Czarnogóra jako pierwsza testuje nowe zabezpieczenia UE; państwa członkowskie uzgodnią stanowisko być może już w przyszłym tygodniu. Podgorica przekonuje się, że środki te, w tym zawieszenie prawa głosu, są nie do negocjowania.
UE omawia wzmocnienie zabezpieczeń dla nowych państw członkowskich, w tym możliwość zawieszenia prawa głosu, a Czarnogóra jest pierwsza w kolejce. Kraje kandydujące stają jednak przed ofertą na zasadzie: albo ją przyjmą, albo zrezygnują.
REKLAMA
REKLAMA
W zeszłym miesiącu Komisja Europejska zaproponowała 15-letni okres próbny dla nowych członków. Ma on pozwolić na szybkie działania wobec tych, którzy naruszają wartości UE i zasadę lojalnej współpracy.
Ta propozycja wynika z wniosków pięciu państw założycielskich UE, które chciały wyciągnąć wnioski z doświadczeń z Viktorem Orbánem z Węgier, przez lata szantażującym Unię, gdy korzystał z prawa weta przy kluczowych decyzjach.
„Gdy mówiłam o tym po raz pierwszy, powiedziałam: żadnych nowych koni trojańskich w Unii Europejskiej. To było jeszcze przed wyborami na Węgrzech. Dziś mogę powiedzieć: żadnych kolejnych Viktorów Orbánów” – powiedziała komisarz ds. rozszerzenia, Marta Kos, podczas prezentacji tej propozycji.
Jest tylko jeden haczyk: państwa kandydujące nie mają głosu w sprawie tych rozwiązań instytucjonalnych. Muszą przyjąć je w obecnym kształcie albo całkowicie zrezygnować z perspektywy członkostwa w UE.
Dla Czarnogóry, najbardziej zaawansowanego kandydata, wycofanie się praktycznie nie wchodzi w grę po ponad dekadzie inwestowania ogromnych zasobów administracyjnych, a także kapitału politycznego sił proeuropejskich, w przystąpienie do Unii.
Zmiana warunków członkostwa na ostatniej prostej pozostawia jednak gorzki posmak wśród czarnogórskich urzędników. Ostrożnie unikają oni otwartej krytyki tych środków, obawiając się wykolejenia procesu.
„Tak było zawsze. Zabezpieczenia były zawsze trochę jednostronne” – powiedział Euronewsowi wysoki urzędnik UE, zastrzegając anonimowość.
Same mechanizmy zabezpieczające nie są nowością: znalazły się w traktatach akcesyjnych Chorwacji, Bułgarii i Rumunii. Dotyczyły jednak potencjalnych naruszeń przepisów gospodarczych, rynku wewnętrznego i wymiaru sprawiedliwości.
Teraz, wyciągając wnioski z przypadku Orbána, Bruksela rozważa pójście dalej, by zawieszać prawo głosu danego państwa. Tutaj również widać dużą różnicę względem pozostałej części procesu akcesyjnego – zarówno proceduralną, jak i polityczną.
Normalnie rozdział negocjacyjny otwiera się, gdy kraj kandydujący spełni wstępne warunki UE. Następnie wdraża on wymagane reformy i realizuje cele pośrednie, a gdy wszystkie wymogi zostaną spełnione, UE zgadza się tymczasowo zamknąć dany rozdział.
Tym razem Czarnogóra nie została poproszona o przedstawienie stanowiska negocjacyjnego ani o wypełnienie jakichkolwiek celów poza przyjęciem tego, co leży na stole. W praktyce czyni to zabezpieczenia nienegocjowalnymi.
Komisja przygotowuje obecnie wspólne stanowiska UE w ramach rozdziałów 34 i 35, w tym projekty postanowień traktatowych dotyczących zabezpieczeń instytucjonalnych.
W zeszłym miesiącu przesłała do państw członkowskich pierwszy projekt zabezpieczeń, które mają zostać wpisane do traktatu akcesyjnego Czarnogóry, prosząc o uwagi. Irlandzka prezydencja Rady UE zbiera teraz stanowiska rządów i chce w przyszłym tygodniu przesłać skonsolidowaną pozycję na poziomie ambasadorów.
Kiedy państwa UE uzgodnią swoje stanowisko – które w odniesieniu do zabezpieczeń ma bardziej ogólny charakter i obejmuje wszystkie kraje kandydujące – Komisja ma je odzwierciedlić w traktacie z Czarnogórą.
Innymi słowy najlepszą szansą Podgoricy na wpływ na wynik jest przekonywanie państw członkowskich. Gdy stanowisko UE zostanie ustalone, praktycznie nie będzie już sposobu, by je zmienić.
Debatę zdominowały trzy kwestie: środki, które mogą zostać uruchomione przez mechanizm zabezpieczający, takie jak zawieszenie prawa głosu w przypadku najpoważniejszych naruszeń; czas jego obowiązywania, który kraje kandydujące uważają za zbyt długi (15 lat); oraz zarządzanie, ponieważ proponowana procedura decyzyjna dawałaby Komisji znaczący wpływ.
Część stolic unijnych jest wyczulona na argumenty kandydatów i chce odróżnić polityczne żądanie surowszych zabezpieczeń od tekstu prawnego, który da się realnie egzekwować.
Włochy, należące do tzw. Friends of the Western Balkans (Przyjaciele Bałkanów Zachodnich), zabiegają o poszanowanie równości państw członkowskich oraz o zabezpieczenia proporcjonalne i dostosowane do każdego kandydata.
Holandia z kolei opowiada się za brakiem zróżnicowania między krajami aspirującymi do członkostwa w UE. Niezależnie jednak od tego, która wizja ostatecznie przeważy, Czarnogóra nie ma na to większego wpływu.