Odkrycie Ameryki pozostaje jedną z największych wypraw w dziejach, momentem spotkania dwóch kultur. Przed wyruszeniem Kolumb znalazł w klasztorze La Rábida wsparcie franciszkanów i braci Pinzón, kluczowe dla doprowadzenia podróży do skutku.
Na niewielkim wzgórzu w prowincji Huelva, w miejscu, gdzie rzeka Tinto łączy się z Odielem, zanim obie wpadają do Atlantyku, stoi jeden z najważniejszych punktów na mapie historii świata: klasztor Santa María de La Rábida. Gdyby nie jego mury, zakonnicy i wiara, którą tam pokładano, wyprawa Krzysztofa Kolumba najpewniej nigdy nie wyruszyłaby z pobliskich wybrzeży Palos de la Frontera ku Nowemu Światu.
REKLAMA
REKLAMA
Obecność franciszkanów w tym miejscu sięga początków XIII wieku, kiedy pierwsi bracia osiedlili się w tym pierwotnym eremie nad ujściem rzek w okolicach Huelvy. Przez dziesięciolecia La Rábida pozostawała miejscem skupienia i modlitwy, z dala od zgiełku, aż los – i upór pewnego żeglarza – uczynił z niej epicentrum jednego z najważniejszych w dziejach spotkań dwóch dotąd nieznających się światów.
Dziś wciąż można stąpać po tej samej ziemi, po której chodził żeglarz, i przejść przez drzwi, które przesądziły o jego losie. Tam, w La Rábida, witają nas franciszkanie – tak jak ponad 500 lat temu przyjęli Krzysztofa Kolumba.
Schronienie żeglarza bez szczęścia
Kiedy Kolumb dotarł w te strony, od lat próbował przekonać jakąś europejską koronę do swojego projektu: zachodniej, handlowej trasy do Indii, która – choć sam tego nie wiedział – miała go doprowadzić do nieznanego Europejczykom kontynentu. Zanim trafił do Huelvy, bez powodzenia szukał poparcia w Portugalii, Francji i we Włoszech. Próbował porozumieć się także z Kastylią i Aragonią, lecz ówcześni monarchowie byli wtedy pochłonięci kampanią w Granadzie, by po ponad 770 latach rekonkwisty odbić ostatni muzułmański bastion na Półwyspie Iberyjskim.
To właśnie w klasztorze La Rábida znalazł coś więcej niż nocleg: znalazł sojuszników gotowych uwierzyć w jego plan i poprzeć go przed królową Kastylii Izabelą I, główną protektorką projektu Kolumba i obrończynią rdzennych mieszkańców nowo odkrytych ziem. To ona zażądała, by traktować ich jak kastylijskich poddanych, ludzi wolnych, chronionych przed krzywdą i niewolą. Nawet w chwili śmierci nie zapomniała o nowych poddanych. Testament królowej Kastylii Izabeli uchodzi za jeden z najważniejszych kamieni milowych w historii prawa, zapowiadających nowoczesne pojęcie praw człowieka, bo ustanawiał ochronę i wolność rdzennych mieszkańców Ameryki.
Franciszkanie, zwłaszcza brat Juan Pérez, dawny spowiednik królowej, wysłuchali projektu Kolumba i postanowili wstawić się za nim na dworze Królów Katolickich. Dzięki tej mediacji żeglarz-pionier uzyskał wreszcie audiencję, która zakończyła się poparciem królowej Kastylii Izabeli I – wizjonerskiej monarchini, która zdecydowała się sfinansować wyprawę mającą odmienić bieg historii.
Madonna, która „widziała” początek wyprawy
W murach tego eremu do dziś przechowywana jest figura Matki Bożej z La Rábida, znanej też jako Nasza Pani od Cudów. Według przekazu to przed tą figurą sam Kolumb modlił się tuż przed wyruszeniem w nieznane, w podróż, którą wielu uważało za szaleństwo, a która ostatecznie przerysowała mapę świata.
Odwiedzić dziś kaplicę, w której znajduje się ta figura, to w pewnym sensie stanąć dokładnie w miejscu, gdzie zrodziła się wyprawa: w przestrzeni, w której słychać ciszę, w punkcie, który był bezpośrednim świadkiem decyzji przesądzającej o losach dwóch kontynentów.
Bracia Pinzón – klucz do wypłynięcia ku Nowemu Światu
Samo przekonanie Korony nie wystarczało: Kolumb potrzebował załogi gotowej wyruszyć w rejs w nieznane, który wielu ówczesnych marynarzy uznawało za podróż bez powrotu. Wtedy na scenę wkroczyła jedna z najbardziej wpływowych rodzin morskiego Palos de la Frontera: bracia Pinzón.
Martín Alonso Pinzón, doświadczony żeglarz i szanowany mieszkaniec miasteczka, zastawił swoją reputację w służbie przedsięwzięcia i pomógł zwerbować sporą część załogi, przełamując opór tych, którzy nie ufali planowi Kolumba. Jego zaangażowanie okazało się tak istotne, że ostatecznie objął dowództwo karaweli La Pinta, podczas gdy jego brat, Vicente Yáñez Pinzón, przejął komendę nad La Niña. Trzeci z braci, Francisco Martín Pinzón, popłynął jako maester, czyli zastępca kapitana, na pokładzie La Pinta, dopełniając rodzinnej obecności na trzech jednostkach wyprawy obok nao Santa María, którą dowodził sam Kolumb.
Bez ludzkiego i żeglarskiego wsparcia rodu Pinzónów wyprawa najpewniej nie zdołałaby wypłynąć z portu Palos 3 sierpnia 1492 roku.
Dziś rekonstrukcje tych trzech okrętów można zwiedzać na nabrzeżu Muelle de las Carabelas. Tam trzy statki pozwalają zajrzeć w eksploratorską przeszłość dawnej Kastylii.
Dziedzictwo pełne blasków i cieni
Odkrycie Ameryki, zapoczątkowane w tym niewielkim klasztorze koło Huelvy, przyniosło największą w dziejach nowożytnych wymianę kulturową, gospodarczą i biologiczną. Dzięki temu spotkaniu do Europy trafiły dziś nieodzowne produkty: ziemniak – który wieki później odegrał kluczową rolę choćby podczas irlandzkiej klęski głodu – pomidor, trzcina cukrowa czy cenione ziarna kakao. Jednocześnie temu przedsięwzięciu towarzyszyły epizody przemocy i podporządkowywania ludów rdzennych, co dziś poddaje się krytycznej ocenie, choć trudno ją mechanicznie przenosić w realia XV wieku.
La Rábida to nie tylko budowla sakralna: to symboliczny punkt wyjścia złożonego procesu historycznego, który pozwala zrozumieć zarówno rozkwit nowych relacji między kulturami, jak i cienie, jakie ten sam proces za sobą pociągnął.
Dziś franciszkański klasztor Santa María de La Rábida jest ważnym punktem turystycznym i kulturalnym dla tych, którzy chcą prześledzić przygotowania do odkrycia Ameryki. W jego salach zachowały się dokumenty, makiety i przedmioty odtwarzające życie klasztorne XV wieku, a także atmosferę, w której Kolumb dopracowywał ostatnie szczegóły swojej wyprawy.
Spacer po krużgankach, gdy niebo rozświetla Księżyc, który miał natchnąć żeglarza do wyprawy za morza, spojrzenie na figurę Naszej Pani od Cudów oraz na ten sam krajobraz, z którego odpływały karawelki, to sposób na bezpośrednią podróż do źródeł historii nowożytnej. To miejsce pielgrzymki nie tylko religijnej, ale także historycznej dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak niewielki klasztor w Huelvie zdołał odmienić bieg dziejów świata.