Czytanie dla przyjemności to nie tylko rozrywka. Według nowych badań może wspierać kondycję mózgu i zmniejszać ryzyko demencji.
Niezależnie od tego, czy sięgasz po klasykę literatury angielskiej w wydaniu papierowym, czy po najnowszą powieść z nurtu romantasy na czytniku, wszystko wskazuje na to, że czytanie dla przyjemności przynosi ogromne korzyści zdrowotne.
REKLAMA
REKLAMA
Nowy przegląd badań przeprowadzony przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge pokazuje, że w wielu analizowanych pracach czytanie wiązało się z lepszą koncentracją i pamięcią, mniejszą liczbą problemów psychicznych oraz zdrowszym stylem życia.
„Czytanie to znakomity sposób, by wspierać zdrowie mózgu, rozwijać ważne umiejętności poznawcze i poprawiać samopoczucie” – mówi Barbara Sahakian, profesor Uniwersytetu w Cambridge i główna autorka opracowania.
„To coś, co powinniśmy promować od najwcześniejszych lat, bo stale rośnie liczba dowodów na jego korzyści, zwłaszcza dla dzieci. Ale tak naprawdę nigdy nie jest za późno, żeby zacząć, a czytanie może przynosić korzyści przez całe życie, także w podeszłym wieku.”
Mimo coraz liczniejszych dowodów na to, jak czytanie pomaga młodym ludziom, odsetek czytających wśród dzieci i uczniów w całej Europie ogólnie spada
Najnowszy PISA 2025 (źródło w Angielski)raport — który ocenia wiedzę szkolną i umiejętności 15‑letnich uczniów z zakresu czytania, matematyki i nauk przyrodniczych — pokazuje globalny spadek wyników w czytaniu. Badacze z OECD wiążą to szersze pogorszenie m.in. z rzadszym czytaniem dla przyjemności i coraz większym rozproszeniem uwagi przez media cyfrowe.
W Wielkiej Brytanii z najnowszego raportu (źródło w Angielski) National Literacy Trust (NLT) wynika, że w grupie wiekowej 8–18 lat 36 proc. badanych przyznało, że lubi czytać w wolnym czasie, podczas gdy w 2016 roku było to 58,6 proc.
„Skoro czytanie dla przyjemności jest tak korzystne w młodym wieku, powinniśmy zrobić wszystko, by wprowadzać dzieci i młodzież w świat książek” – mówi współautorka przeglądu Christelle Langley.
Dodała, że ważne jest, aby znaleźć coś, o czym naprawdę będą chcieli czytać – to może być program telewizyjny albo gra – i wykorzystać to jako „punkt wyjścia”.
„Czytanie komiksów i powieści graficznych też może być dobrym wstępem, bo mogą być postrzegane jako mniej onieśmielające, może mniej nudne niż powieści.”
Korzyści w każdym wieku
Na tym jednak korzyści się nie kończą. Badacze zidentyfikowali wiele badań sugerujących szerokie spektrum korzyści także dla dorosłych, w tym mniejszy stres, lepsze odprężenie i bardziej tolerancyjne podejście do różnych punktów widzenia.
Autorzy podkreślają, że czytanie szczególnie pomaga osobom starszym. Czas wolny spędzany na zajęciach pobudzających mózg wiąże się w tej grupie wieku z wolniejszym spadkiem sprawności poznawczej i mniejszym ryzykiem demencji.
Korzyści były jeszcze większe, gdy badani należeli do grup czytelniczych lub klubów książki.
„Dzięki nim ludzie mogą czuć się mniej samotni i bardziej związani z innymi, a to – jak pokazują badania – zmniejsza ryzyko demencji” – powiedziała Sahakian.
„Choć takie kluby mogą być dobrą zabawą i przynosić korzyści w każdym wieku, idealnie sprawdzają się u osób starszych, które są mniej mobilne. Mogą nie być w stanie chodzić na zajęcia sportowe czy jeździć w grupie na rowerze, ale w spotkaniach klubu czytelniczego większość osób może uczestniczyć bez większego problemu.”
Potencjał dla przyszłych działań
Ponieważ na całym świecie rośnie liczba problemów ze zdrowiem psychicznym, naukowcy coraz częściej przyglądają się czynnikom związanym ze stylem życia, które mogą się do tego wzrostu przyczyniać, oraz temu, jak im przeciwdziałać.
Autorzy badania podkreślają, że czytanie wpisuje się w tę kategorię jako „łatwo dostępny i niedrogi czynnik ochronny przez całe życie”.
Zastrzegają, że dokładne mechanizmy w mózgu, dzięki którym czytanie wywołuje te pozytywne efekty, nie są jeszcze w pełni poznane i potrzebne są dalsze badania.
Przegląd wskazuje jednak, że programy oparte na czytaniu mogą być praktyczną strategią wspierania zdrowia mózgu, rozwoju poznawczego i dobrostanu.
„Polityki promujące nawyk wczesnego czytania – poprzez szkoły, biblioteki, kluby książki i inicjatywy lokalne – mogą pomóc łagodzić część negatywnych skutków ubóstwa dla rozwoju mózgu i ścieżek edukacyjnych, przynosząc długofalowe korzyści w nauce i rozwoju” – napisali.