Dziś Prezydium PACE zatwierdzi 12 przedstawicieli Platformy Rosyjskich Sił Demokratycznych

W poniedziałek Prezydium Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (PACE) zatwierdzi 12 przedstawicieli Platformy Rosyjskich Sił Demokratycznych.

Utworzona na mocy rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 2621 z dnia 1 października 2025 r. Platforma jest bezpośrednią konsekwencją rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. i wydalenia Federacji Rosyjskiej z Rady Europy w dniu 16 marca 2022 r., kiedy to "wojna agresji przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się w 2014 r., przerodziła się w inwazję na dużą skalę".

Po wydaleniu Rosji Rada Europy stwierdziła w rezolucji 2433 potrzebę "zintensyfikowania interakcji z białoruskim i rosyjskim społeczeństwem obywatelskim, obrońcami praw człowieka, niezależnymi dziennikarzami, środowiskiem akademickim i siłami demokratycznymi szanującymi wartości i zasady Organizacji".

Czym jest Platforma Rosyjskich Sił Demokratycznych i jak powstała?

W kolejnych miesiącach wielu przedstawicieli rosyjskich sił demokratycznych zostało zaproszonych do udziału w przesłuchaniach organizowanych przez komisje PACE. Ponadto ustanowiono nieformalną platformę dialogu, skupiającą członków Zgromadzenia pełniących określone funkcje i przedstawicieli rosyjskich sił demokratycznych w celu omówienia kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym: roli rosyjskich sił demokratycznych w zakończeniu rosyjskiej wojny agresji i sposobów wzmocnienia sankcji wobec rosyjskiego reżimu; zapewnienia Rosjanom dostępu do wolnych i niezależnych mediów, przeciwdziałania rosyjskiej dezinformacji oraz sytuacji rosyjskich sił demokratycznych na uchodźstwie.

Zgromadzenie już wtedy zauważyło, że w przeciwieństwie do białoruskich sił demokratycznych, rosyjskie siły demokratyczne nie mają jednolitej struktury politycznej. W 2024 roku powołano sprawozdawcę generalnego ds. rosyjskich sił demokratycznych w celu promowania spójności działań Zgromadzenia mających na celu nawiązanie dialogu z rosyjskimi siłami demokratycznymi, które szanują wartości i zasady Rady Europy.

Jego praca zaowocowała decyzją PACE o zainicjowaniu "zorganizowanego zaangażowania z rosyjskimi siłami demokratycznymi", mającego na celu wzmocnienie ich zdolności do doprowadzenia do trwałej transformacji demokratycznej w Rosji, osiągnięcia trwałego i sprawiedliwego pokoju na Ukrainie, zapewnienia odpowiedzialności rosyjskich aktorów za popełnione zbrodnie międzynarodowe oraz przedstawienia Zgromadzeniu tego, co dzieje się w Federacji Rosyjskiej.

Rezolucja PACE 2621 ustanowiła Platformę Dialogu z Demokratycznymi Siłami Rosji, której przewodniczy Szef Zgromadzenia lub członek delegowany przez Prezydenta. Uczestnictwo w Platformie pozwoli rosyjskim siłom demokratycznym na uczestnictwo i zabieranie głosu w przyszłości, za zgodą odpowiednich przewodniczących, na posiedzeniach komisji, podkomisji i sieci Zgromadzenia podczas sesji częściowych.

Kto może zostać członkiem Platformy?

Rezolucja 2621 określa, że członkami Rosyjskich Sił Demokratycznych muszą być osoby o "wysokim moralnym charakterze, które obecnie przebywają na wygnaniu". Wśród wymagań:

- być rosyjskimi przywódcami politycznymi, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, działaczami na rzecz praw człowieka, niezależnymi dziennikarzami, pracownikami naukowymi i/lub innymi uczestnikami rosyjskiego oporu wobec rosyjskiego reżimu;

- publicznie sprzeciwiać się totalitarnemu i neoimperialistycznemu reżimowi Federacji Rosyjskiej i dążyć do jego zmiany w celu ustanowienia demokratycznego systemu politycznego zgodnie z prawem międzynarodowym oraz zasadami pokojowych i dobrosąsiedzkich stosunków;

- bezwarunkowo uznawać i szanować suwerenność, niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy w jej granicach uznanych przez społeczność międzynarodową, w tym Autonomicznej Republiki Krymu i miasta Sewastopol, a także obwodów donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego i chersońskiego; szanować suwerenność, niepodległość i integralność terytorialną Gruzji, Kazachstanu, Mołdawii i Białorusi, a także aspiracje narodu białoruskiego do demokratycznej przyszłości i wyboru Europy;

- wyraźnie potępiać wszystkie międzynarodowe zbrodnie popełnione przez rosyjskie podmioty i wspierać międzynarodowe mechanizmy odpowiedzialności i sprawiedliwości;

- nie zajmować stanowisk w rosyjskich administracjach okupacyjnych na tymczasowo okupowanych terytoriach Ukrainy po 2014 r., nie otrzymywać finansowania ani wsparcia materialnego od państwowych lub kontrolowanych przez państwo organizacji Federacji Rosyjskiej lub Białorusi oraz powiązanych z nimi osób lub fundacji, a także składać coroczne oświadczenia o źródłach finansowania;

- nie używać, nie wyświetlać ani nie reprodukować symboli państwowych Federacji Rosyjskiej, w tym jej flagi, herbu, hymnu lub innych oficjalnych insygniów, na terenie lub podczas wydarzeń Zgromadzenia. Kolory biały, niebieski i biały są uznawane przez rosyjskie siły demokratyczne za symbol oporu.

- publicznie popierać utworzenie specjalnego trybunału ds. zbrodni agresji przeciwko Ukrainie, a także międzynarodowego mechanizmu odszkodowawczego, w tym rejestru szkód wyrządzonych Ukrainie przez rosyjską agresję oraz międzynarodowej komisji ds. zaspokajania roszczeń.

W rezolucjach nr 2540 w sprawie "Śmierci Aleksieja Nawalnego i konieczności przeciwstawienia się totalitarnemu reżimowi Władimira Putina i jego wojnie z demokracją" oraz nr 2588 w sprawie "Zaangażowania Europy na rzecz sprawiedliwego i trwałego pokoju na Ukrainie", Zgromadzenie zwróciło uwagę na trwającą przymusową rusyfikację, represje i dyskryminację rdzennej ludności i mniejszości w Federacji Rosyjskiej, z naruszeniem Międzynarodowej Konwencji ONZ. W związku z tym PACE postanowiło, że do czasu ustanowienia platformy dialogu z przedstawicielami rdzennej ludności i mniejszości narodowych, jedna trzecia miejsc na platformie zostanie dla nich zarezerwowana, ponieważ liczba ta odzwierciedla ich udział w populacji Federacji Rosyjskiej.

Ważnym kryterium umieszczenia na liście było podpisanie przez kandydata Deklaracji Berlińskiej (podpisało ją ponad 30 000 osób). PACE, a zwłaszcza delegacja ukraińska, która nie zablokowała rosyjskiej platformy, chciała dodatkowych gwarancji, że Rosjanie w tej europejskiej instytucji nie będą próbowali rozwiązywać swoich problemów politycznych kosztem suwerenności Ukrainy.

Gdzie i kiedy platforma rozpocznie swoją działalność?

Zgłoszenia do udziału w platformie były przyjmowane do 5 stycznia. Następnie ogólna lista kandydatów została przekazana do Biura Przewodniczącego PACE. Ostatecznie 12 członków Platformy zostało zatwierdzonych przez Prezydium Zgromadzenia, czyli przez szefów wszystkich frakcji politycznych. Przewagę mieli kandydaci wspierani przez cztery rosyjskie organizacje - Komitet Antywojenny, Fundację Wolna Rosja, Fundację Antykorupcyjną i Forum Wolna Rosja.

Platforma jest tworzona na osobistą odpowiedzialność przewodniczącego PACE, Theodorosa Roussopoulosa z Grecji. Pod koniec stycznia opuszcza on Zgromadzenie, więc chciał dokończyć projekt, który jest dla niego ważny, ponieważ w jego rodzinnej Grecji panowała dyktatura, politycy byli w więzieniu i na wygnaniu, a kraj był wykluczony z instytucji europejskich. Obserwatorzy wyrażają nadzieję, że wraz ze zmianą przewodniczącego Platforma zachowa całe swoje znaczenie w oczach PACE.

Zgromadzenie z zadowoleniem przyjmuje inne inicjatywy parlamentarne wspierające siły demokratyczne Rosji, z zadowoleniem przyjmuje inne inicjatywy parlamentarne wspierające siły demokratyczne Rosji i zachęca do interakcji między jego Platformą a innymi inicjatywami, w szczególności tymi podejmowanymi przez Parlament Europejski.

Platforma Rosyjskich Sił Demokratycznych powinna rozpocząć pracę natychmiast po ogłoszeniu jej składu. Jednocześnie obserwatorzy zauważają, że jej uczestnicy nie mają prawa do głosowania nad rezolucjami PACE, ponieważ nie są deputowanymi reprezentującymi wszystkich Rosjan. Taka reprezentacja byłaby możliwa tylko w wyniku uczciwych wyborów i po zakończeniu wojny.

Z tego samego powodu członkowie Platformy nie są wybierani. Jak zauważają rosyjskie media, w warunkach represji i uzurpacji władzy w Rosji praktycznie niemożliwe jest przeprowadzenie uczciwych, reprezentatywnych wyborów z dużą liczbą wyborców, a wybory osób trzecich stanowią dodatkowe ryzyko dla PACE w zakresie możliwego pojawienia się w Platformie uczestników, którzy nie spełniają podstawowych kryteriów.

Początkowo PACE omawiała możliwość zaproszenia organizacji i osób publicznych z siedzibą w kraju do udziału w platformie, ale ze względu na działania władz rosyjskich ryzyko jest zbyt wysokie. Obecnie tylko kandydaci na przymusowej emigracji mogą uczestniczyć w platformie.

Rezolucja 2612 przewiduje coroczną rotację członków Platformy, tak więc jeśli uruchomienie Platformy przebiegnie pomyślnie, możliwe będzie ponowne złożenie wniosku do PACE na początku 2027 roku.

Zgromadzenie z zadowoleniem przyjmuje inne inicjatywy parlamentarne wspierające rosyjskie siły demokratyczne, w tym Parlament Europejski i zachęca państwa członkowskie Rady Europy (obejmujące 46 krajów, w tym państwa spoza UE) do zapewnienia wsparcia administracyjnego, prawnego i logistycznego w celu ułatwienia funkcjonowania Platformy (w tym pomocy w zakresie podróży, wiz, pobytu czasowego i interakcji cyfrowej); do finansowania jej, między innymi, poprzez dobrowolne składki, programy szkoleniowe i seminaria; oraz do wspierania działań Platformy.

Kto z rosyjskiej opozycji odmówił członkostwa w Platformie?

Kiedy kryteria i procedura selekcji do Platformy stały się znane, zwolennicy Aleksieja Nawalnego ogłosili, że nie będą w niej uczestniczyć. Według FBC procedura tworzenia Platformy "nie spełnia podstawowych zasad demokracji". Odnoszą się oni do zamkniętej procedury mianowania członków platformy przez kluczowych funkcjonariuszy PACE z przesyłaniem dokumentów na anonimową skrzynkę pocztową; narzuconych z zewnątrz wymagań dotyczących symboli i ram ideologicznych; oraz kontyngentu dla ludności rdzennej.

Obserwatorzy zauważają, że przyszłość Platformy można ocenić na podstawie aktywności białoruskiej reprezentacji kierowanej przez Swietłanę Cichanowską, która pojawiła się na Zgromadzeniu we wrześniu 2020 roku. Nie jest to oficjalna delegacja z prawem głosu, ale grupa przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, która przedstawia PACE propozycje wsparcia białoruskich emigrantów politycznych w Europie. Jednocześnie białoruska platforma ma jedną ważną przewagę nad rosyjską: PACE uznaje Cichanowską za szefową sił demokratycznych Białorusi, ponieważ uczestniczyła ona w wyborach prezydenckich w 2020 roku. Wśród rosyjskich opozycjonistów nie ma takiej postaci, która naprawdę reprezentowałaby szerokie grono obywateli i była uznawana za taką na poziomie światowym.

Ostatecznie około 50 opozycjonistów publicznie ogłosiło zamiar ubiegania się o członkostwo w platformie. Dokładna liczba złożonych wniosków nie jest znana, ponieważ nie wszyscy kandydaci się zgłosili. Większość kandydatów została nominowana przez organizacje: Feministyczny Opór Antywojenny (FAS), stowarzyszenie byłych deputowanych miejskich "Europejski Wybór" oraz społeczności mniejszości narodowych w Rosji. Są też kandydaci nominowani przez samych siebie. Wśród nich są Ljubow Sobol, była prawniczka FBK i Iwan Żdanow, były dyrektor fundacji. Niektórzy popularni wśród Rosjan politycy opozycji nie zgłosili swojej kandydatury do PACE. Na przykład Ilya Yashin wezwał do mianowania Vladimira Kara-Murzy na szefa rosyjskiej delegacji.

Niektórzy członkowie rosyjskiej opozycji twierdzili, że Rosyjski Komitet Antywojenny i Michaił Chodorkowski chcieli stać się dominującą siłą w rosyjskiej delegacji do PACE. W grudniu 2025 r. przewodnicząca FRF Natalia Arnaud powiedziała, że Chodorkowski zaproponował przedstawicielom rosyjskiej opozycji przedłożenie jednej listy trzech organizacji - jego Komitetu Antywojennego Rosji, Forum Wolnej Rosji Garry'ego Kasparowa i własnej FRF Arnaud - do udziału w platformie, ale odmówiła, mówiąc: "Dlaczego w PACE ma być monopol?".

Według Władimira Kara-Murzy, niezależnie od tego, kto zostanie zatwierdzony, priorytetami platformy powinny być: pomoc więźniom politycznym w Rosji, których polityk nazywa "sumieniem społeczeństwa" i "najlepszymi ludźmi w kraju"; poprawa mechanizmu sankcji UE, ponieważ rosyjska armia nadal używa broni z zachodnimi komponentami i technologią, a Rosjanie za granicą są dyskryminowani. Kara-Murza jest przekonany, że dyskryminacja "tylko ze względu na obywatelstwo" jest "absolutnie niedopuszczalna" w XXI wieku. Ponadto polityk ma nadzieję, że platforma PACE będzie pierwszym krokiem w kierunku sprawiedliwości przejściowej w Rosji; w szczególności chodzi o wsparcie niedawno utworzonego trybunału, który będzie zbierał dowody zbrodni wojennych popełnionych przez rosyjską armię na Ukrainie.