Nowy indeks transformacji fundacji Bertelsmanna pokazuje: świat coraz bardziej skręca w stronę autokracji. Jednym z nielicznych wyjątków jest sąsiednia Polska, gdzie zmiany idą w inną stronę.
Demokracje pod presją: coraz więcej państw osuwa się w systemy autorytarne, a demokracje przechodzą do defensywy – wynika z nowego Indeksu Transformacji Fundacji Bertelsmanna (BTI). Obecnie 56 proc. ze 137 badanych państw rządzi się w sposób autokratyczny.
REKLAMA
REKLAMA
W 77 państwach objętych badaniem władzę sprawują reżimy autokratyczne, z czego niemal dwie trzecie to twarde autokracje. Oznacza to całkowite lekceważenie praw podstawowych – wskazują autorzy raportu Bertelsmanna. To rekordowy poziom od początku badań w 2006 roku.
"BTI ponownie pokazuje, jak bardzo instytucje demokratyczne na całym świecie znajdują się pod presją. Jednocześnie w wielu miejscach obserwujemy niezwykle żywy opór wobec ich demontażu" – mówi Daniela Schwarzer, członkini zarządu Fundacji Bertelsmanna. "W tej zdolności do mobilizacji, która pochodzi przede wszystkim od aktywnego społeczeństwa obywatelskiego, kryje się kluczowy potencjał odnowy demokracji".
Raport ostrzega jednak, że autokratyczne tendencje przebijają się także w wielu demokracjach. "Wiele wybranych w wyborach rządów wydrążyło od środka kluczowe instytucje demokratyczne, aby utrzymać się u władzy. To nadużycie władzy toruje drogę do autokracji" – mówi ekspertka ds. demokracji i współautorka badania Sabine Donner.
Obraz sytuacji pokazuje jednak także pojedyncze pozytywne tendencje. W Brazylii i Polsce udało się odwrócić autorytarny trend, choć w silnie spolaryzowanych społeczeństwach długofalowy sukces wcale nie jest przesądzony. Te przykłady świadczą o rosnącej zdolności demokracji do uczenia się, ochrony instytucji i wykorzystywania okien możliwości na reformy.
Polska: lider odporności demokratycznej
Według autorów raportu po latach regresu demokratycznego obecny rząd Donalda Tuska rozpoczął zmianę kursu. Dzięki temu Polska stała się przykładem tego, co raport określa jako "odporność demokratyczną".
Podczas gdy wiele rządów celowo osłabia instytucje, w Warszawie jak utrzymuje raport udało się przynajmniej częściowo te struktury ponownie wzmocnić. Według BTI nie jest to wcale oczywiste, bo demontaż systemów demokratycznych bardzo często wychodzi właśnie od wybranych w wyborach rządów.
"Kierując się przede wszystkim celem utrzymania się u władzy, wybrane polityczne elity kontynuowały stopniowe wydrążanie kluczowych instytucji demokratycznych" – napisano w raporcie "Repression trifft auf Widerstand" autorstwa Sabine Donner, Hauke Hartmanna i Sebastiana Plate.
Autorzy ostrzegają jednak, że raz osłabione instytucje odbudowują się bardzo powoli. Reformy często hamują pozostałe sieci powiązań poprzednich ekip rządzących, polaryzacja polityczna oraz blokady instytucjonalne.
Tak jest także w Polsce. Mimo postępów zaufanie do instytucji państwa pozostaje niskie, a scena polityczna jest silnie spolaryzowana. Powrót do stabilnych standardów demokratycznych to długotrwały proces.
Niemcy, podobnie jak 22 inne kraje OECD uznawane za stabilne demokracje, nie są objęte badaniem BTI. Opisanych trendów nie da się jednak ograniczyć do innych regionów świata. Narastająca polaryzacja, spadek zaufania do instytucji i presja na procedury demokratyczne to zjawiska, które stawiają wyzwania także przed ugruntowanymi demokracjami. Przykład Polski pokazuje, że demontaż demokracji nie musi być trwały, ale też jak kruchy pozostaje proces jej odbudowy.