Hakerzy podgrzewają lodówki, drony atakują statki ze zbożem, a susza uderza w rolnictwo, turystykę i energetykę. Europa Środkowo-Wschodnia staje się poligonem dla zagrożeń, których jeszcze niedawno nie kojarzyliśmy z bezpieczeństwem.
Lodówki w europejskich sklepach podgrzane przez hakerów do 50 stopni, statki przewożące zboże niszczone przez drony na Morzu Czarnym czy niedobory wody w Kotlinie Karpackiej, które zagrażają turystyce, rolnictwu i produkcji energii elektrycznej.
To tylko niektóre z incydentów pokazujących, że niekonwencjonalne zagrożenia dla bezpieczeństwa w Europie stają się coraz poważniejszym problemem.
Grupa badawcza ds. globalnego bezpieczeństwa związana z Instytutem Studiów Globalnych Uniwersytetu Corvinusa w Budapeszcie od października odnotowała w Europie Środkowo-Wschodniej ponad 50 tego rodzaju incydentów.
Zebrane dane udostępniono publicznie na platformie Geo-Polemic Substack. Badacze zapowiadają, że baza będzie systematycznie aktualizowana.
Zdaniem kierownika zespołu Europa Środkowo-Wschodnia znajduje się pod szczególną presją.
Region musi mierzyć się zarówno z konsekwencjami zmian klimatu, jak i z wojną w Ukrainie.
"Nie powiedziałbym, że region ten zdecydowanie wyróżnia się na tle innych, ale jest istotny ze względu na swoje specyficzne słabości: wyzwania demograficzne, podatną i starzejącą się infrastrukturę krytyczną oraz stosunkowo wysoki poziom uzależnienia energetycznego. To uzasadnia, by poświęcać temu obszarowi szczególną uwagę" -wyjaśnił docent Uniwersytetu Corvinusa Marton Péter w rozmowie z Euronews.
Państwowi aktorzy zagrażają bezpieczeństwu żywnościowemu
Ponad połowa incydentów zidentyfikowanych przez badaczy ma związek z działaniami aktorów państwowych.
Jak podkreśla docent Uniwersytetu Corvinusa, tego rodzaju operacje pozwalają wyrządzać szkody przeciwnikom bez bezpośredniego przyznawania się do odpowiedzialności.
"Za pomocą środków wojskowych, często całkowicie zaprzeczanych, można wyrządzać szkody innym, posługując się niekonwencjonalnymi metodami. Widzimy to na Morzu Czarnym, gdzie statki są uszkadzane, a niektóre nawet toną. Szczególnie przygnębiające jest to teraz, gdy globalne bezpieczeństwo żywnościowe wcale nie jest uspokajające, a tymczasem przepadają duże transporty zboża. Na przykład wczoraj na bułgarskich wodach terytorialnych zatonął statek z 3 tys. ton zboża" - powiedział Marton Péter.
W mediach często pojawiają się doniesienia o rosyjskiej wojnie hybrydowej.
Podobne działania podejmują jednak również inne państwa. Francja oskarża Iran o cyberatak na systemy chłodnicze w sklepach.
"Niepaństwowi aktorzy również odgrywają ważną rolę. Po lecie 2026 roku łatwo będzie dostrzec, jak poważnym zagrożeniem mogą być zmiany klimatu. Widać też, jakim ryzykiem dla gospodarki jest uzależnienie od dostaw energii z zagranicy. W ramach bezpieczeństwa niekonwencjonalnego trzeba brać pod uwagę zorganizowaną przestępczość, terroryzm i wiele innych zjawisk" - mówił Marton Péter.
Zespół badawczy zamierza nadal rozwijać bazę danych i regularnie uzupełniać ją o nowe przypadki.
W kolejnych miesiącach naukowcy planują również przeanalizować zgromadzone informacje i wyciągnąć wnioski.
Liczą, że ich praca pomoże decydentom skuteczniej reagować na niekonwencjonalne zagrożenia, a przynajmniej lepiej rozumieć ich charakter i skalę.