wyliczanych na podstawie ceny rekomendowanej przez producenta zamiast rzeczywistej ceny konkurencji, oraz wpisze na czarną listę wprowadzające w błąd twierdzenia sprzedawców typu dropshipping.
Szczególną uwagę poświęcono dzieciom. Płatne lootboxy i mechaniki pay-to-win w grach wideo byłyby zakazane dla nieletnich. Waluty w grach musiałyby pokazywać swoją wartość w prawdziwych pieniądzach i byłyby domyślnie wyłączone dla dzieci, chyba że rodzic wyrazi zgodę.
Reklama oparta na profilowaniu nieletnich byłaby zakazana dla wszystkich sprzedawców, a nie tylko dużych platform już objętych aktem o usługach cyfrowych.
Wszyscy użytkownicy zyskaliby prawo do wyłączenia autoodtwarzania, powiadomień niezwiązanych z ich własną aktywnością, nagród za utrzymywanie serii (streaków) oraz funkcji chatbotów, które udają relacje i mają utrzymywać ludzi w zaangażowaniu.
Bezplatne okresy próbne nie mogłyby już automatycznie zmieniać się w płatne subskrypcje, jeśli konsument nie wyrazi na to wyraźnej zgody. Klienci mieliby też przypomnienia przed automatycznym odnowieniem oraz prawo do rozmowy z człowiekiem w obsłudze klienta.
Po raz pierwszy w prawie konsumenckim UE projekt wyznacza też zasady dla agentów zakupowych opartych na sztucznej inteligencji. Użytkownicy wybieraliby, jakie zakupy muszą zatwierdzać osobiście, a agenci musieliby ujawniać sponsorowane podpowiedzi.
Rozporządzenie zaczęłoby obowiązywać 12 miesięcy po wejściu w życie. Najpierw musi zostać uzgodnione przez Parlament Europejski i państwa członkowskie.
Sprzeciw Niemiec
Projekt już spotyka się z oporem Berlina. W dokumencie typu non-paper z 14 października, opisywanym przez Agence Europe, rząd Niemiec argumentował, że istniejące dyrektywy konsumenckie powinny zostać znowelizowane, zamiast tworzenia nowego, horyzontalnego aktu.
Stwierdzono też, że potrzeba przekształcenia dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w rozporządzenie „nie została dotąd wystarczająco wykazana”.
Komisarz ds. konsumentów, Michael McGrath, który prowadzi ten projekt, stara się uspokoić przedsiębiorców.
Przemawiając na szczycie sektora handlu detalicznego w Brukseli w ubiegłym roku, jak relacjonował Euronews, opisał projekt jako „inicjatywę zarówno prorozsądną, jak i przyjazną biznesowi”, która ma zmniejszyć obciążenia administracyjne.