Niepogoda spowodowała nagromadzenie łatwopalnego materiału na ziemi, a minister administracji wewnętrznej ponawia apele o oczyszczanie lasów. W najbardziej dotkniętych rejonach trwają prace przy udrażnianiu dróg. System ma nieco więcej sił i samolotów niż w 2025 r.
Rok 2025 przyniósł najbardziej niszczycielski sezon pożarów w historii Unii Europejskiej (UE), z ponad milionem spalonych hektarów. Portugalia znalazła się w gronie państw, w których ogień wyrządził największe szkody.
REKLAMA
REKLAMA
Według Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej (źródło w Portugalski) w kraju odnotowano 999 pożarów, które strawiły 284 012 hektarów. Powierzchnia spalona w porównaniu z 2024 rokiem podwoiła się, co sprawia, że 2025 jest drugim najgorszym rokiem ostatniej dekady, tuż po tragicznym 2017 roku, kiedy ogień zniszczył ponad 500 tys. hektarów i pochłonął ponad 100 ofiar śmiertelnych.
Ten sam ośrodek potwierdza narastającą tendencję i wskazuje na wzrost prawdopodobieństwa występowania skrajnych zjawisk pogodowych, zdominowanych przez tak zwane megapożary – bardziej gwałtowne, rozprzestrzeniające się szybciej, a przez to trudniejsze do opanowania. Nowy wzorzec stał się szczególnie widoczny od 2017 roku, wraz z częstszymi falami upałów, dłuższymi latami i okresami suszy.
Do tej krytycznej kombinacji w 2026 roku doszedł efekt burz z początku roku. Silne podmuchy wiatru z pierwszych miesięcy oderwały korony i powaliły drzewa, rozrzucając liście i inną roślinność, które przy rosnących temperaturach szybko wysychają, ułatwiają zapłony i zwiększają początkową prędkość rozprzestrzeniania się ognia.
Oprócz tego drobnego paliwa w lasach zalega również materiał drzewny nagromadzony w gęstych warstwach – od gałęzi po pnie – który potęguje siłę i czas trwania pożaru. Zgodnie z inwentaryzacją przeprowadzoną przez urząd miasta Leiria z użyciem dronów, opisaną przez dziennik „Expresso”, tylko w tej gminie zniknęło od pięciu do ośmiu milionów drzew, zarówno na terenach miejskich, jak i w lasach.
Minister administracji wewnętrznej powtarza te ostrzeżenia i od początku kwietnia nie ustaje w apelach do mieszkańców, by „zrobili swoją część” i oczyścili tereny wokół domów.
Luís Neves, cytowany przez agencję Lusa, zapowiedział „straszne lato” właśnie z powodu „nowych, nadzwyczajnych i negatywnych czynników” wywołanych przez cały ciąg burz. Podkreślił, że do usunięcia jest więcej roślinności, a wiele dróg wciąż pozostaje zablokowanych.
Przypomniał, że prawo ogranicza interwencje na prywatnych nieruchomościach, a mimo to zaapelował do właścicieli, by sygnalizowali obszary o najtrudniejszym dostępie, gdzie zespoły ochrony ludności będą mogły skupić swoje działania.
Opracowano model oceny ryzyka, który pozwala priorytetyzować działania w gminach najmocniej dotkniętych klęską żywiołową, ze szczególnym wsparciem dla mniejszych skupisk ludności.
Luís Neves podkreślił współpracę Obrony Cywilnej, sił bezpieczeństwa, samorządów i sił zbrojnych w ramach Zintegrowanego Dowództwa ds. Prewencji i Operacji (CIPO) – struktury skupiającej ministerstwa administracji wewnętrznej, obrony oraz rolnictwa i gospodarki morskiej, której zadaniem jest odblokowywanie przejazdów i poprawa dojazdu na terenach leśnych.
„W 22 gminach zidentyfikowano 10 tys. kilometrów dróg, dróżek wiejskich, pasów przeciwpożarowych i gruntów do oczyszczenia, a w ciągu tygodnia udało się uprzątnąć już 3 tys. kilometrów, czyli prawie jedną trzecią” – poinformował, dodając, że CIPO, zaplanowane początkowo do pracy do 31 maja w regionach Centrum oraz Lizbona i Dolina Tagu, ostatecznie nie ma wyznaczonej daty zakończenia i może nadal być przydatne, jeśli sytuacja pożarowa się pogorszy.
Marinha Grande oczyściła już ponad 154 kilometry leśnych dróg
Od kilku tygodni w Marinha Grande słychać piły łańcuchowe, które torują przejazd przez zwały drewna zalegające na drogach wśród lasów sosnowych i eukaliptusowych.
To zakrojona na szeroką skalę operacja prowadzona siedem dni w tygodniu od początku marca przez duży zespół, w skład którego wchodzą Miejska Służba Obrony Cywilnej, Biuro Techniczne ds. Lasów, żołnierze Gwardii Narodowej Republikańskiej (GNR), Instytut Ochrony Przyrody i Lasów (ICNF), Specjalna Formacja Obrony Cywilnej, strażacy ochotnicy z Marinha Grande i Vieira de Leiria oraz siły zbrojne.
„Burza uderzyła w nas w nocy z 27 na 28 stycznia i w terenie wciąż widać wiele szkód” – podkreślił w rozmowie z Agence France-Presse (AFP) Paulo Vicente, burmistrz Marinha Grande.
Władze miejskie poinformowały w komunikacie (źródło w Portugalski) opublikowanym na oficjalnej stronie internetowej, że poważnie uszkodzona została sieć dróg leśnych obejmująca około 289 kilometrów. Wiele z tych dróg jest „kluczowych dla dojazdu pojazdów ratunkowych oraz dla zapobiegania i zwalczania pożarów na terenach wiejskich” – ostrzega urząd miasta.
Priorytetem jest połączenie poszczególnych dróg leśnych tak, aby zapewnić bezpieczne poruszanie się po tych terenach i dojazd do najbliższych zabudowań.
Do 6 maja oczyszczono już 154,22 kilometra sieci dróg leśnych, czyli więcej niż zakładany początkowo cel 115 kilometrów. „W związku z dobrym przebiegiem operacji, skalą działań i potrzebami rozpoznanymi w terenie wyznaczono nowy cel – 178,31 kilometra” – przekazał urząd w tym samym komunikacie.
„Gdyby władzom udało się usunąć całe to drewno, czułbym się znacznie spokojniejszy, bo to ogromna ilość paliwa dla ognia… Na swojej działce staram się usunąć tyle, ile zdołam” – mówi w rozmowie z AFP 79-letni emeryt Manuel Calhanas.
Prace obejmują nie tylko odblokowywanie dróg, lecz także oczyszczanie gruntów i tworzenie pasów zarządzania paliwem (obszarów, na których roślinność jest ograniczana lub wycinana). Jak podkreśla miasto, działania te są kluczowe, by zmniejszyć ryzyko pożarów na terenach wiejskich.
Planowana interwencja obejmie łącznie 198,95 hektara, „w tym pasy wzdłuż sieci dróg gminnych oraz w strefach styku z terenami przemysłowymi Marinha Grande i Vieira de Leiria” – czytamy w komunikacie na stronie urzędu miasta.
Naukowcy z grupy World Weather Attribution (źródło w Portugalski) (WWA) ostrzegli kilka dni temu, że 2026 może być jednym z najbardziej ekstremalnych lat w historii pod względem pożarów lasów na świecie, ze względu na połączenie skutków zmian klimatu z nasileniem zjawiska El Niño.
„Prognozowane jest wyjątkowo gorące lato, a dla naszego regionu te lasy sosnowe to beczka prochu” – ostrzega burmistrz Marinha Grande.
Środek opóźniający spalanie jedną z głównych broni w walce z ogniem
Krajowy Urząd ds. Sytuacji Nadzwyczajnych i Ochrony Ludności (ANEPC (źródło w Portugalski)) zapowiada, że w 2026 roku szczególna uwaga zostanie poświęcona dystryktowi Leiria (ponownie w centrum uwagi znajdzie się Pedrógão Grande), który najmocniej ucierpiał na skutek burzy Kristin, właśnie ze względu na ilość materiału palnego zalegającego na terenach zielonych.
Wśród obszarów krytycznych znajdują się też pozostałe dwa dystrykty wchodzące w skład śródlądowego pasa lasów sosnowych – Coimbra i Castelo Branco – a także północ kraju i Algarve – wskazał w wywiadzie dla agencji Lusa Mário Silvestre, krajowy dowódca ds. sytuacji nadzwyczajnych i obrony cywilnej.
Władze chcą zwalczać pożary w ciągu pierwszych minut od wybuchu i zamierzają upowszechnić stosowanie środka opóźniającego spalanie – substancji chemicznej zdolnej spowalniać, a nawet zatrzymywać postęp płomieni.
„W tym roku będziemy mieć jeszcze cztery ośrodki lotnicze korzystające ze środka opóźniającego spalanie, co oznacza, że łącznie będzie ich pięć. Chcemy, aby odsetek powodzenia, jaki obecnie osiągamy przy ataku początkowym, był jeszcze wyższy” – zapowiedział Mário Silvestre.
Ta substancja była wykorzystywana w 2025 roku tylko w jednym ośrodku lotniczym, ale wobec dobrych wyników będzie „jednym z głównych priorytetów” w 2026 roku – dodaje Mário Silvestre. Chodzi o próbę powstrzymania pożarów, które dziś rozprzestrzeniają się znacznie gwałtowniej niż dekadę temu.
W ramach tej strategii wyprzedzającej w każdej z subregionów kraju zostaną rozlokowane wyspecjalizowane zespoły rozpoznawcze, odpowiedzialne za przekazywanie dowódcy operacji kluczowych informacji o zagrożeniu i rodzaju pożaru. Celem jest poprawa komunikacji całego systemu i zapewnienie wcześniejszej interwencji.
Równocześnie zwiększono liczbę grup tzw. rozszerzonego ataku – z jednej do czterech. To formacje o zaawansowanych możliwościach taktycznych, wzywane do akcji wymagających długotrwałej interwencji.
Wszystkie wprowadzone zmiany zostaną sprawdzone podczas intensywnego treningu operacyjnego, którego celem będzie dopracowanie koordynacji między wszystkimi służbami zaangażowanymi w działania.
Specjalny Zespół do Walki z Pożarami Terenów Wiejskich (DECIR) na 2026 rok dysponuje nieco większymi siłami niż w roku ubiegłym.
Najbardziej krytyczna faza – Delta – potrwa od 1 lipca do 30 września. W tym okresie DECIR będzie liczyć 15 149 ratowników tworzących 2 596 zespołów, dysponujących 3 463 pojazdami lądowymi i 81 statkami powietrznymi. Po raz pierwszy do walki z pożarami zostaną także skierowane dwa śmigłowce Black Hawk sił powietrznych, o większej zdolności transportu wody i prowadzenia bardziej skomplikowanych operacji.
W tym najbardziej wymagającym okresie do dyspozycji władz będzie 50 maszyn gąsienicowych, czyli dwa razy więcej niż w 2025 roku; dodatkowe 18 zapewni ICNF – poinformował sekretarz stanu ds. ochrony ludności, Rui Rocha, w wywiadzie dla JN/TSF (źródło w Portugalski).
Od ostatniego piątku w terenie działa pierwsze w tym roku wzmocnienie zasobów, określane jako „poziom Bravo”, które potrwa do końca maja: w gotowości jest 11 955 ratowników zrzeszonych w 2 031 zespołach, wspieranych przez 2 599 pojazdów i 37 statków powietrznych.
Zgodnie z zapowiedzią krajowego dowódcy ds. sytuacji nadzwyczajnych i ochrony ludności przedstawiony plan może być modyfikowany w zależności od ocen dokonywanych na poszczególnych etapach jego realizacji.